آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۹ فروردین ۱۳۹۷

علی‌اکبر مهدی

سیاست


رفراندوم و امکان تغییر


علی‭ ‬اکبر‭ ‬مهدی‭ ‬استاد‭ ‬جامعه‌شناسی‭ ‬دانشگاه‭ ‬ایالتی‭ ‬کالیفرنیا،‭ ‬مقاله‌ای‭ ‬برای‭ ‬تابلو‭ ‬با‭ ‬محوریت‭ ‬دو‭ ‬پرسش‭ ‬نوشته‭ ‬است‭: ‬وقتی‭ ‬ما‭ ‬از‭ ‬رفراندوم‭ ‬صحبت‭ ‬می‌کنیم،‭ ‬درباره‌ی‭ ‬چه‭ ‬چیزی‭ ‬دقیقا‭ ‬حرف‭ ‬می‌زنیم‭ ‬و‭ ‬تحقق‭ ‬یافتن‭ ‬رفراندوم‭ ‬در‭ ‬وضعیت‭ ‬فعلی‭ ‬ایران‭ ‬چگونه‭ ‬ممکن‭ ‬است؟‭ ‬همچنین‭ ‬چه‭ ‬انتقاداتی‭ ‬بر‭ ‬مخالفان‭ ‬سیاسی‭ ‬خارج‭ ‬از‭ ‬ایران‭ ‬که‭ ‬طرح‭ ‬برگزاری‭ ‬رفراندوم‭ ‬را‭ ‬مطرح‭ ‬کردند،‭ ‬وارد‭ ‬است؟

از‭ ‬دکتر‭ ‬علی‭ ‬اکبر‭ ‬مهدی‭ ‬تاکنون‭ ‬مقالات‭ ‬و‭ ‬کتاب‌های‭ ‬زیادی‭ ‬در‭ ‬زمینه‭ ‬جامعه‌شناسی،‭ ‬ایران‭ ‬و‭ ‬خاورمیانه‭ ‬به‭ ‬دو‭ ‬زبان‭ ‬انگلیسی‭ ‬و‭ ‬فارسی‭ ‬منتشر‭ ‬شده‭ ‬است‭.‬

رفراندوم‭ ‬یا‭ ‬همه‌پرسی‭ ‬یک‭ ‬شیوه‌ی‭ ‬ارجاع‭ ‬به‭ ‬آرای‭ ‬عمومی‭ ‬برای‭ ‬تصمیم‌گیرهای‭ ‬عمومی‭ ‬و‭ ‬مورد‭ ‬اختلاف‭ ‬در‭ ‬جامعه‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬هر‭ ‬کشوری‭ ‬انجام‭ ‬این‭ ‬شیوه‭ ‬از‭ ‬تصمیم‌گیری‭ ‬اصولا‭ ‬در‭ ‬اختیار‭ ‬دولت‌های‭ ‬مستقر‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬اغلب‭ ‬کشورها‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬شیوه‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬قانون‭ ‬اساسی‭ ‬خود‭ ‬منظور‭ ‬داشته‌اند‭. ‬در‭ ‬موارد‭ ‬استثنایی‭ ‬که‭ ‬دولت‭ ‬یک‭ ‬کشور‭ ‬ناکام‭ (‬Failed‭ ‬State‭) ‬است‭ ‬و‭ ‬نیروهای‭ ‬سیاسی‭ ‬موجود‭ ‬در‭ ‬کشور‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬مسالمت‌آمیز‭ ‬امکان‭ ‬تعیین‭ ‬ساختار‭ ‬دولت‭ ‬و‭ ‬تاسیس‭ ‬قدرت‭ ‬فراگیر‭ ‬را‭ ‬ندارند،‭ ‬نهادی‌های‭ ‬فراملیتی‭ ‬مثل‭ ‬سازمان‭ ‬ملل‭ ‬یا‭ ‬کشورهای‭ ‬موثر‭ ‬خارجی‭ ‬اقدام‭ ‬به‭ ‬انجام‭ ‬اینگونه‭ ‬همه‌پرسی‭ ‬می‌کنند‭. 

