آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۱۳ شهریور ۱۳۹۷

احسان مهرابی

سیاست


شباهت‌ها و تفاوت‌های دو اعتراض | زمستان داغ و تابستان سرد


 

مشهد نقطه‌ی شروع اعتراضات دی ماه ۹۶ بود و شاپور جدید اصفهان نقطه‌ی شروع اعتراضات مرداد ماه ۹۷. اگر بتوان مال‌باختگان موسسات مالی و اعتباری را آغاز‌کننده‌ی اعتراضات دی ماه دانست، مجموعه‌های صنعتی و تولید‌کنندگان آغاز‌گر اعتراضات مرداد ماه بودند.

منطقه‌ی شاپور جدید اصفهان پیش از این مرکز تعمیرات ماشین‌های سنگین و کارگاه‌های مشابه مانند تراشکاری بود. در حال حاضر نیز این منطقه مرکز تولید کالاهای صنعتی است.

تولیدی‌هایی که هرچند به دلیل وضعیت ارز کسب و کارشان به هم ریخته است اما این تنها اعتراض‌شان نیست و مدت‌ها پیش از آن نیز رکود حاکم بر بازار، بازارشان را کساد کرده بود.

اعتراضات مرداد ماه برخلاف اعتراضات دی ماه قابل انتظار بود و پیش از آن نیز تجمع‌های پراکنده‌ای در تهران شکل گرفته بود. با این حال برخلاف اعتراض‌های دی ماه به سرعت گسترده نشد. در حالی که تجمع‌های اعتراضی دی ماه ظرف ۱۰ روز به ۱۰۰ شهر کشیده شد، تجمع‌های مرداد ماه از ۱۰ شهر فراتر نرفت.

پس از تجمع شاپور جدید اصفهان، تجمع‌های پراکنده‌ای نیز در تهران اتفاق افتاد و عمده معترضان بازاریان بودند. گروهی که ثروت خود را در خطر می‌دیدند اما مال‌باخته محسوب نمی‌شدند و قاعدتا رفتار محافظه‌کارانه‌تری داشتند.

بخشی از معترضان دی ماه اما ساکنان شهرهای کوچکی بودند که وضعیت اقتصادی مناسبی نداشتند و شاید به همین دلیل خشمگین‌تر و خشن‌تر بودند. هرچند در هر دو اعتراض مطالبات انباشته‌ی قبلی نیز وجود داشت.

در این میان شهرهای اصفهان، شاهین‌ شهر و قهدریجان شاهد تجمع‌های متوالی بود. این موضوع یکی از شباهت‌های دو اعتراض است. در اعتراض‌های دی ماه نیز ۱۳ نفر در استان اصفهان کشته شده بودند. شش نفر در قهدریجان، سه نفر در شاهین شهر و چهار نفر در خمینی شهر. در این تجمعات همچنین شهرهای لرنشین شاهد درگیری‌های خشن بود و علاوه بر شش کشته  در تویسرکان، دو کشته در درود و دو کشته در ایذه، دو نفر کشته‌شدگان خمینی شهر نیز لر بودند. هرچند گزارش‌های تایید‌ نشده، آمار کشته‌های درود را پنج نفر اعلام کردند.

 

 

 

آمار بالای بیکاری و فقر شاید دلیل تشدید اعتراض‌ها در این شهرها بود. تجمع‌های مرداد ماه را اما می‌شود تجمع‌های مرکز‌گرا نام گذاشت که برخلاف اعتراضات دی ماه بیشتر شهرهای بزرگ و تهران در آن درگیر بودند.

سطح درگیری‌ها در اعتراضات مرداد ماه به نسبت اعتراضات دی ماه کمتر بود. بستن خیابان‌ها، روشن کردن آتش و آتش زدن ایستگاه اتوبوس از جمله اتفاقاتی بود که در فیلم‌ها می‌شد مشاهده کرد. با این حال برخلاف اعتراض‌های دی ماه درباره‌ی حمله به مراکز دولتی از جمله بانک‌ها و یا پاسگاه‌های نیروی انتظامی گزارشی منتشر نشده است.

