آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۹ فروردین ۱۳۹۷

مجله تابلو

اجتماع


فقها شخصیت مردان را به بهانه‌ی حجاب نابود کردند


عکس از حسن سربخشیان

در‭ ‬عصر‭ ‬کنونی‭ ‬حجاب‭ ‬اسلامی‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬مباحث‭ ‬بسیار‭ ‬پررنگ‭ ‬در‭ ‬فقه‭ ‬اسلامی‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬تبع‭ ‬آن‭ ‬جامعه‌ی‭ ‬اسلامی‭ ‬به‌طور‭ ‬عام‭ ‬و‭ ‬جامعه‌ی‭ ‬ایرانی‭ ‬به‌طور‭ ‬خاص‭ ‬است‭. ‬شهید‭ ‬اول‭ ‬از‭ ‬فقهای‭ ‬بزرگ‭ ‬شیعه‭ ‬در‭ ‬قرن‭ ‬هشتم‭ ‬هجری‭ ‬زندگی‭ ‬می‌کرده‭ ‬و‭ ‬اولین‭ ‬کسی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬بحث‭ ‬ستر‭ ‬موی‭ ‬سر‭ ‬را‭ ‬وارد‭ ‬کتب‭ ‬فقهی‭ ‬کرده‭ ‬است‭. ‬هشت‭ ‬قرن‭ ‬قبل‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬هیچ‌یک‭ ‬از‭ ‬فقهای‭ ‬شیعه‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬ورود‭ ‬پیدا‭ ‬نکرده‭ ‬بودند‭. ‬پس‭ ‬از‭ ‬شهید‭ ‬اول‭ ‬نیز‭ ‬هیچ‌یک‭ ‬از‭ ‬فقهای‭ ‬شیعه‭ ‬بدان‭ ‬نپرداخت‭ ‬تا‭ ‬قرون‭ ‬اخیر‭ ‬که‭ ‬موضوع‭ ‬ستر‭ ‬موی‭ ‬سر‭ ‬جایگاهی‭ ‬ویژه‭ ‬در‭ ‬کتب‭ ‬فقهی‭ ‬یافت‭. ‬

پس‭ ‬از‭ ‬انقلاب‭ ‬۵۷‭ ‬نیز‭ ‬زنان‭ ‬جامعه‌ی‭ ‬ایرانی‭ ‬تا‭ ‬تیرماه‭ ‬سال‭ ‬۶۰‭ ‬در‭ ‬انتخاب‭ ‬حجاب‭ ‬مختار‭ ‬بودند‭ ‬و‭ ‬سال‭ ‬۶۳‭ ‬با‭ ‬تصویب‭ ‬مجلس،‭ ‬حجاب‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬اجباری‭ ‬درآمد‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬بحث‭ ‬مطرح‭ ‬شد‭ ‬که‭ ‬اولا‭ ‬آیا‭ ‬حجاب‭ ‬اجباری‭ ‬امری‭ ‬است‭ ‬شرعی‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬شرع‭ ‬اجباری‭ ‬در‭ ‬این‌‭ ‬خصوص‭ ‬وجود‭ ‬ندارد‭ ‬و‭ ‬صرفا‭ ‬تصمیم‭ ‬حکومت‭ ‬ایران‭ ‬مبنی‭ ‬بر‭ ‬اجباری‭ ‬بودن‭ ‬آن‭ ‬قرار‭ ‬گرفته‭ ‬است؟‭ ‬ثانیا‭ ‬محدوده‌ی‭ ‬حجاب‭ ‬شرعی‭ ‬در‭ ‬صدر‭ ‬اسلام‭ ‬به‭ ‬چه‭ ‬صورت‭ ‬بوده‭ ‬آیا‭ ‬حدود‭ ‬و‭ ‬ثغور‭ ‬حجاب‭ ‬به‭ ‬همین‭ ‬صورتی‭ ‬بوده‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬حاضر‭ ‬از‭ ‬طرف‭ ‬فقهای‭ ‬شیعه‭ ‬مطرح‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬شکل‭ ‬و‭ ‬صورتی‭ ‬دیگر‭ ‬داشته‭ ‬است؟‭ ‬امیرحسین‭ ‬ترکاشوند‭ ‬چهار‭ ‬سال‭ ‬در‭ ‬این‌‭ ‬خصوص‭ ‬به‭ ‬تحقیق‭ ‬پرداخت‭ ‬و‭ ‬سال‭ ‬۸۸‭ ‬کتابی‭ ‬تحت‭ ‬عنوان‭ ‬‮«‬حجاب‭ ‬شرعی‭ ‬در‭ ‬عصر‭ ‬پیامبر‮»‬‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬رشته‭ ‬تحریر‭ ‬درآورد‭. ‬کتابی‭ ‬که‭ ‬هیچ‌گاه‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬اجازه‌ی‭ ‬انتشار‭ ‬پیدا‭ ‬نکرد‭. ‬از‭ ‬این‌رو‭ ‬مجله‌ی‭ ‬تابلو‭ ‬در‭ ‬گفت‌وگویی‭ ‬با‭ ‬آقای‭ ‬ترکاشوند‭ ‬به‭ ‬سابقه‌ی‭ ‬حجاب‭ ‬و‭ ‬کم‭ ‬و‭ ‬کیف‭ ‬آن‭ ‬در‭ ‬دوره‌ی‭ ‬صدر‭ ‬اسلام‭ ‬پرداخته‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬زیر‭ ‬می‌خوانید‭:‬