در‭ ‬قانون‭ ‬اساسی‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬دو‭ ‬اصل‭ ‬۶‭ ‬و‭ ‬۵۹‭ ‬برای‭ ‬انجام‭ ‬همه‌پرسی‭ ‬و‭ ‬ارجاع‭ ‬به‭ ‬آرای‭ ‬عمومی‭ ‬برای‭ ‬حل‭ ‬اختلافات‭ ‬پیش‌بینی‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬البته‭ ‬اصل‭ ‬۱۱۰‭ ‬انجام‭ ‬رفراندوم‭ ‬را‭ ‬مشروط‭ ‬به‭ ‬موافقت‭ ‬رهبر‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬می‌کند‭ ‬و‭ ‬اصل‭ ‬۱۲۳‭ ‬مسوولیت‭ ‬اجرای‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬ریاست‭ ‬جمهوری‭ ‬و‭ ‬اصل‭ ‬۹۹‭ ‬نظارت‭ ‬اجرای‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬عهده‌ی‭ ‬شورای‭ ‬نگهبان‭ ‬می‌سپارد‭. ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬تاکنون‭ ‬سه‭ ‬بار‭ ‬دست‭ ‬به‭ ‬همه‌پرسی‭ ‬زده‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬دو‭ ‬مرتبه‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬تصویب‭ ‬و‭ ‬اصلاح‭ ‬قانون‭ ‬اساسی‭ (‬در‭ ‬سال‌های‭ ‬۱۳۵۸‭ ‬و‭ ‬۱۳۶۸‭) ‬و‭ ‬یک‭ ‬بار‭ (‬در‭ ‬سال‭ ‬۱۳۵۸‭)  ‬در‭ ‬مورد‭ ‬نفی‭ ‬نظام‭ ‬سلطنت‭ ‬و‭ ‬جانشینی‭ ‬آن‭ ‬با‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬علاوه‭ ‬بر‭ ‬این،‭ ‬طرح‭ ‬رفراندوم‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬مسایل‭ ‬مختلف،‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬برنامه‌ی‭ ‬اتمی‭ ‬و‭ ‬اختیارات‭ ‬ریاست‭ ‬جمهوری‭ ‬و‭ ‬شیوه‌ی‭ ‬انتخابات،‭ ‬همواره‭ ‬از‭ ‬طرف‭ ‬مسوولان‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬مطرح‭ ‬گشته‭ ‬ولی‭ ‬هیچ‌کدام‭ ‬با‭ ‬اقبال‭ ‬رهبری‭ ‬همراه‭ ‬نبوده‭ ‬و‭ ‬راه‭ ‬به‭ ‬جایی‭ ‬نبرده‭ ‬است‭.   
با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬اختلافات‭ ‬جدی‭ ‬و‭ ‬فرساینده‌ی‭ ‬جناحی‭ ‬در‭ ‬درون‭ ‬حاکمیت‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی،‭ ‬امسال‭ ‬در‭ ‬مراسم‭ ‬سی‭ ‬و‭ ‬نهمین‭ ‬سالگرد‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی،‭ ‬آقای‭ ‬روحانی‭ ‬ارجاع‭ ‬به‭ ‬یک‭ ‬همه‌پرسی‭ ‬برای‭ ‬مشروعیت‭ ‬بخشیدن‭ ‬به‭ ‬‮«‬همه‌ی‭ ‬سلیقه‌ها‭ ‬در‭ ‬انتخابات‌‮»‬‭ ‬را‭ ‬مطرح‭ ‬کرد‭ ‬اما‭ ‬بلافاصله‭ ‬از‭ ‬طرف‭ ‬اصول‌گرایان‭ ‬مورد‭ ‬انتقاد‭ ‬قرار‭ ‬گرفت‭. ‬در‭ ‬روزهای‭ ‬اخیر‭ ‬رییس‭ ‬جمهور‭ ‬سابق،‭ ‬محمود‭ ‬احمدی‌نژاد،‭ ‬هم‭ ‬در‭ ‬نامه‌ای‭ ‬به‭ ‬آقای‭ ‬خامنه‌ای‭ ‬پیشنهاد‭ ‬نوعی‭ ‬همه‌پرسی‭ ‬و‭ ‬انتخابات‭ ‬جدید‭ ‬را‭ ‬مطرح‭ ‬کرده‭ ‬است‭.‬