رییس حوزه‌ی علمیه‌ی اشتهارد از تلاش گروهی برای «ورود» به این حوزه و آتش زدن آن سخن گفته بود اما اعلام کرد که  در نهایت آنان به حوزه سنگ پرتاب و شیشه‌ها را شکسته‌اند. در اعتراضات دی ماه اما گزارش‌هایی درباره‌ی به آتش کشیدن یک حوزه‌ی علمیه در خمینی شهر و حمله به یک حوزه‌ی علمیه در تاکستان منتشر شده بود.

آمار رسمی کشته‌ها در اعتراضات دی ماه ۲۵ نفر بود و تعداد قربانیان با محاسبه سینا قنبری و چند نفر دیگر که روایت حکومت درباره‌ی مرگ‌شان متفاوت بود، به بیش از ۳۰ نفر می‌رسید.

در اعتراضات مرداد ماه اما آمار رسمی حکایت از کشته شدن رضا اوتادی، یک جوان ۲۶ ساله دارد. مهدی محمودیان که وضعیت بازداشت‌شدگان اعتراض‌های دی ماه را نیز پیگیری می‌کرد، خبر داده که یک نفر دیگر نیز در زندان فشافویه حلق‌آویز شده که نحوه‌ی ‌‌مرگ او و این‌که آیا او در تجمع‌های اعتراضی بازداشت ‌شده هنوز مشخص نیست.

مصطفی محبی، مدیر کل زندان‌های استان تهران گفته بود این فرد که در دستشویی زندان «خودکشی کرده جرمش سرقت بوده است.» پس از این اظهارات اما گزارشی درباره‌ی وضعیت و مشخصات این فرد تاکنون منتشر نشده است.

به گفته‌ی نمایندگان مجلس در تجمع‌های دی ماه حدود پنج هزار نفر بازداشت شدند. در روزهای اول برخی از مقامات استان‌ها آماری از بازداشت‌شدگان ارائه کردند که براساس آن آمار در تهران بیش از ۴۰۰ نفر بازداشت شده بودند. در اکثر مراکز استان‌هایی که در آن‌ها تجمع اعتراضی رخ داده بود نیز بیش از ۱۰۰ نفر بازداشت شده بودند.

درباره‌ی اعتراض‌های مرداد ماه اما آمار قابل اعتنایی منتشر نشده و مقامات مسوول درباره‌ی تعداد بازداشت‌شدگان سکوت کرده‌اند. تنها گزارش‌هایی از سوی برخی از روزنامه‌نگاران درباره‌ی انتقال ۵۰ زن بازداشت‌ شده در این اعتراض‌ها به زندان قرچک منتشر شده است.

بازداشت تعداد زیادی از دانش‌آموزان و کشته شدن آرمین صادقی ۱۵ ساله در خمینی شهر، احمد حیدری ۱۳ ساله در قهدریجان و یک کودک ۱۲ ساله در درود از جمله اتفاقات بی‌سابقه در تجمعات دی ماه بود. درباره‌ی حضور دانش‌آموزان در اعتراض‌های مرداد ماه اما گزارشی منتشر نشده است.

شعارهای اعتراضات مرداد ماه نیز کمابیش شبیه به اعتراضات دی ماه است از جمله «رضا شاه روحت شاد»، «توپ تانک فشفشه، آخوند باید گم بشه»،«مرگ بر دیکتاتور»  و «دشمن ما همین‌جاست، الکی می‌گن آمریکاست» شعارهایی که دیگر غافلگیر‌کننده و ابتکاری هم محسوب نمی‌شوند.

برخورد مقامات جمهوری اسلامی با اعتراضات اخیر اگرچه مشابه اعتراض‌های سابق بود اما به گستردگی واکنش‌های قبلی نبود. مقامات دولت از جمله وزیر کشور تلاش کردند اعتراض‌ها را تخفیف دهند اما برخلاف گذشته کمتر درباره‌ی وابستگی اعتراض‌ها به خارج از کشور سخن گفتند. هرچند محمدعلی جعفری، فرمانده‌ی سپاه پاسداران روز ۳۱ تیر گفته بود که عربستان سعودی، سازمان مجاهدین خلق و سلطنت‌طلبان «برنامه‌های زیادی نیز در تیر ماه و مرداد ماه داشتند اما کشور ما از امنیت بالایی برخوردار است.»

