آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۹ فروردین ۱۳۹۷

سمیه خواجوندی

اجتماع


داشتن یا نداشتن حجاب، تصمیمی متعلق به زنان


در‭ ‬پیوند‭ ‬با‭ ‬اوج‌گیری‭ ‬مطالبات‭ ‬اخیر‭ ‬زنان‭ ‬ایران‭ ‬و‭ ‬اقدام‭ ‬به‭ ‬برداشتن‭ ‬روسری‌ها‭ ‬در‭ ‬خیابان‌ها،‭ ‬داستان‭ ‬چند‭ ‬زن‭ ‬جوان‭ ‬در‭ ‬کشورهای‭ ‬مسلمان‌نشین‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬خواست‭ ‬و‭ ‬اراده‌ی‭ ‬خود‭ ‬حجاب‌‭ ‬از‭ ‬سر‭ ‬برداشته‌اند‭ ‬و‭ ‬بعدتر‭ ‬گزارش‭ ‬یا‭ ‬گفت‌وگویی‭ ‬از‭ ‬تجارب‭ ‬و‭ ‬رویکردشان‭ ‬به‭ ‬حجاب‭ ‬در‭ ‬رسانه‌های‭ ‬فرانسوی‭ ‬زبان‭ ‬منتشر‭ ‬شده‭ ‬را‭ ‬این‌جا‭ ‬نقل‭ ‬می‌کنیم‭.‬‌

این‭ ‬مطلب‭ ‬حاوی‭ ‬دو‭ ‬گفت‌وگو‭ ‬از‭ ‬محمد‭ ‬لطفی،‭ ‬روزنامه‌نگار‭ ‬و‭ ‬کارگردان‭ ‬مراکشی‭ ‬تبار‭ ‬فرانسوی‭ ‬با‭ ‬دو‭ ‬زن‭ ‬مراکشی‭ ‬درباره‌ی‭ ‬تجارب‭ ‬و‭ ‬نگاه‌شان‭ ‬در‭ ‬زمینه‌ی‭ ‬حجاب‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬همچنین‭ ‬یک‭ ‬گفت‌وگو‭ ‬با‭ ‬زنی‭ ‬از‭ ‬مصر‭ ‬و‭ ‬جریان‭ ‬مبارزه‭ ‬با‭ ‬تبلیغات‭ ‬حجاب‭ ‬در‭ ‬آمریکا‭ ‬توسط‭ ‬دو‭ ‬فعال‭ ‬حقوق‭ ‬زنان‭ ‬مسلمان‭. ‬

حجاب‭ ‬و‭ ‬مراکش

محمد‭ ‬لطفی‭ ‬در‭ ‬ابتدای‭ ‬مطلب‭ ‬خود‭ ‬این‌طور‭ ‬نوشته‭ ‬است‭: ‬در‭ ‬مراکش‭ ‬به‌طور‭ ‬روزافزون‭ ‬زنان‭ ‬محجبه‌ای‭ ‬را‭ ‬می‌بینیم‭ ‬که‭ ‬تصمیم‭ ‬می‌گیرند‭ ‬حجاب‭ ‬از‭ ‬سر‭ ‬بردارند‭. ‬آن‌ها‭ ‬اغلب‭ ‬از‭ ‬صحبت‭ ‬درباره‌ی‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬سرباز‭ ‬می‌زنند‭. ‬اما‭ ‬چند‭ ‬تن‭ ‬از‭ ‬آن‌ها‭ ‬می‌پذیرند‭ ‬تا‭ ‬برای‭ ‬اولین‭ ‬‌بار‭ ‬با‭ ‬من‭ ‬درباره‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬صحبت‭ ‬کنند‭. ‬این‭ ‬دیالوگ‭ ‬شامل‭ ‬دو‭ ‬گفتگو‭ ‬با‭ ‬هنا‭ ‬و‭ ‬خائولا‭ ‬است‭. ‬هردو‭ ‬از‭ ‬نظر‭ ‬اقتصادی‭ ‬مستقل‌اند‭ ‬و‭ ‬جدا‭ ‬از‭ ‬خانواده‌های‌شان‭ ‬زندگی‭ ‬می‌کنند‭. ‬

۱هنا،‭ ‬۲۵‭ ‬ساله‭ ‬و‭ ‬فارغ‌التحصیل‭ ‬رشته‌ی‭ ‬علوم‭:‬

خانواده‌ات‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬تصمیم‌‭ ‬چه‭ ‬واکنشی‭ ‬نشان‭ ‬دادند؟

ناپدری‌ام‭ ‬که‭ ‬مانند‭ ‬پدرم‭ ‬مرا‭ ‬بزرگ‭ ‬کرده،‭ ‬دیگر‭ ‬با‭ ‬من‭ ‬صحبت‭ ‬نمی‌کند‭. ‬مادرم‭ ‬تلاش‭ ‬می‌کند‭ ‬مرا‭ ‬به‭ ‬‮«‬راه‭ ‬راست‮»‬‭ ‬هدایت‭ ‬کند‭ ‬و‭ ‬برادر‭ ‬کوچک‌ام‭ ‬نگران‭ ‬آن‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬دوستانش‭ ‬چه‭ ‬می‌گویند‭. ‬خواهر‭ ‬کوچک‌ترم‭ ‬خود‭ ‬هرگز‭ ‬حجاب‭ ‬بر‭ ‬سر‭ ‬نکرد‭. ‬او‭ ‬شخصیتی‭ ‬قوی‭ ‬دارد،‭ ‬چیزی‭ ‬که‭ ‬من‭ ‬هم،‭ ‬۱۲‭ ‬سال‭ ‬پیش‭ ‬آرزو‭ ‬می‌کردم‭ ‬داشته‭ ‬باشم‭. ‬