فلسفه‌ی‭ ‬حجاب‭ ‬و‭ ‬اساسا‭ ‬نیت‭ ‬فقها‭ ‬از‭ ‬این‌که‭ ‬رعایت‭ ‬حجاب‭ ‬را‭ ‬امری‭ ‬ضروری‭ ‬می‌دانند‭ ‬چیست؟

چندین‭ ‬دلیل‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬رعایت‭ ‬حجاب‭ ‬مطرح‭ ‬می‌سازند‭. ‬آقایان‭ ‬معتقدند‭ ‬حجاب‭ ‬باعث‭ ‬مصونیت‭ ‬و‭ ‬نیز‭ ‬احترام‭ ‬می‌شود‭. ‬حجاب‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬زنان‭ ‬مسلمان‭ ‬واجب‭ ‬می‌دانند‭ ‬چون‭ ‬معتقدند‭ ‬آن‌ها‭ ‬محترم‭ ‬هستند‭ ‬و‭ ‬دقیقا‭ ‬چون‭ ‬برای‭ ‬زنان‭ ‬غیر‭ ‬مسلمان‭ ‬احترامی‭ ‬قایل‭ ‬نیستند‭ ‬حکم‭ ‬می‌کنند‭ ‬که‭ ‬غیرمسلمانان‭ ‬لزومی‭ ‬به‭ ‬رعایت‭ ‬حجاب‭ ‬ندارند‭. ‬همان‌طور‭ ‬که‭ ‬برای‭ ‬کنیزان‭ ‬و‭ ‬افراد‭ ‬ذمی‭ ‬به‌عنوان‭ ‬افراد‭ ‬درجه‭ ‬دو‭ ‬جامعه‭ ‬رعایت‭ ‬حجاب‭ ‬را‭ ‬لازم‭ ‬نمی‌دانند‭ ‬و‭ ‬بعضا‭ ‬معتقدند‭ ‬کنیزان‭ ‬نباید‭ ‬حجاب‭ ‬داشته‭ ‬باشند‭. ‬