طرح‭ ‬این‭ ‬پیشنهادات‭ ‬توسط‭ ‬مقامات‭ ‬دولتی‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬ناشی‭ ‬از‭ ‬افزایش‭ ‬و‭ ‬انباشت‭ ‬بحران‌های‭ ‬سیاسی،‭ ‬اقتصادی،‭ ‬حقوقی،‭ ‬فرهنگی،‭ ‬اجتماعی‭ ‬و‭ ‬زیست‭ ‬محیطی‭ ‬در‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬است‭. ‬مدت‌هاست‭ ‬که‭ ‬صاحب‌نظران‭ ‬مسایل‭ ‬ایران‭ ‬انباشت‭ ‬این‭ ‬بحران‌ها‭ ‬را‭ ‬زنگ‭ ‬خطری‭ ‬برای‭ ‬فروپاشی‭ ‬و‭ ‬زوال‭ ‬نظام‭ ‬و‭ ‬حتی‭ ‬کشور‭ ‬خوانده‌اند‭. ‬خیزش‭ ‬گسترده‌ی‭ ‬دی‭ ‬ماه‭ ‬۱۳۹۶،‭ ‬زلزله‌ای‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬بخش‭ ‬عظیمی‭ ‬از‭ ‬گسل‌های‭ ‬زیرساخت‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬را‭ ‬آشکار‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬نگرانی‭ ‬موافقان‭ ‬و‭ ‬مخالفان‭ ‬رژیم‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬تکاپو‭ ‬برای‭ ‬درک‭ ‬خطراتی‭ ‬که‭ ‬نه‌تنها‭ ‬نظام‭ ‬بلکه‭ ‬کشور‭ ‬را‭ ‬تهدید‭ ‬می‌کند‭ ‬برانگیخت‭. ‬برای‭ ‬اولین‭ ‬‌بار‭ ‬در‭ ‬چهار‭ ‬دهه‭ ‬از‭ ‬عمر‭ ‬این‭ ‬نظام‭ ‬رهبر‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬پذیرفت‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬نظام‭ ‬در‭ ‬تامین‭ ‬عدالت‭ ‬کوتاهی‭ ‬داشته‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬شعارهای‭ ‬متداول‭ ‬خود‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬زمینه‭ ‬عمل‭ ‬نکرده‭ ‬است‭.‬
اضافه‭ ‬بر‭ ‬این،‭ ‬تغییر‭ ‬دولت‭ ‬در‭ ‬آمریکا‭ ‬و‭ ‬تصمیم‭ ‬رییس‭ ‬جمهور‭ ‬جدید‭ ‬برای‭ ‬تضیعف‭ ‬و‭ ‬احتمالا‭ ‬ملغی‭ ‬کردن‭ ‬برجام‭ ‬و‭ ‬ایجاد‭ ‬تحریم‌های‭ ‬جدید‭ ‬اقتصادی‭ ‬برای‭ ‬فشار‭ ‬بیشتر‭ ‬بر‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬مشکلات‭ ‬جدیدی‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬برنامه‌های‭ ‬اقتصادی‭ ‬دولت‭ ‬روحانی‭ ‬به‌‭ ‬وجود‭ ‬آورده‭ ‬است‭. ‬هم‌گرایی‭ ‬این‭ ‬مشکلات‭ ‬اقتصادی،‭ ‬شدت‭ ‬اختلافات‭ ‬سیاسی‐‭ ‬جناحی‭ ‬و‭ ‬فشارهای‭ ‬جدید‭ ‬دولت‭ ‬ترامپ‭ ‬موقعیت‭ ‬شکننده‌ای‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬داخل‭ ‬ایران‭ ‬به‭ ‬وجود‭ ‬آورده‭ ‬که‭ ‬کشور‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬حالت‭ ‬آبستن‭ ‬حوادث‭ ‬جدید‭ ‬و‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬بن‌بستی‭ ‬سیاسی‐اقتصادی‭ ‬قرار‭ ‬داده‭ ‬است‭. ‬

