آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۹ فروردین ۱۳۹۷

فائقه اشکوری

اجتماع


صدایی که پس از هزار و نود و شش سال شنیده می‌شود


شک‭ ‬ندارم‭ ‬که‭ ‬شما‭ ‬یا‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬نزدیکان‌تان‭ ‬جز‭ ‬کسانی‌‭ ‬هستید‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬طول‭ ‬چند‭ ‬دهه‌ی‭ ‬اخیر،‭ ‬به‭ ‬اجبار‭ ‬یا‭ ‬انتخاب‭ ‬دست‌کم‭ ‬یک‭ ‬بار‭ ‬یا‭ ‬به‭ ‬زیر‭ ‬‮«‬چادر‮»‬‭ ‬رفته‌اند‭ ‬یا‭ ‬از‭ ‬زیر‭ ‬آن‭ ‬بیرون‭ ‬آمده‌اند‭. ‬چادر،‭ ‬نماد‭ ‬و‭ ‬جایگزین‭ ‬خانه‌ای‌ست‭ ‬که‭ ‬بر‭ ‬مبنای‭ ‬عرف‭ ‬مذهبی‭ ‬زن‭ ‬باید‭ ‬همیشه‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬ساکن‭ ‬باشد‭ ‬و‭ ‬هرگز‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬بیرون‭ ‬نیاید‭. ‬به‭ ‬غیر‭ ‬از‭ ‬کسانی‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬زیر‭ ‬چادر‭ ‬رفتند‭ ‬یا‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬بیرون‭ ‬آمدند،‭ ‬کسانی‭ ‬به‭ ‬فراخور‭ ‬شرایط‭ ‬تصمیم‭ ‬گرفتند‭ ‬زیر‭ ‬سایه‌ی‭ ‬چادر،‭ ‬از‭ ‬شرایط‭ ‬بهتری‭ ‬بهره‌مند‭ ‬شوند‭ ‬یا‭ ‬با‭ ‬چنین‭ ‬انتخابی،‭ ‬آماج‭ ‬نفرت‭ ‬کسانی‭ ‬شدند‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬انتخاب‭ ‬را‭ ‬درست‭ ‬نمی‌دیدند‭ ‬

هرکدام‭ ‬ما‭ ‬زنی‭ ‬را‭ ‬می‌شناسیم‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬برابر‭ ‬فشار‭ ‬خانواده،‭ ‬تصمیم‭ ‬گرفت‭ ‬گوشه‌ی‭ ‬زهد‭ ‬و‭ ‬خلوت‭ ‬چادر‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬وجود‭ ‬مشکلاتش‭ ‬شخصا‭ ‬به‭ ‬جان‭ ‬بخرد‭ ‬و‭ ‬زن‭ ‬دیگری‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬برابر‭ ‬فشار‭ ‬عرف‭ ‬و‭ ‬گشت‭ ‬ارشاد‭ ‬مبنی‭ ‬بر‭ ‬دیده‌نشدن‭ ‬مقاومت‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬سال‌هایی‭ ‬که‭ ‬حتی‭ ‬پوشش‭ ‬اضافه‭ ‬مثلا‭ ‬عینک‭ ‬آفتابی‭ ‬هم‭ ‬جرم‭ ‬بود،‭ ‬از‭ ‬مفهوم‭ ‬حجاب‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬یک‭ ‬فاکتور‭ ‬مد‭ ‬لباس‭ ‬و‭ ‬مکمل‭ ‬رنگ‭ ‬بهره‭ ‬برد‭. ‬

در‭ ‬کنار‭ ‬این‌ها،‭ ‬حتما‭ ‬شما‭ ‬هم‭ ‬یک‭ ‬عمه‭ ‬یا‭ ‬خاله‭ ‬دارید‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬خاطر‭ ‬ارتقا‭ ‬شغلی‭ ‬خودش‭ ‬یا‭ ‬شوهرش‭ ‬وانمود‭ ‬کرد‭ ‬که‭ ‬دیشب‭ ‬خواب‭ ‬افراد‭ ‬مقدسی‭ ‬را‭ ‬دیده‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬فردا‭ ‬صبح‭ ‬در‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬روزهای‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬انقلاب‭ ‬باحجاب‭ ‬شد‭. ‬حتی‭ ‬کسانی‭ ‬را‭ ‬می‌شناسید‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬دوره‌ی‭ ‬پرفتوح‭ ‬عمرشان‭ ‬به‭ ‬فراخور‭ ‬باور‭ ‬جماعت،‭ ‬صبح‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬دقت‭ ‬زیر‭ ‬چادر‭ ‬به‭ ‬سر‭ ‬برده‌اند‭ ‬و‭ ‬بعد‭ ‬ازظهر‭ ‬به‭ ‬نمادی‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬به‌عنوان‭ ‬روسری‭ ‬بسنده‭ ‬کرده‌اند‭ ‬تا‭ ‬شب‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬یک‭ ‬جمع‭ ‬متفاوت‭ ‬اعلام‭ ‬کنند‭ ‬که‭ ‬رقصیدن‭ ‬با‭ ‬روسری‭ ‬و‭ ‬آستین‭ ‬کوتاه‭ ‬مسخره‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬ضمن‭ ‬اعلام‭ ‬کنند‭ ‬که‭ ‬مد‭ ‬امسال‭ ‬رنگ‭ ‬مو‭ ‬شرابی‌ست‭. ‬