اما‭ ‬نکته‌ی‭ ‬مهمی‭ ‬که‭ ‬نباید‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬غافل‭ ‬شویم‭ ‬اتفاقات‭ ‬ناگواری‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬بین‭ ‬پیش‭ ‬آمده‭ ‬است‭. ‬قدمای‭ ‬ما‭ ‬برای‭ ‬رسیدن‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬امر‭ ‬چند‭ ‬مساله‌ی‭ ‬مهم‭ ‬را‭ ‬نادیده‭ ‬گرفتند‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬واقع‭ ‬آن‌ها‭ ‬را‭ ‬پای‭ ‬حجاب‭ ‬شرعی‭ ‬قربانی‭ ‬کردند‭. ‬از‭ ‬جمله‭ ‬موضوع‭ ‬زیبایی‭ ‬شناسانه‌ی‭ ‬لباس‭ ‬است‭. ‬قرآن‭ ‬برای‭ ‬پوشش‭ ‬و‭ ‬لباس‭ ‬سه‭ ‬کارکرد‭ ‬تعریف‭ ‬کرده‭ ‬است‭. ‬یکی‭ ‬برای‭ ‬جلوگیری‭ ‬از‭ ‬گرما‭ ‬و‭ ‬سرما‭ ‬است‭. ‬دومین‭ ‬کارکرد‭ ‬لباس‭ ‬وجه‌ی‭ ‬شرعی‭ ‬آن‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬می‌فرماید‭ ‬لباس‭ ‬را‭ ‬بر‭ ‬شما‭ ‬فرو‭ ‬فرستادیم‭ ‬تا‭ ‬عورات‭ ‬شما‭ ‬را‭ ‬بپوشاند‭. ‬و‭ ‬سومین‭ ‬کارکرد‭ ‬لباس‭ ‬باعث‭ ‬زیبایی‭ ‬و‭ ‬آراستگی‭ ‬می‌شود‭. ‬اندام‭ ‬عریان‭ ‬انسان‭ ‬زیباست‭ ‬و‭ ‬انسان‭ ‬وظیفه‭ ‬دارد‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬آراستگی‭ ‬بیفزاید‭. ‬شرع‭ ‬پوشاندن‭ ‬کانونی‌ترین‭ ‬نقطه‌ی‭ ‬بدن‭ ‬انسان‭ ‬را‭ ‬واجب‭ ‬می‌داند‭ ‬و‭ ‬پوشش‭ ‬بقیه‌ی‭ ‬اندام‭ ‬انسان‭ ‬برای‭ ‬زیباتر‭ ‬شدن‭ ‬آن‭ ‬است‭. ‬این‌که‭ ‬انسان‭ ‬لباسی‭ ‬را‭ ‬می‌پوشد‭ ‬و‭ ‬سعی‭ ‬دارد‭ ‬که‭ ‬آراسته‭ ‬به‭ ‬نظر‭ ‬برسد‭ ‬خواستی‭ ‬قرآنی‭ ‬و‭ ‬روایی‭ ‬است‭. ‬زیبایی‭ ‬و‭ ‬آراستگی‭ ‬مختص‭ ‬به‭ ‬جنسیت‭ ‬خاصی‭ ‬نیست‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬مردان‭ ‬و‭ ‬زنان‭ ‬علی‌السویه‭ ‬است‭. ‬اما‭ ‬حجاب‭ ‬ایده‌آل‭ ‬زنان‭ ‬از‭ ‬نظر‭ ‬قدما،‭ ‬حجاب‭ ‬دوره‌ی‭ ‬قاجار‭ ‬است‭. ‬زنان‭ ‬دوره‌ی‭ ‬قاجار‭ ‬دارای‭ ‬چادر‭ ‬مشکی‭ ‬با‭ ‬روبند‭ ‬بودند‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬مطلوب‭ ‬فقه‭ ‬سنتی‭ ‬است‭. ‬امروز‭ ‬آقایان‭ ‬می‌گویند‭ ‬زنان‭ ‬لزومی‭ ‬ندارد‭ ‬که‭ ‬چهره‌شان‭ ‬را‭ ‬بپوشانند‭ ‬اما‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬دوره‭ ‬زنان‭ ‬باید‭ ‬از‭ ‬روبند‭ ‬استفاده‭ ‬می‌کردند‭. ‬از‭ ‬زن‭ ‬دوره‌ی‭ ‬قاجار‭ ‬چه‭ ‬زیبایی‭ ‬را‭ ‬می‌توان‭ ‬انتظار‭ ‬داشت‭. ‬آیا‭ ‬نوع‭ ‬پوشش‭ ‬او‭ ‬به‭ ‬ضد‭ ‬زیبایی‭ ‬تبدیل‭ ‬نشده،‭ ‬چه‭ ‬آراستگی‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭. ‬

دومین‭ ‬امری‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬آرای‭ ‬قدما‭ ‬نادیده‭ ‬گرفته‭ ‬شد،‭ ‬تمامیت‭ ‬زن‭ ‬بود‭. ‬رای‭ ‬اصلی‭ ‬و‭ ‬قطعی‭ ‬درباره‌ی‭ ‬زن‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬زن‭ ‬باید‭ ‬در‭ ‬خانه‭ ‬حبس‭ ‬شود‭. ‬رای‭ ‬تمام‭ ‬قدمای‭ ‬ما‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬زن‭ ‬چنین‭ ‬بود‭. ‬در‭ ‬واقع‭ ‬حجاب‭ ‬زن‭ ‬همان‭ ‬خانه‌اش‭ ‬بود‭. (‬البیت‭ ‬جلبابها‭) ‬و‭ ‬اگر‭ ‬در‭ ‬موارد‭ ‬ضروری‭ ‬نیاز‭ ‬می‌شد‭ ‬بیرون‭ ‬برود،‭ ‬باید‭ ‬خیمه‌وار‭ ‬بیرون‭ ‬می‌رفت‭. ‬یعنی‭ ‬همان‭ ‬خیمه‭ ‬و‭ ‬چادر‭ ‬و‭ ‬روبند‭ ‬را‭ ‬داشته‭ ‬باشد‭ ‬تا‭ ‬بتواند‭ ‬بیرون‭ ‬بیاید‭. ‬در‭ ‬آن‭ ‬دوره‭ ‬زن‭ ‬برای‭ ‬نماز‭ ‬جماعت،‭ ‬تشییع‭ ‬جنازه‭ ‬عزیزی‭ ‬و‭ ‬خیلی‭ ‬دیگر‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬دست‭ ‬مسایل‭ ‬نیز‭ ‬نباید‭ ‬از‭ ‬خانه‭ ‬خارج‭ ‬می‌شد‭. ‬ولی‭ ‬عده‌ای‭ ‬برای‭ ‬نماز‭ ‬عیدین‭ (‬عید‭ ‬فطر‭ ‬و‭ ‬قربان‭) ‬معتقدند‭ ‬که‭ ‬می‌توانند‭ ‬بیرون‭ ‬بروند‭ ‬لطلب‭ ‬الرزق؛‭ ‬منظور‭ ‬از‭ ‬رزق‭ ‬نیز‭ ‬پیدا‭ ‬کردن‭ ‬شوهر‭ ‬است‭. ‬

سومین‭ ‬موردی‭ ‬که‭ ‬فقها‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬نابود‭ ‬ساختند،‭ ‬شخصیت‭ ‬مردان‭ ‬بود‭. ‬دیواری‭ ‬بین‭ ‬مرد‭ ‬و‭ ‬زن‭ ‬کشیدند‭ ‬تا‭ ‬همدیگر‭ ‬رو‭ ‬نبینند‭ ‬که‭ ‬مبادا‭ ‬دچار‭ ‬تحریکات‭ ‬جنسی‭ ‬شوند‭. ‬مردان‭ ‬را‭ ‬موجوداتی‭ ‬هوس‌باز‭ ‬معرفی‭ ‬کردند‭ ‬که‭ ‬تنها‭ ‬وجود‭ ‬زنی‭ ‬کافی‭ ‬بود‭ ‬تا‭ ‬آن‌ها‭ ‬را‭ ‬منقلب‭ ‬سازد‭. 