این‭ ‬وضعیت‭ ‬هم‭ ‬موافقان‭ ‬و‭ ‬هم‭ ‬مخالفان‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬جنب‭ ‬و‭ ‬جوش‭ ‬جدیدی‭ ‬برای‭ ‬گذار‭ ‬یا‭ ‬خروج‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬وضعیت‭ ‬واداشته‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬حالی‭ ‬که‭ ‬هر‭ ‬دو‭ ‬جناح‭ ‬اصول‌گرا‭ ‬و‭ ‬اصلاح‌طلب‭ ‬در‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬اذعان‭ ‬به‭ ‬بحرانی‭ ‬بودن‭ ‬اوضاع‭ ‬دارند،‭ ‬هیچ‌یک‭ ‬معتقد‭ ‬به‭ ‬‮«‬سقوط‌پذیری‮»‬‭ ‬نظام‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬روزها‭ ‬نیست‭. ‬اما‭ ‬راهکارهای‭ ‬این‭ ‬دو‭ ‬برای‭ ‬غلبه‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬بحران‌ها‭ ‬کاملا‭ ‬متفاوت‭ ‬است‭. ‬اصول‌گرایان‭ ‬معتقد‭ ‬به‭ ‬بازگشت‭ ‬به‭ ‬روش‌های‭ ‬انقلابی‭ ‬خود‭ ‬در‭ ‬داخل‭ ‬و‭ ‬سیاست‭ ‬خارجی‭ ‬تهاجمی‭ ‬با‭ ‬آمریکا‭ ‬و‭ ‬اسراییل‭ ‬و‭ ‬هم‭ ‬پیمانان‭ ‬آن‌ها‭ ‬هستند‭. ‬برعکس،‭ ‬اصلاح‌طلبان‭ ‬معتقدند‭ ‬که‭ ‬تنها‭ ‬راه‭ ‬خروج‭ ‬از‭ ‬بحران‌های‭ ‬سیاسی‭ ‬و‭ ‬اقتصادی‭ ‬کاهش‭ ‬تنش‌های‭ ‬جناحی،‭ ‬آزاد‌سازی‭ ‬بیشتر‭ ‬اقتصادی،‭ ‬گشایش‭ ‬فضای‭ ‬فرهنگی‭ ‬داخل‭ ‬کشور‭ ‬و‭ ‬کاهش‭ ‬تنش‌های‭ ‬سیاسی‭ ‬با‭ ‬دولت‌‌های‭ ‬خارجی‭ ‬است‭. ‬تعدادی‭ ‬از‭ ‬شخصیت‌های‭ ‬داخلی‭ ‬که‭ ‬قبلا‭ ‬همراه‭ ‬این‭ ‬نظام‭ ‬بوده‌اند‭ ‬نیز‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬نتیجه‭ ‬رسیده‌اند‭ ‬که‭ ‬نظام‭ ‬‮«‬اصلاح‌پذیر‮»‬‭ ‬نیست‭ ‬و‭ ‬برای‭ ‬خروج‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬بن‌بست‭ ‬باید‭ ‬راه‭ ‬خروجی‭ ‬یافت‭.  
مخالفان‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬نیز‭ ‬چه‭ ‬در‭ ‬داخل‭ ‬و‭ ‬چه‭ ‬در‭ ‬خارج،‭ ‬موقعیت‭ ‬جدید‭ ‬را‭ ‬هم‭ ‬فرصتی‭ ‬برای‭ ‬عمل‭ ‬کردن‭ ‬یافته‭ ‬و‭ ‬هم‭ ‬نقطه‭ ‬عطفی‭ ‬برای‭ ‬گذار‭ ‬از‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭. ‬برای‭ ‬مخالفانی‭ ‬که‭ ‬آرزومند‭ ‬تغییرات‭ ‬دموکراتیک‭ ‬و‭ ‬سکولار‭ ‬در‭ ‬کشور‭ ‬هستند‭ ‬چنین‭ ‬شرایطی‭ ‬نیازمند‭ ‬تعامل‭ ‬و‭ ‬تدبیر‭ ‬برای‭ ‬تغییر‭ ‬هدفمند‭ ‬و‭ ‬آرام‭ ‬و‭ ‬مسالمت‌آمیز‭ ‬است‭. ‬طرح‭ ‬گفتمان‭ ‬رفراندوم‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬مقطع‭ ‬توسط‭ ‬۱۵‭ ‬کنش‌گر‭ ‬سیاسی‐‭ ‬فرهنگی‭ ‬از‭ ‬داخل‭ ‬و‭ ‬خارج‭ ‬کشور‭ ‬ناشی‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬انگیزه‭ ‬است‭. ‬اگرچه‭ ‬این‭ ‬طرح‭ ‬بسیار‭ ‬کلی‭ ‬و‭ ‬عاری‭ ‬از‭ ‬تدابیر‭ ‬لازم‭ ‬اجرایی‭ ‬و‭ ‬ایجابی‭ ‬است‭ ‬ولی‭ ‬برای‭ ‬ایجاد‭ ‬گفتمان‭ ‬تغییر‭ ‬مسالمت‌آمیز‭ ‬و‭ ‬الگوها‭ ‬و‭ ‬شیوه‌های‭ ‬ممکن‭ ‬در‭ ‬میان‭ ‬مخالفان،‭ ‬به‌ویژه‭ ‬این‌که‭ ‬برای‭ ‬اولین‭ ‬‌بار‭ ‬مخالفان‭ ‬درون‭ ‬و‭ ‬برون‭ ‬کشور‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬هم‭ ‬قرار‭ ‬می‌دهد،‭ ‬مفید‭ ‬و‭ ‬موثر‭ ‬است‭. ‬