امروز‭ ‬ما‭ ‬باید‭ ‬از‭ ‬الهام‭ ‬چرخنده‭ ‬و‭ ‬آزاده‭ ‬نامداری‭ ‬تشکر‭ ‬کنیم‭ ‬که‭ ‬نشان‭ ‬دادند‭ ‬که‭ ‬یک‭ ‬زن‭ ‬بالغ‭ ‬با‭ ‬تغییر‭ ‬ناگهانی‭ ‬پوشش‭ ‬خود‭ ‬در‭ ‬بزرگ‌سالی،‭ ‬صرف‌نظر‭ ‬از‭ ‬برخورداری‭ ‬احتمالی‭ ‬از‭ ‬ارتقا‭ ‬شغلی‭ ‬یا‭ ‬هر‭ ‬امتیاز‭ ‬دیگری،‭ ‬چه‭ ‬قضاوت‭ ‬سنگینی‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬جان‭ ‬می‌خرد‭. ‬با‭ ‬وجود‭ ‬آن‌ها‭ ‬ما‭ ‬به‭ ‬پایان‭ ‬عصر‭ ‬حجاب‭ ‬برای‭ ‬نان‭ ‬و‭ ‬آب‭ ‬نزدیک‭ ‬می‌شویم‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬انتخاب‭ ‬فردی‭ ‬حق‭ ‬می‌دهیم‭. ‬

نیلوفر‭ ‬غلامی،‭ ‬فعال‭ ‬حقوق‭ ‬زنان‭ ‬می‌گوید‭ ‬که‭ ‬فضا‭ ‬باید‭ ‬طوری‭ ‬شود‭ ‬که‭ ‬‮«‬یک‭ ‬زن‭ ‬بتواند‭ ‬خود‭ ‬واقعی‌اش‭ ‬باشد‭ ‬و‭ ‬نوع‭ ‬پوشش‌اش‭ ‬را‭ ‬خودش‭ ‬انتخاب‭ ‬کند‭.‬‮»‬‭ ‬اما‭ ‬این‭ ‬کار‭ ‬چندان‭ ‬هم‭ ‬ساده‭ ‬نیست،‭ ‬چرا‭ ‬که‭ ‬انتخاب‭ ‬پوشش،‭ ‬بدون‭ ‬چندین‌بار‭ ‬آزمایش‭ ‬و‭ ‬تغییر‭ ‬پوشش‌های‭ ‬مختلف‭ ‬مثلا‭ ‬در‭ ‬دوره‌ی‭ ‬نوجوانی‭ ‬ممکن‭ ‬نیست‭. ‬

لابد‭ ‬شما‭ ‬هم‭ ‬دوستانی‭ ‬داشته‌اید‭ ‬که‭ ‬پدر‭ ‬ثروتمندشان‭ ‬چادر‭ ‬برای‌شان‭ ‬برگزیدند،‭ ‬حتی‭ ‬برای‌شان‭ ‬ماشین‭ ‬خریدند‭ ‬که‭ ‬قبل‭ ‬و‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬کلاس‭ ‬درس،‭ ‬پاسدار‭ ‬حجاب‌شان‭ ‬باشد‭. ‬دوستانی‭ ‬داشته‌اید‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬کمیته‌ی‭ ‬انضباطی‭ ‬رفتند‭ ‬چرا‭ ‬که‭ ‬چادر‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬فقط‭ ‬دم‭ ‬در‭ ‬دانشگاه‭ ‬آزاد‭ ‬واحد‭ ‬رودهن‭ ‬از‭ ‬کیف‭ ‬در‭ ‬می‌آورده‌‭ ‬و‭ ‬سر‭ ‬می‌کرده‌اند،‭ ‬و‭ ‬شاید‭ ‬دختردایی‭ ‬تحصیل‌کرده‌ای‭ ‬که‭ ‬بلافاصله‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬ازدواجش،‭ ‬روسری‭ ‬را‭ ‬برداشت‭ ‬یا‭ ‬برعکس‭ ‬چادری‭ ‬شد‭. 