چهارمین‭ ‬مورد‭ ‬اختلاف‭ ‬فاحش‭ ‬بین‭ ‬حجاب‭ ‬مرد‭ ‬و‭ ‬زن‭ ‬است‭. ‬برای‭ ‬زن‭ ‬حجاب‭ ‬نزدیک‭ ‬به‭ ‬صددرصد‭ ‬است‭. ‬بسیاری‭ ‬از‭ ‬فقهای‭ ‬عامه‭ ‬پوشش‭ ‬سرتاسری‭ ‬را‭ ‬تجویز‭ ‬می‌کنند‭. ‬در‭ ‬مورد‭ ‬فقهای‭ ‬امامیه‭ ‬بعضی‭ ‬حجاب‭ ‬صددرصدی‭ ‬را‭ ‬تجویز‭ ‬می‌کنند‭ ‬و‭ ‬برخی‭ ‬رویت‭ ‬وجه‭ ‬و‭ ‬کفین‭ ‬را‭ ‬بلااشکال‭ ‬می‌دانند‭. ‬البته‭ ‬آن‌ها‭ ‬که‭ ‬وجه‭ ‬و‭ ‬کفین‭ ‬را‭ ‬بلااشکال‭ ‬می‌دانند‭ ‬نیز‭ ‬ترجیح‌شان‭ ‬بر‭ ‬پوشش‭ ‬کامل‭ ‬است‭. ‬اما‭ ‬حجاب‭ ‬مردان‭ ‬نزدیک‭ ‬به‭ ‬صفر‭ ‬درصد‭ ‬است‭. ‬مردها‭ ‬فقط‭ ‬اندام‭ ‬تناسلی‭ ‬جلو‭ ‬را‭ ‬باید‭ ‬بپوشانند‭. ‬این‭ ‬حجابی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬فقها‭ ‬برای‭ ‬ما‭ ‬تعریف‭ ‬کرده‌اند‭.‬

محمدحسین ترکاشوند

پوشش‭ ‬در‭ ‬عصر‭ ‬پیامبر‭ ‬به‭ ‬چه‭ ‬صورت‭ ‬بود؟‭ ‬

در‭ ‬دوره‌ی‭ ‬پیامبر‭ ‬سه‭ ‬نوع‭ ‬پوشش‭ ‬وجود‭ ‬داشته‭ ‬است‭. ‬گروهی‭ ‬کاملا‭ ‬برهنه‭ ‬بوده‌اند‭ ‬مثل‭ ‬اهل‭ ‬صفه‭ ‬و‭ ‬جماعتی‭ ‬از‭ ‬اشراف‭ ‬که‭ ‬جامه‌های‭ ‬بلند‭ ‬داشته‌اند‭. ‬این‭ ‬دو‭ ‬قسمت‭ ‬ناچیزی‭ ‬از‭ ‬اجتماع‭ ‬آن‭ ‬دوره‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬برمی‌گرفتند‭. ‬غالب‭ ‬جامعه‌ی‭ ‬نیمه‌برهنه‭ ‬بوده‌اند‭. ‬پوشاک‭ ‬عمومی‭ ‬دو‭ ‬حالت‭ ‬داشته‭ ‬یا‭ ‬از‭ ‬دو‭ ‬قطعه‌ی‭ ‬پارچه‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬از‭ ‬یک‭ ‬تکه‭ ‬پارچه‭ ‬استفاده‭ ‬می‌شده‭ ‬و‭ ‬اساسا‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬دوره‭ ‬دوخت‭ ‬و‭ ‬دوز‭ ‬مرسوم‭ ‬نبوده‭ ‬و‭ ‬نوع‭ ‬پوشش‭ ‬مردان‭ ‬و‭ ‬زنان‭ ‬چیزی‭ ‬شبیه‭ ‬احرام‭ ‬کنونی‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬لذا‭ ‬آن‌چه‭ ‬از‭ ‬حجاب‭ ‬در‭ ‬ذهن‭ ‬داریم‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬دوره‭ ‬امکان‌پذیر‭ ‬نبوده‭ ‬است‭. ‬

محدوده‌ی‭ ‬حجاب‭ ‬شرعی‭ ‬را‭ ‬چه‭ ‬میزان‭ ‬می‌دانید؟‭ ‬به‭ ‬عبارت‭ ‬دیگر‭ ‬آیا‭ ‬پوشاندن‭ ‬موی‭ ‬سر‭ ‬واجب‭ ‬شرعی‭ ‬است؟