علی‌اکبر مهدی

لازم‭ ‬به‭ ‬ذکر‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬اگرچه‭ ‬اینگونه‭ ‬گفتمان‌سازی‭ ‬و‭ ‬گفتمان‌پردازی‭ ‬برای‭ ‬ایجاد‭ ‬همفکری‭ ‬و‭ ‬دامن‭ ‬زدن‭ ‬به‭ ‬یک‭ ‬گفتگوی‭ ‬ملی‭ ‬بین‭ ‬ایرانیان‭ ‬کارساز‭ ‬است‭ ‬ولی‭ ‬می‌تواند‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬توهم‭ ‬دامن‭ ‬بزند‭ ‬که‭ ‬طرح‭ ‬رفراندوم‭ ‬می‌تواند‭ ‬تغییر‭ ‬رژیم‭ ‬را‭ ‬ممکن‭ ‬کند‭ ‬و‭ ‬نظارت‭ ‬سازمان‭ ‬ملل‭ ‬به‌عنوان‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬شرایط‭ ‬اجرای‭ ‬آن‭ ‬چنانکه‭ ‬در‭ ‬بیانیه‭ ‬مطرح‭ ‬شده‭ ‬است،‭ ‬می‌تواند‭ ‬تضمینی‭ ‬برای‭ ‬سلامت‭ ‬آن‭ ‬باشد‭. ‬شکی‭ ‬نیست‭ ‬که‭ ‬توسل‭ ‬کنش‌گران‭ ‬امضا‌‌کننده‭ ‬به‭ ‬سازمان‭ ‬ملل‭ ‬به‌عنوان‭ ‬یک‭ ‬نهاد‭ ‬بین‌المللی‭ ‬ناشی‭ ‬از‭ ‬عدم‭ ‬اعتماد‭ ‬آن‌ها‭ ‬به‭ ‬صداقت‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬در‭ ‬اجرای‭ ‬رفراندوم‭ ‬است‭. ‬اما‭ ‬چنین‭ ‬اعتقادی‭ ‬متکی‭ ‬بر‭ ‬دو‭ ‬پیش‌فرض‭ ‬غیرواقع‌بینانه‭ ‬است‭. ‬اول‭ ‬این‌که‭ ‬هیچ‭ ‬دولت‭ ‬مستقری‭ ‬که‭ ‬هنوز‭ ‬به‭ ‬مرحله‌ی‭ ‬ناکامی‭ ‬و‭ ‬سقوط‭ ‬نرسیده‭ ‬است‭ ‬به‭ ‬رفراندومی‭ ‬برای‭ ‬برکناری‭ ‬خود‭ ‬تن‭ ‬نخواهد‭ ‬داد‭. ‬رفراندوم‌های‭ ‬تعیین‭ ‬نظام‭ ‬زمانی‭ ‬ممکن‭ ‬می‌شوند‭ ‬که‭ ‬نظام‭ ‬اقتدار‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬دست‭ ‬بدهد‭. ‬به‌طور‭ ‬کلی‭ ‬رفراندوم‭ ‬برای‭ ‬پایان‭ ‬بخشیدن‭ ‬نظام‭ ‬قدیم،‭ ‬تعیین‭ ‬و‭ ‬تثبیت‭ ‬نظام‭ ‬جدید‭ ‬است‭. ‬این‭ ‬همان‭ ‬کاری‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬آیت‌الله‭ ‬خمینی‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬۱۳۵۸‭ ‬انجام‭ ‬داد‭. ‬امروز‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬در‭ ‬چنان‭ ‬درجه‌ا‌ی‭ ‬از‭ ‬استیصال‭ ‬قرار‭ ‬ندارد‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬نوع‭ ‬رفراندوم‭ ‬رضایت‭ ‬دهد‭. ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬همین‭ ‬استقرار‭ ‬و‭ ‬اقتدار،‭ ‬نه‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬به‭ ‬دخالت‭ ‬سازمان‭ ‬ملل‭ ‬تن‭ ‬خواهد‭ ‬داد‭ ‬و‭ ‬نه‭ ‬قوانین‭ ‬سازمان‭ ‬ملل‭ ‬به‭ ‬آن‭ ‬اجازه‌ی‭ ‬مداخله‭ ‬در‭ ‬امری‭ ‬داخلی‭ ‬را‭ ‬خواهد‭ ‬داد‭. ‬