در تیر ماه نیز رسانه‌های نزدیک به سپاه پاسداران اعلام ‌کردند که «دشمنان» طرحی با نام «تابستان داغ» و با هدف سازماندهی اعتراض‌ها در تابستان داشتند اما با این طرح مقابله شده است.

در این میان امامان جمعه شهرهایی که در آن‌ها اعتراض شده بود، اعلام می‌کردند که مطالبات معترضان «به حق» است اما آنان نباید تجمع اعتراضی برگزار کنند.

برخی از حامیان دولت حسن روحانی نیز مواضع مشابهی را درباره‌ی هر دو اتفاق بیان کردند. آن‌ها این اعتراض‌ها را از چشم مخالفان دولت می‌دانستند که در نهایت به نفع دولت و به ضرر آن‌ها تمام می‌شود.

برخورد حکومت با مطالبات مطرح شده در اعتراضات دی ماه و مرداد ماه تا حدودی مشابه بود. پس از این اعتراضات از سوی حکومت تغییری مشاهده نشد و شاید تنها تاثیر این اعتراضات مصوبه‌ی مجلس برای عدم افزایش قیمت انرژی بود اما بودجه‌ی برخی از موسسات مانند حوزه‌ی علمیه‌ی قم و دیگر نهادهایی که در فضای مجازی به بودجه‌شان اعتراض شده بود به صورت کامل تصویب شد.

دولت در این میان ۳۵ هزار میلیارد تومان نیز به مال‌باختگان موسسات مالی و اعتباری پرداخت کرد. در حالی که این موسسات نهادهای خصوصی محسوب می‌شوند. این دست و دل بازی البته درباره‌ی دیگر اقشار جامعه اتفاق نیفتاد و دولت به ندرت حقوق عقب‌افتاده‌ی کارگران و گروه‌های دیگر بخش خصوصی را از صندوق خود پرداخت می‌کند. رمز پرداخت شدن این پول‌ها شاید همان گفته‌های احمد توکلی و برخی دیگر از چهره‌های سیاسی درباره‌ی وابستگی برخی از این موسسات به «قاضی‌های باسابقه و فرزندان برخی از علما و شخصیت‌های سیاسی» است.

اعتراضات مرداد ماه نیز در رفتار حکومت حداقل فعلا تغییری نداده است. مذاکرات با اروپا برای حفظ برجام به کندی پیش می‌رود. مقامات جمهوری اسلامی همچنین مذاکره با آمریکا را رد می‌کنند هرچند ممکن است مذاکرات پشت پرده‌ در جریان باشد.

راه‌حل مواجهه‌ی حکومت با بحران‌های اقتصادی به روش‌های اعمال شده در دهه‌ی ۶۰ شبیه است. از یک سو دادن یارانه به گروه‌های خاص و از سوی دیگر تهدید به این‌که با «محتکران» و «مفسدان اقتصادی» به شدت برخورد خواهد شد.

در سرکوب اعتراض‌های مرداد ماه نقش نیروی انتظامی پررنگ‌تر بود. در اعتراض‌های دی ماه نیز وضعیت همین‌گونه بود اما در سه استان اصفهان، همدان و لرستان که به گفته‌ی فرماندهان سپاه پاسداران این نهاد دخالت کرد، بیشترین تعداد کشته‌ها را داشت.

در اعتراض‌های دی ماه همچنین پس از مدتی نهادهای امنیتی، گروهی از دانشجویانی که آن‌ها را دانشجویان چپ می‌خواندند و فعالان کارگری را بازداشت کردند و تعدادی از نمایندگان مجلس اعلام کردند این بازداشت‌ها «پیشگیرانه» بوده است.

همزمان با اعتراضات مرداد ماه اما کسی از فعالان سیاسی به اتهام ارتباط با این تجمع‌ها بازداشت نشد و برخلاف اعتراضات دی ماه فعالان سیاسی نیز چندان واکنش جدی به اعتراض‌ها نداشتند.

اعتراض‌های دی ماه عملا به یک نقطه عطف در تاریخ جمهوری اسلامی تبدیل شد و تحلیل‌های بسیاری درباره‌ی چرایی و ویژگی‌های آن منتشر شد اما اعتراض‌های مرداد ماه  با وجود ویژگی‌های متفاوتش بیشتر در ادامه‌ی اعتراض‌های قبلی تحلیل می‌شود.