‭ ‬تنظیم‭ ‬یک‭ ‬فهرست‭ ‬یا‭ ‬دسته‌بندی‭ ‬زنانی‭ ‬که‭ ‬حجاب‭ ‬بر‭ ‬سر‭ ‬کردند‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬برداشتند،‭ ‬غیرممکن‭ ‬است‭ ‬اما‭ ‬مرور‭ ‬چندین‭ ‬نمونه‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬ما‭ ‬را‭ ‬متوجه‭ ‬کسانی‭ ‬می‌کند‭ ‬که‭ ‬مرزهای‭ ‬تنگ‭ ‬اجبار‭ ‬را‭ ‬دانسته‭ ‬یا‭ ‬ندانسته‭ ‬به‭ ‬عقب‭ ‬هل‭ ‬داده‌اند‭ ‬و‭ ‬هزینه‌ی‭ ‬آزمایش،‭ ‬انتخاب‭ ‬و‭ ‬حتی‭ ‬خطا‭ ‬برای‭ ‬بقیه‭ ‬را‭ ‬پایین‭ ‬آورده‌اند‭. ‬هرچند‭ ‬در‭ ‬یک‭ ‬حرکت‭ ‬فراگیر‭ ‬و‭ ‬هم‌سطح‭ ‬و‭ ‬برابری‌طلبانه،‭ ‬ذات‭ ‬تغییر‭ ‬نمی‌تواند‭ ‬در‭ ‬انحصار‭ ‬چند‭ ‬چهره‌ی‭ ‬شاخص‭ ‬باشد‭ ‬ولی‭ ‬معرفی‭ ‬یک‭ ‬فهرست،‭ ‬جذابیت‌های‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬دارد‭. ‬فهرست‭ ‬زیر‭ ‬تنها‭ ‬یک‭ ‬مرور‭ ‬گذراست‭ ‬از‭ ‬برخی‭ ‬افرادی‭ ‬که‭ ‬تغییر‭ ‬پوشش‌شان‭ ‬بحث‌برانگیز‭ ‬شد

مروری‭ ‬بر‭ ‬تصمیم‌های‭ ‬بحث‌برانگیز‭ ‬پوشش‭ ‬در‭ ‬آستانه‌ی‭ ‬هزار‭ ‬‌و‭ ‬نود‭ ‬و‭ ‬ششمین‭ ‬سالگرد‭ ‬بی‌حجاب‭ ‬شدن‭ ‬‮«‬اولین‭ ‬دختر‭ ‬انقلاب‮»‬‭: ‬

۱‐اولین‭ ‬زنی‭ ‬که‭ ‬شل‌حجاب‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬نهایتا‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬بیهوده‭ ‬یافت‭ ‬و‭ ‬حجابش‭ ‬را‭ ‬برداشت‭ ‬خواهر‭ ‬منصور‭ ‬حلاج‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬‮«‬حنونه‮»‬‭ ‬نام‭ ‬داشت‭. ‬قبل‭ ‬از‭ ‬او‭ ‬کشف‭ ‬حجاب‭ ‬هیچ‭ ‬زنی‭ ‬به‭ ‬خاطر‭ ‬اعتراض‭ ‬به‭ ‬چیزی،‭ ‬چنین‭ ‬به‭ ‬وضوح‭ ‬در‭ ‬ادبیات‭ ‬مستند‭ ‬نشده‭ ‬بود‭. ‬مطابق‭ ‬کتاب‭ ‬شرح‭ ‬مصایب‭ ‬حلاج،‭ ‬زنی‭ ‬به‭ ‬نام‭ ‬حنونه‭ ‬در‭ ‬نوروز‭ ‬۹۲۲‭ ‬میلادی‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬اعتراض‭ ‬به‭ ‬کشته‭ ‬شدن‭ ‬برادرش‭ ‬حجابش‭ ‬را‭ ‬برداشت‭. ‬در‭ ‬روایات‭ ‬آمده‭ ‬که‭ ‬اولا‭ ‬دعوی‭ ‬مردانگی‭ ‬می‌کرد،‭ ‬دوم‭ ‬آن‌که‭ ‬زیبارو‭ ‬بود‭. ‬نصف‭ ‬چادرش‭ ‬را‭ ‬باز‭ ‬می‌گذاشت‭ ‬که‭ ‬البته‭ ‬آن‭ ‬هم‭ ‬به‭ ‬خاطر‭ ‬برادرش‭ ‬بود‭. ‬و‭ ‬بعد‭ ‬که‭ ‬برادرش‭ ‬را‭ ‬دار‭ ‬زدند،‭ ‬همان‭ ‬را‭ ‬هم‭ ‬برداشت‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬محاسبه‌ی‭ ‬تعریف‭ ‬روز‭ ‬از‭ ‬مرد‭ ‬و‭ ‬مردانگی‭ ‬اعلام‭ ‬کرد‭ ‬که‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬مرگ‭ ‬برادرش‭ ‬مردی‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬شهر‭ ‬نمی‌بیند‭ ‬که‭ ‬رویش‭ ‬را‭ ‬بپوشاند‭.‬