آن‌چه‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬مرحله‭ ‬دخالت‭ ‬سازمان‭ ‬ملل‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬یک‭ ‬رفراندوم‭ ‬سیاسی‭ ‬تعیین‭ ‬نظام‭ ‬خطرناک‭ ‬می‌کند‭ ‬این‭ ‬ا‌ست‭ ‬که‭ ‬اهرم‌های‭ ‬اجرایی‭ ‬سازمان‭ ‬ملل،‭ ‬مصوبه‌هایی‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬ایران‭ ‬دارد‭ ‬که‭ ‬اگر‭ ‬یک‭ ‬یا‭ ‬چند‭ ‬عضو‭ ‬شورای‭ ‬امنیت‭ ‬بتواند‭ ‬بقیه‌ی‭ ‬اعضا‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬تخلفات‭ ‬حقیقی‭ ‬یا‭ ‬غیرحقیقی‭ ‬ایران‭ ‬قانع‭ ‬کند،‭ ‬راه‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬دخالت‭ ‬دول‭ ‬خارجی‭ ‬به‌ویژه‭ ‬دولت‭ ‬ترامپ‭ ‬که‭ ‬منتظر‭ ‬چنین‭ ‬فرصتی‭ ‬است‭ ‬هموار‭ ‬خواهد‭ ‬کرد‭. ‬مطمئنا‭ ‬کنش‌گران‭ ‬امضا‌کننده‌ی‭ ‬این‭ ‬بیانیه‭ ‬به‭ ‬حساسیت‭ ‬ایرانیان‭ ‬نسبت‭ ‬به‭ ‬دخالت‭ ‬خارجی‭ ‬آگاه‭ ‬هستند‭ ‬چنانکه‭ ‬تاکنون‭ ‬چند‭ ‬نفر‭ ‬از‭ ‬آن‌ها‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬چاپ‭ ‬و‭ ‬پخش‭ ‬بیانیه‌ی‭ ‬اولیه‭ ‬مجبور‭ ‬به‭ ‬توضیح‭ ‬مواضع‭ ‬خود‭ ‬نسبت‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬امر‭ ‬شده‌اند‭. ‬