جامه‌ای‭ ‬یا‭ ‬سراندازی‭ ‬وجود‭ ‬داشته‭ ‬اما‭ ‬کارکرد‭ ‬پوششی‭ ‬نداشته؛‭ ‬سر‭ ‬و‭ ‬مو‭ ‬عورت‭ ‬نیست‭ ‬یعنی‭ ‬جز‭ ‬محدوده‌ی‭ ‬حجاب‭ ‬شرعی‭ ‬نیست‭. ‬پوشش‭ ‬سر‭ ‬تشریفاتی،‭ ‬رسومی‭ ‬و‭ ‬عرفی‭ ‬بوده‭ ‬و‭ ‬جنسی‭ ‬و‭ ‬شرعی‭ ‬نبوده‭ ‬است‭. ‬مردم‭ ‬به‭ ‬دو‭ ‬دسته‭ ‬تقسیم‭ ‬می‌شده‌اند؛‭ ‬آزاد‭ ‬و‭ ‬برده‭. ‬کنیزان‭ ‬مسلمان‭ ‬تکالیف‭ ‬شرعی‭ ‬دارند‭ ‬اما‭ ‬آن‌ها‭ ‬به‭ ‬گواه‭ ‬تاریخ‭ ‬و‭ ‬صراحت‭ ‬فقه‭ ‬از‭ ‬پوشیدن‭ ‬روسری‭ ‬و‭ ‬مقنعه‭ ‬معاف‭ ‬هستند‭ ‬و‭ ‬بلکه‭ ‬منهی‭ ‬است‭ ‬یعنی‭ ‬نباید‭ ‬بپوشند‭. ‬البته‭ ‬منهی‭ ‬بودن‭ ‬را‭ ‬قبول‭ ‬ندارم‭ ‬ولی‭ ‬مسلما‭ ‬معاف‭ ‬هستند‭. ‬اگر‭ ‬بحث‭ ‬پوشش‭ ‬به‭ ‬خاطر‭ ‬مفسده‌انگیز‭ ‬بودنش‭ ‬باشد‭ ‬پس‭ ‬چه‭ ‬فرقی‭ ‬بین‭ ‬کنیز‭ ‬و‭ ‬زن‭ ‬آزاد‭ ‬است‭. ‬دیگر‭ ‬این‌که‭ ‬زنان‭ ‬یائسه‭ ‬که‭ ‬حدود‭ ‬۵۰‭ ‬سال‌شان‭ ‬است‭ ‬از‭ ‬پوشیدن‭ ‬روسری‭ ‬معاف‭ ‬هستند‭. ‬و‭ ‬دیگر‭ ‬این‌که‭ ‬سومین‭ ‬گروهی‭ ‬که‭ ‬لازم‭ ‬نیست‭ ‬سرشان‭ ‬را‭ ‬بپوشانند‭ ‬عزاداران‭ ‬هستند‭. ‬زنان‭ ‬موقع‭ ‬عزاداری‭ ‬روسری‭ ‬از‭ ‬سرشان‭ ‬برمی‌داشتند‭. ‬گروه‭ ‬چهارم‭ ‬زنان‭ ‬ذمی‭ ‬هستند‭ ‬آن‌ها‭ ‬لزومی‭ ‬ندارد‭ ‬از‭ ‬روسری‭ ‬استفاده‭ ‬کنند‭ ‬و‭ ‬مردان‭ ‬مسلمان‭ ‬می‌توانند‭ ‬به‭ ‬سر‭ ‬برهنه‭ ‬آن‌ها‭ ‬نگاه‭ ‬کنند‭. ‬اگر‭ ‬مو‭ ‬موجب‭ ‬برانگیختگی‭ ‬و‭ ‬مفسده‭ ‬باشد‭ ‬باید‭ ‬آن‭ ‬گروه‌ها‭ ‬نیز‭ ‬سرشان‭ ‬پوشیده‭ ‬باشد‭ ‬اما‭ ‬در‭ ‬متونی‭ ‬که‭ ‬رسیده‭ ‬زنان‭ ‬غیرمسلمان‭ ‬با‭ ‬سر‭ ‬باز‭ ‬می‌توانند‭ ‬در‭ ‬اجتماع‭ ‬حضور‭ ‬پیدا‭ ‬کنند‭ ‬تمام‭ ‬این‭ ‬دلایل‭ ‬گواه‭ ‬تشریفاتی‭ ‬بودن‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬روسری‭ ‬است‭. ‬به‌ویژه‭ ‬که‭ ‬خصوص‭ ‬مو‭ ‬در‭ ‬متون‭ ‬موضوعیت‭ ‬ندارد‭. 