۲‐‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬یک‭ ‬سکوت‭ ‬طولانی‭ ‬تاریخی،‭ ‬دومین‭ ‬نامی‭ ‬که‭ ‬تاریخ‭ ‬نمی‌تواند‭ ‬از‭ ‬او‭ ‬بگذرد،‭ ‬فاطمه‭ ‬برغانی‭ ‬زرین‌تاج،‭ ‬معروف‭ ‬به‭ ‬طاهره‭ ‬قره‌العین‭ ‬است‭. ‬طاهره‭ ‬در‭ ‬‌سال‭ ‬۱۲۶۴‭ ‬هجری‭ ‬قمری‭ ‬برابر‭ ‬با‭ ‬۱۸۴۸‭ ‬میلادی،‭ ‬همزمان‭ ‬با‭ ‬محاکمه‌ی‭ ‬سید‭ ‬علی‌محمد‭ ‬باب‭ ‬در‭ ‬آذربایجان،‭ ‬رهبران‭ ‬مذهب‭ ‬بابیه‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬‮«‬بدشت‮»‬‭ ‬از‭ ‬توابع‭ ‬شاهرود‭ ‬جمع‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬حالی‭ ‬که‭ ‬حجاب‭ ‬از‭ ‬چهره‭ ‬برداشته‭ ‬بود‭ ‬جدایی‭ ‬این‭ ‬مذهب‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬اسلام‭ ‬اعلام‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬البته‭ ‬بعدتر‭ ‬به‭ ‬جرم‭ ‬‮«‬فساد‭ ‬فی‌الارض‮»‬‭ ‬کشته‭ ‬شد‭. ‬

‭ ‬

۳‐‭ ‬بی‌حجابی‭ ‬همسر‭ ‬و‭ ‬دختران‭ ‬رضا‭ ‬شده‭: ‬در‭ ‬روز‭ ‬۱۷‭ ‬دی‭ ‬۱۳۱۴‭ ‬تاج‌الملوک‭ ‬آیرُملو،‭ ‬همسر‭ ‬رضاشاه‭ ‬و‭ ‬دختران‌شان‭ ‬شمس‭ ‬و‭ ‬اشرف‭ ‬بدون‭ ‬حجاب‭ ‬به‭ ‬دانش‌سرای‭ ‬تربیت‭ ‬معلم‭ ‬رفتند‭. ‬این‭ ‬نخستین‌‭ ‬بار‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬خانواده‌ی‭ ‬شاه‭ ‬بدون‭ ‬حجاب‭ ‬و‭ ‬روبنده‭ ‬در‭ ‬مجمعی‭ ‬عمومی‭ ‬ظاهر‭ ‬می‌شدند‭. ‬هرچند‭ ‬به‭ ‬نظر‭ ‬نمی‌رسد‭ ‬خود‭ ‬این‭ ‬زنان‭ ‬در‭ ‬تصمیم‌‭ ‬نوع‭ ‬پوشش‭ ‬خود‭ ‬نقشی‭ ‬داشتند‭ ‬ولی‭ ‬با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬فضای‭ ‬آن‭ ‬روز،‭ ‬ظاهر‭ ‬بی‌حجاب‭ ‬زنان‭ ‬خانواده‌ی‭ ‬رضا‭ ‬شاه‭ ‬در‭ ‬زمان‭ ‬خودش‭ ‬برای‭ ‬مردم‭ ‬رویداد‭ ‬شوک‌آوری‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬

۴‐‭ ‬وقتی‭ ‬گوگوش‭ ‬به‭ ‬مکه‭ ‬رفت‭: ‬انتشار‭ ‬دو‭ ‬تصویر‭ ‬از‭ ‬فائقه‭ ‬آتشین،‭ ‬هنرمند‭ ‬محبوب‭ ‬و‭ ‬خبرساز‭ ‬با‭ ‬چادر‭ ‬خالخالی‭ ‬و‭ ‬لباس‭ ‬احرام‭ ‬در‭ ‬سفر‭ ‬حج‭ ‬نسل‭ ‬خودش‭ ‬را‭ ‬شوکه‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬نسل‌های‭ ‬دیگر‭ ‬هم‭ ‬حتی‭ ‬درگیر‭ ‬این‭ ‬تصویر‭ ‬شدند‭ ‬و‭ ‬درباره‌اش‭ ‬سخن‭ ‬گفتند‭. ‬

۵‐‭ ‬تصاویر‭ ‬متعدد‭ ‬قبل‭ ‬و‭ ‬بعد‭ ‬بازیگران‭ ‬زن‭ ‬سینما‭ ‬و‭ ‬تئاتر‭: ‬سال‌ها‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬رفع‭ ‬ممنوعیت‭ ‬و‭ ‬بی‌خطر‭ ‬شمرده‭ ‬شدن‭ ‬آلبوم‌های‭ ‬خانوادگی،‭ ‬این‭ ‬بار‭ ‬هنگام‭ ‬فراگیر‭ ‬شدن‭ ‬اینترنت،‭ ‬عکس‌های‭ ‬متعددی‭ ‬از‭ ‬پوشش‭ ‬بازیگران‭ ‬قبل‭ ‬و‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬انقلاب‭ ‬مورد‭ ‬توجه‭ ‬قرار‭ ‬گرفت‭. ‬این‭ ‬فهرست‭ ‬از‭ ‬نام‭ ‬شهلا‭ ‬ریاحی،‭ ‬ژاله‭ ‬علو،‭ ‬محبوبه‭ ‬بیات‭ ‬و‭ ‬زهرا‭ ‬خوشکام‭ (‬مادر‭ ‬لیلا‭ ‬حاتمی‭ ‬و‭ ‬همسر‭ ‬علی‭ ‬حاتمی‭) ‬شروع‭ ‬می‌شود،‭ ‬آهو‭ ‬خردمند،‭ ‬حمیده‭ ‬خیرآبادی‭ ‬و‭ ‬دخترش‭ ‬ثریا‭ ‬قاسمی‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬بر‭ ‬می‌گیرد‭ ‬و‭ ‬طیفی‭ ‬از‭ ‬بازیگران‭ ‬نقش‌های‭ ‬سنتی‭ ‬تلویزیونی‭ ‬چون‭ ‬پروانه‭ ‬معصومی‭ ‬را‭ ‬معرض‭ ‬دید‭ ‬قرار‭ ‬می‌دهد‭ ‬و‭ ‬حتی‭ ‬کارگردان‌های‭ ‬مطرحی‭ ‬چون‭ ‬مرضیه‭ ‬برومند‭ ‬را‭ ‬بی‌نصیب‭ ‬نمی‌گذارد؛‭ ‬اینترنت‭ ‬کوچک‌ترین‭ ‬دوگانگی‭ ‬در‭ ‬رفتار‭ ‬و‭ ‬گفتار‭ ‬را‭ ‬بر‭ ‬نمی‌تابد‭. ‬هنرمندان‭ ‬منسوب‭ ‬به‭ ‬قدرت‭ ‬حاکم،‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬دیگران‭ ‬به‭ ‬خوبی‭ ‬رصد‭ ‬می‌شوند‭ ‬طوری‭ ‬که‭ ‬پروانه‭ ‬معصومی‭ ‬اعلام‭ ‬کرد‭ ‬که‭ ‬‮«‬آدم‭ ‬جرات‭ ‬نمی‌کند‭ ‬حرف‭ ‬بزند‭.‬‮»‬