ایجاد‭ ‬هر‭ ‬نوع‭ ‬طرحی‭ ‬برای‭ ‬تغییر‭ ‬یک‭ ‬نظام‭ ‬سیاسی‭ ‬که‭ ‬هم‭ ‬از‭ ‬امکانات‭ ‬مالی‭ ‬گسترده‌ی‭ ‬ناشی‭ ‬از‭ ‬صدور‭ ‬نفت‭ ‬برخوردار‭ ‬و‭ ‬هم‭ ‬صاحب‭ ‬نیروهای‭ ‬نظامی‐امنیتی‭ ‬گسترده‭ ‬است‭ ‬مستلزم‭ ‬اتحاد‭ ‬وسیعی‭ ‬بین‭ ‬مخالفان‭ ‬خارج‭ ‬از‭ ‬نظام‭ ‬است،‭ ‬همچنین‭ ‬نیاز‭ ‬به‭ ‬نوعی‭ ‬تعامل‭ ‬جذب‌کننده‭ ‬با‭ ‬جناح‌های‭ ‬داخلی‭ ‬دارد‭. ‬این‭ ‬اتحاد‭ ‬و‭ ‬تعامل‭ ‬باید‭ ‬به‭ ‬‌صورت‭ ‬مرحله‌ای‭ ‬به‭ ‬اجرا‭ ‬درآمده‭ ‬و‭ ‬دو‭ ‬ویژگی‭ ‬را‭ ‬پوشش‭ ‬دهد‭: ‬اول‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬معیارهای‭ ‬حداقلی‭ ‬برای‭ ‬اتحاد‭ ‬و‭ ‬نه‭ ‬حداکثری‭. ‬طرح‭ ‬حداکثرها‭ ‬امکان‭ ‬وحدت‭ ‬را‭ ‬کم‭ ‬و‭ ‬احتمال‭ ‬شکاف‭ ‬و‭ ‬تفرقه‭ ‬را‭ ‬زیاد‭ ‬می‌کند‭. ‬همچنین‭ ‬تا‭ ‬رسیدن‭ ‬به‭ ‬درجه‌ی‭ ‬مطلوبی‭ ‬از‭ ‬شکنندگی‭ ‬در‭ ‬نظام‭ ‬موجود‭ ‬طرح‌ها‭ ‬باید‭ ‬مرحله‌ای‭ ‬باشند‭ ‬نه‭ ‬کامل‭ ‬و‭ ‬جامع‭. ‬تنظیم‭ ‬طرح‭ ‬نهایی‭ ‬در‭ ‬ابتدای‭ ‬راهی‭ ‬که‭ ‬هر‭ ‬سنگلاخ‭ ‬آن‭ ‬با‭ ‬تعامل‭ ‬و‭ ‬مصالحه‭ ‬و‭ ‬مبارزه‭ ‬باید‭ ‬فرش‭ ‬شود‭ ‬نمی‌تواند‭ ‬طرح‭ ‬عملی‭ ‬و‭ ‬موثری‭ ‬باشد‭. ‬لزوم‭ ‬استراتژی‭ ‬به‭ ‬معنی‭ ‬نفی‭ ‬تاکتیک‭ ‬نیست‭. ‬مراحل‭ ‬و‭ ‬ابزارهای‭ ‬مبارزه‌ی‭ ‬سیاسی‭ ‬نیازمند‭ ‬به‭ ‬انعطاف‭ ‬و‭ ‬انطباق‭ ‬کافی‭ ‬است‭. ‬دوم‭ ‬این‌که،‭ ‬حرکت‌های‭ ‬جمعی‭ ‬باید‭ ‬نهادی‭ ‬شوند‭. ‬نهادها‭ ‬باید‭ ‬در‭ ‬جامعه‌‭ ‬جای‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬پیدا‭ ‬کنند‭. ‬مبارزه‌ی‭ ‬سیاسی‭ ‬بدون‭ ‬احزاب‭ ‬و‭ ‬گروه‭ ‬شناخته‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬پرطرفدار‭ ‬امکان‭ ‬بیشتر‭ ‬به‭ ‬کودتاچیان‭ ‬میدهد‭ ‬تا‭ ‬تاسیس‭ ‬دموکراسی‭.‬

بی‌شک‭ ‬صدور‭ ‬بیانه‌ی‭ ‬رفراندوم‭ ‬قدمی‭ ‬از‭ ‬صدها‭ ‬قدمی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬مخالفان‭ ‬باید‭ ‬به‌طور‭ ‬شمرده‭ ‬و‭ ‬دقیق‭ ‬در‭ ‬راه‭ ‬ایجاد‭ ‬حکومتی‭ ‬دموکراتیک‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬بردارند‭. ‬شاید‭ ‬این‭ ‬قدم‭ ‬قدری‭ ‬شتاب‌زده‭ ‬و‭ ‬بدون‭ ‬در‭ ‬نظر‭ ‬گرفتن‭ ‬بعضی‭ ‬جوانب‭ ‬امر‭ ‬انجام‭ ‬گرفته‭ ‬باشد‭ ‬اما‭ ‬راه‌‭ ‬دستیابی‭ ‬به‭ ‬دموکراسی‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬راهی‭ ‬طولانی‭ ‬و‭ ‬پر‭ ‬از‭ ‬فراز‭ ‬و‭ ‬نشیب‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬آزمون‭ ‬و‭ ‬خطا‭ ‬جزیی‭ ‬از‭ ‬ابزارهای‭ ‬پیش‌روی‭ ‬به‭ ‬سوی‭ ‬آن‭ ‬است‭.‬‭ ‬