از‭ ‬قرن‭ ‬اول‭ ‬هجری‭ ‬تاکنون‭ ‬هیچ‌یک‭ ‬از‭ ‬فقهای‭ ‬اسلامی‭ ‬بدان‭ ‬چه‭ ‬شما‭ ‬مطرح‭ ‬می‌کنید‭ ‬توجهی‭ ‬نشان‭ ‬نداده‌اند‭ ‬چطور‭ ‬آن‌ها‭ ‬به‭ ‬یافته‌های‭ ‬شما‭ ‬اشاره‌ای‭ ‬نکرده‌اند؟‭ ‬

مگر‭ ‬تا‭ ‬پیش‭ ‬از‭ ‬سنوات‭ ‬اخیر‭ ‬احدی‭ ‬از‭ ‬فقها‭ ‬جهاد‭ ‬ابتدایی‭ ‬را‭ ‬رد‭ ‬می‌کرد؟‭ ‬همه‌ی‭ ‬فقها‭ ‬جهاد‭ ‬ابتدایی‭ ‬را‭ ‬قبول‭ ‬داشتند‭ ‬اما‭ ‬امروزه‭ ‬حرفی‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬همه‌ی‭ ‬فقها‭ ‬در‭ ‬طول‭ ‬تاریخ‭ ‬گفته‌اند،‭ ‬گروهی‭ ‬از‭ ‬فقهای‭ ‬معاصر‭ ‬رد‭ ‬کرده‌اند‭. ‬تمامی‭ ‬فقها‭ ‬نماز‭ ‬مسافر‭ ‬را‭ ‬شکسته‭ ‬می‌دانند‭ ‬اما‭ ‬در‭ ‬سالیان‭ ‬اخیر‭ ‬بحث‌های‭ ‬دیگری‭ ‬مطرح‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬قصر‭ ‬در‭ ‬نماز‭ ‬را‭ ‬کمی‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬کیفی‭ ‬می‌دانند‭. ‬فقها‭ ‬قصر‭ ‬در‭ ‬نماز‭ ‬را‭ ‬کمی‭ ‬می‌دانسته‌اند‭ ‬اما‭ ‬امروز‭ ‬صحبت‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬منظور‭ ‬از‭ ‬قصر‭ ‬کیفی‭ ‬است‭ ‬نه‭ ‬کمی‭. ‬روز‭ ‬اول‭ ‬بحث‭ ‬این‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬اصلا‭ ‬زن‭ ‬بیرون‭ ‬نباید‭ ‬بیاید‭ ‬بعد‭ ‬بحث‭ ‬برداشته‭ ‬شدن‭ ‬روبند‭ ‬بود‭. ‬در‭ ‬دوره‌ی‭ ‬قاجار‭ ‬بحث‭ ‬این‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬روبند‭ ‬را‭ ‬بردارند‭. ‬نباید‭ ‬مقاومت‭ ‬کرد‭ ‬بلکه‭ ‬باید‭ ‬دقت‭ ‬علمی‭ ‬داشت‭. ‬روزی‭ ‬تو‭ ‬این‭ ‬مملکت‭ ‬دستگاه‭ ‬ویدئو‭ ‬حرام‭ ‬بود‭ ‬ولی‭ ‬بعدها‭ ‬حلال‭ ‬و‭ ‬آزاد‭ ‬شد‭. ‬این‭ ‬تفاوت‭ ‬دیدگاه‌ها‭ ‬همیشه‭ ‬در‭ ‬تاریخ‭ ‬وجود‭ ‬داشته‭ ‬و‭ ‬دارد‭.‬