با‭ ‬فاصله‌ی‭ ‬کوتاهی،‭ ‬این‭ ‬بار‭ ‬موجی‭ ‬از‭ ‬فرار‭ ‬هنرمندان‭ ‬به‭ ‬کشورهای‭ ‬دیگر‭ ‬کنجکاوی‭ ‬کاربران‭ ‬را‭ ‬برانگیخت‭ ‬که‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬برداشتن‭ ‬روسری‭ ‬چه‭ ‬فرقی‭ ‬کرده‌اند‭. ‬بی‌شک،‭ ‬گلیشفته‭ ‬فراهانی‭ ‬در‭ ‬جسارت‭ ‬انتخاب‭ ‬و‭ ‬ساختارشکنی‭ ‬بزرگ‌ترین‭ ‬موج‌ها‭ ‬را‭ ‬ساخته‭ ‬ولی‭ ‬سالومه‭ ‬سیدنیا،‭ ‬مجری‭ ‬شبکه‌ی‭ ‬من‭ ‬و‭ ‬تو،‭ ‬صدف‭ ‬طاهریان،‭ ‬چکامه‭ ‬چمن‌ماه‭ ‬و‭ ‬پیوستن‭ ‬بسیاری‭ ‬از‭ ‬بازیگران‭ ‬به‭ ‬شبکه‌ی‭ ‬جم‌تی‌وی‭ ‬و‭ ‬برگشتن‭ ‬برخی‭ ‬از‭ ‬آنان‭ ‬به‭ ‬ایران‭ ‬کنجکاوی‭ ‬بسیاری‭ ‬را‭ ‬هنوز‭ ‬تحریک‭ ‬می‌کند‭. ‬همچنین‭ ‬انتخاب‭ ‬پوشش‭ ‬نعیما‭ ‬طاهری،‭ ‬فرزند‭ ‬نعیمه‭ ‬اشراقی‭ ‬و‭ ‬نوه‌ی‭ ‬دختری‭ ‬بنیان‌گذار‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬در‭ ‬کانادا‭ ‬می‌تواند‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬دسته‭ ‬گنجانده‭ ‬شود‭.‬

‭ ‬

۶‐‭ ‬حجاب‭ ‬برداشتن‭ ‬شیرین‭ ‬عبادی،‭ ‬برنده‌ی‭ ‬صلح‭ ‬نوبل‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬۲۰۰۳،‭ ‬فریبا‭ ‬داودی‭ ‬مهاجر،‭ ‬فعال‭ ‬حقوق‭ ‬زنان‭ ‬روبه‌روی‭ ‬دوربین‭ ‬در‭ ‬برنامه‌ی‭ ‬پارازیت‭ ‬صدای‭ ‬آمریکا،‭ ‬و‭ ‬انتشار‭ ‬گسترده‌ی‭ ‬عکس‭ ‬فعالان‭ ‬مدنی‭ ‬داخل‭ ‬ایران‭ ‬چون‭ ‬نسرین‭ ‬ستوده،‭ ‬گلرخ‭ ‬ایرایی،‭ ‬آتنا‭ ‬فرقدانی‭ ‬و‭ ‬نویسندگان‭ ‬و‭ ‬چهره‌هایی‭ ‬که‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬مدتی‭ ‬اقامت‭ ‬در‭ ‬خارج‭ ‬از‭ ‬کشور‭ ‬ترک‭ ‬حجاب‭ ‬کردند،‭ ‬در‭ ‬زمره‌ی‭ ‬شاخص‌ترین‭ ‬افراد‭ ‬تاثیرگذار‭ ‬این‭ ‬دسته‭ ‬به‭ ‬شمار‭ ‬می‌روند‭. ‬

در‭ ‬میان‭ ‬این‭ ‬گروه،‭ ‬مسیح‭ ‬علی‌نژاد‭ ‬با‭ ‬تبدیل‭ ‬حجاب‭ ‬خود‭ ‬به‭ ‬کلاه،‭ ‬برداشتن‭ ‬آن‭ ‬و‭ ‬بیان‭ ‬دغدغه‌ی‭ ‬شخصی‌اش‭ ‬در‭ ‬سطحی‭ ‬ملی‭ ‬در‭ ‬قالب‭ ‬دو‭ ‬کارزار‭ ‬آزادی‌های‭ ‬یواشکی‭ ‬و‭ ‬چهارشنبه‌های‭ ‬سفید،‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬بحث‌برانگیزترین‭ ‬افراد‭ ‬تاثیرگذار‭ ‬این‭ ‬گروه‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬اگر‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬تکثیر‭ ‬یک‭ ‬دیدگاه‭ ‬و‭ ‬همبستگی‭ ‬در‭ ‬رفتار،‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬ملاک‌های‭ ‬سنجش‭ ‬موفقیت‭ ‬یک‭ ‬فرد‭ ‬در‭ ‬ساختارشکنی،‭ ‬حجم‭ ‬پیام‌های‭ ‬نفرت‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬نظر‭ ‬بگیریم،‭ ‬باید‭ ‬بپذیریم‭ ‬که‭ ‬کارزارهای‭ ‬مسیح‭ ‬علی‌نژاد‭ ‬واقعا‭ ‬تعداد‭ ‬زیادی‭ ‬را‭ ‬درگیر‭ ‬کرده‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬جنبش‭ ‬فراگیر‭ ‬تبدیل‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬

‭ ‬۷‐‭ ‬ویدا‭ ‬موحد‭ ‬و‭ ‬پدیده‌ی‭ ‬دختران‭ ‬انقلاب‭: ‬به‭ ‬نظرم‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬طاهره‭ ‬قره‌العین،‭ ‬اولین‭ ‬زنی‭ ‬که‭ ‬عرف‭ ‬و‭ ‬قانون‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬چالش‭ ‬طلبید‭ ‬ویدا‭ ‬موحد‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬بر‭ ‬روی‭ ‬صندوق‭ ‬برق‭ ‬خیابان‭ ‬انقلاب‭ ‬روسری‭ ‬سفید‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬بر‭ ‬سر‭ ‬چوب‭ ‬زد‭. ‬حرکت‭ ‬او‭ ‬چنان‭ ‬اصیل‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬موجی‭ ‬از‭ ‬افراد‭ ‬را‭ ‬درگیر‭ ‬کرد‭. ‬حتی‭ ‬برخی‭ ‬از‭ ‬زنانی‭ ‬که‭ ‬پوشش‭ ‬چادر‭ ‬را‭ ‬برگزیده‌اند‭ ‬نیز‭ ‬از‭ ‬اختیار‭ ‬پوشش‭ ‬به‭ ‬همین‭ ‬شیوه‭ ‬دفاع‭ ‬کردند‭ ‬و‭ ‬حتی‭ ‬بودجه‌ی‭ ‬دولتی‭ ‬برای‭ ‬نصب‭ ‬سطح‭ ‬شیب‌دار،‭ ‬نرده‭ ‬و‭ ‬پست‭ ‬نگهبانی‭ ‬پلیس‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬سکو‭ ‬هم‭ ‬نتوانست‭ ‬از‭ ‬شیوع‭ ‬آن‭ ‬جلوگیری‭ ‬کند‭. ‬

صدف طاهریان قبل و پس از مهاجرت

ما‭ ‬چگونه‭ ‬شنیده‭ ‬شدیم؟‭ ‬

هزار‭ ‬و‭ ‬نود‭ ‬و‭ ‬شش‭ ‬سال‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬که‭ ‬خواهر‭ ‬منصور‭ ‬حلاج،‭ ‬در‭ ‬خیابان‭ ‬حجاب‭ ‬از‭ ‬سر‭ ‬برگرفت،‭ ‬یک‭ ‬دوست‭ ‬فیس‌بوکی‭ ‬علاقمند‭ ‬به‭ ‬آموزش‭ ‬زبان‭ ‬فارسی‭ ‬با‭ ‬من‭ ‬تماس‭ ‬گرفت‭ ‬که‭ ‬بپرسد‭ ‬چگونه‭ ‬به‭ ‬فارسی‭ ‬می‌توان‭ ‬نوشت‭ ‬‮«‬نه‭ ‬به‭ ‬حجاب‭ ‬اجباری‮»‬‭ ‬

شک‭ ‬نکنید‭ ‬که‭ ‬شما‭ ‬هم‭ ‬جای‭ ‬من‭ ‬بودید‭ ‬تعجب‭ ‬می‌کردید‭ ‬و‭ ‬می‌خواستید‭ ‬سر‭ ‬در‭ ‬بیاورید‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬جمله‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬چه‭ ‬می‌خواهد‭. ‬او‭ ‬من‭ ‬را‭ ‬معرفی‭ ‬کرد‭ ‬به‭ ‬دختری‭ ‬هنرمند‭ ‬و‭ ‬فعال‭ ‬مستقل‭ ‬حقوق‭ ‬زنان‭ ‬به‭ ‬نام‭ ‬‮«‬الیزابت‮»‬‭ ‬که‭ ‬می‌خواست‭ ‬به‭ ‬افتخار‭ ‬زنان‭ ‬شجاعی‭ ‬پوستر‭ ‬بکشد‭ ‬که‭ ‬آزادی‌شان‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬خطر‭ ‬انداختند‭ ‬تا‭ ‬انتخاب‭ ‬پوشش‭ ‬حق‌شان‭ ‬شود‭. ‬

الیزابت‭ ‬گفت‭ ‬یک‭ ‬گروه‭ ‬کوچک‭ ‬هستند‭ ‬که‭ ‬می‌خواهند‭ ‬استیکر‭ ‬پوستر«نه‭ ‬به‭ ‬حجاب‭ ‬اجباری‮»‬‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬سه‭ ‬زبان‭ ‬در‭ ‬سه‭ ‬شهر‭ ‬اروپایی‭ ‬بر‭ ‬در‭ ‬و‭ ‬دیوار‭ ‬بچسبانند؛‭ ‬چرا‭ ‬که‭ ‬تحت‌تاثیر‭ ‬رفتار‭ ‬شجاعانه‌ی‭ ‬زنان‭ ‬ایرانی‭ ‬قرار‭ ‬گرفته‌اند‭ ‬و‭ ‬وظیفه‌ی‭ ‬خود‭ ‬می‌دانند‭ ‬تحسین‌شان‭ ‬را‭ ‬بیان‭ ‬کنند؛‭ ‬ولی‭ ‬استیکر‭ ‬چسباندن‭ ‬در‭ ‬سطح‭ ‬شهر‭ ‬کمی‭ ‬خطر‭ ‬دارد‭ ‬و‭ ‬خیلی‭ ‬هم‭ ‬قانونی‭ ‬نیست‭. ‬

در‭ ‬سه‭ ‬دقیقه‌ی‭ ‬اول‭ ‬صحبت‭ ‬و‭ ‬معرفی‭ ‬شدن‭ ‬فیس‌بوکی‌ام‭ ‬با‭ ‬الیزابت‭ ‬متوجه‭ ‬می‌شوم‭ ‬زمینه‌‌ی‭ ‬باور‭ ‬مشترک‭ ‬به‭ ‬آزادی‭ ‬انتخاب‭ ‬انسان‌ها‭ ‬چنان‭ ‬ریشه‌دار‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬الیزابت‭ ‬قبول‭ ‬می‌کند‭ ‬از‭ ‬خودش‭ ‬در‭ ‬حین‭ ‬طراحی‭ ‬و‭ ‬پخش‭ ‬کردن‭ ‬طرحش‭ ‬در‭ ‬سطح‭ ‬شهر‭ ‬فیلم‭ ‬بگیرد‭. ‬

یاد‭ ‬مریم‭ ‬شریعتمداری‭ ‬افتادم،‭ ‬دختری‭ ‬که‭ ‬بالای‭ ‬سکو‭ ‬روسری‌اش‭ ‬را‭ ‬برداشته‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬پلیس‭ ‬را‭ ‬وادار‭ ‬می‌کرد‭ ‬که‭ ‬بگوید‭ ‬جرمش‭ ‬چیست‭. ‬همان‭ ‬دختری‭ ‬که‭ ‬پلیس‭ ‬با‭ ‬لگد‭ ‬به‭ ‬پایین‭ ‬انداختش‭. ‬

الیزابت‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬دو‭ ‬هفته‭ ‬ویدیویی‭ ‬از‭ ‬فعالیت‌های‌شان‭ ‬را‭ ‬برایم‭ ‬فرستاد‭. ‬حرف‭ ‬دلش‭ ‬را‭ ‬همان‌طور‭ ‬که‭ ‬خواهش‭ ‬کرده‭ ‬بودم‭ ‬بی‌پرده‭ ‬بر‭ ‬زبان‭ ‬آورده‭ ‬بود‭. ‬

الیزابت،‭ ‬برایم‭ ‬نوشت‭: ‬من‭ ‬مهم‭ ‬نیستم،‭ ‬لطفا‭ ‬در‭ ‬مطلب‌ات‭ ‬تمرکز‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬روی‭ ‬من‭ ‬بردار‭. ‬و‭ ‬من‭ ‬این‭ ‬طرف‭ ‬فکر‭ ‬می‌کنم‭ ‬مریم‭ ‬شریعتی‭ ‬وقتی‭ ‬با‭ ‬وثیقه‌ی‭ ‬۵۰‭ ‬میلیون‭ ‬تومانی‭ ‬از‭ ‬زندان‭ ‬قرچک‭ ‬آزاد‭ ‬شد،‭ ‬لبخند‭ ‬به‭ ‬لب‭ ‬داشت‭. ‬چطور‭ ‬فکر‭ ‬نکرده‭ ‬بودم‭ ‬سربازانی‭ ‬با‭ ‬صدایی‭ ‬چنین‭ ‬ظریف‭ ‬پیروز‭ ‬میدان‌اند؟‭ ‬