اگر‭ ‬درست‭ ‬متوجه‭ ‬شده‭ ‬باشم،‭ ‬تو‭ ‬تصویر‭ ‬دیگری‭ ‬از‭ ‬خودت‭ ‬به‭ ‬خانواده‌ات‭ ‬نشان‭ ‬داده‭ ‬بودی‭ ‬و‭ ‬اکنون‭ ‬از‭ ‬نظر‭ ‬آن‌ها‭ ‬تو‭ ‬دیگر‭ ‬آن‭ ‬قدیسی‭ ‬نیستی‭ ‬که‭ ‬آن‌ها‭ ‬گمان‭ ‬می‌کردند‭.‬

دقیقا‭. ‬باید‭ ‬بگویم‭ ‬که‭ ‬من‭ ‬در‭ ‬شهر‭ ‬کوچکی‭ ‬بزرگ‭ ‬شدم‭ ‬و‭ ‬خانواده‌ام‭ ‬هنوز‭ ‬در‭ ‬آن‌جا‭ ‬زندگی‭ ‬می‌کنند‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬شهر‭ ‬هنجاری‭ ‬به‭ ‬نام‭ ‬حشومه‭ (‬که‭ ‬معنایش‭ ‬چیزی‭ ‬بین‭ ‬پاکدامنی‭ ‬و‭ ‬شرم‭ ‬است‭) ‬رفتار‭ ‬و‭ ‬کردار‭ ‬دختران‭ ‬را‭ ‬تعیین‭ ‬می‌کند‭. ‬والدین‌ام‭ ‬نمی‌دانند‭ ‬که‭ ‬آن‭ ‬دختر‭ ‬مقدسی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬من‭ ‬می‌دیدند‭ ‬به‭ ‬مدت‭ ‬۱۲‭ ‬سال‭ ‬زجر‭ ‬کشید‭. ‬قدیسی‭ ‬که‭ ‬نقش‭ ‬بازی‭ ‬می‌کرد،‭ ‬دختر‭ ‬پارسایی‭ ‬که‭ ‬حجاب‭ ‬بر‭ ‬سر‭ ‬می‌گذاشت‭ ‬تا‭ ‬رضایت‭ ‬و‭ ‬رحمت‭ ‬آن‌ها‭ ‬را‭ ‬به‌دست‭ ‬آورد‭ ‬و‭ ‬مایه‌ی‭ ‬مباهات‌شان‭ ‬باشد‭. ‬آن‌ها‭ ‬نمی‌دانند‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬قدیس‭ ‬مجبور‭ ‬شد‭ ‬روانشناس‭ ‬ببیند‭ ‬تا‭ ‬به‭ ‬اوضاع‭ ‬ذهنی‌اش‭ ‬نظم‭ ‬و‭ ‬ترتیب‭ ‬دهد‭. ‬من‭ ‬دیگر‭ ‬قدیس‭ ‬نیستم،‭ ‬هرگز‭ ‬قدیس‭ ‬نبوده‌ام‭. ‬اما‭ ‬هنوز‭ ‬باور‭ ‬دینی‭ ‬دارم‭ ‬و‭ ‬فرایض‭ ‬مذهبی‌ام‭ ‬را‭ ‬انجام‭ ‬می‌دهم‭. ‬اما‭ ‬اکنون‭ ‬می‌دانم‭ ‬که‭ ‬معنویت‭ ‬و‭ ‬ایمان‭ ‬من‭ ‬وابسته‭ ‬به‭ ‬حجاب‭ ‬نیست‭. ‬فهمیدم‭ ‬که‭ ‬یک‭ ‬زن‭ ‬به‭ ‬حجاب‭ ‬نیاز‭ ‬ندارد‭ ‬تا‭ ‬مورد‭ ‬احترام‭ ‬قرار‭ ‬گیرد‭. ‬اگر‭ ‬برخی‭ ‬از‭ ‬مردان‭ ‬در‭ ‬زن‭ ‬چیزی‭ ‬جز‭ ‬ابژه‌ی‭ ‬جنسی‭ ‬نمی‌بینند،‭ ‬مشکل‭ ‬آن‌هاست‭ ‬و‭ ‬نه‭ ‬من‭.‬

روانشناس‭ ‬چگونه‭ ‬به‭ ‬تو‭ ‬کمک‭ ‬کرد‭ ‬تا‭ ‬به‭ ‬اوضاع‭ ‬ذهنی‌ات‭ ‬نظم‭ ‬و‭ ‬ترتیب‭ ‬بدهی؟

من‭ ‬علوم‭ ‬خوانده‌ام‭. ‬از‭ ‬تحصیلاتم‭ ‬آموختم‭ ‬که‭ ‬علم‭ ‬پیرو‭ ‬انسجام‭ ‬است‭. ‬تمام‭ ‬رنج‭ ‬من‭ ‬ناشی‭ ‬از‭ ‬فقدان‭ ‬انسجام‭ ‬بود‭. ‬من‭ ‬حجاب‭ ‬بر‭ ‬سر‭ ‬می‌کردم‭ ‬اما‭ ‬کنار‭ ‬ساحل‭ ‬یا‭ ‬در‭ ‬مجالس‭ ‬عروسی‭ ‬حجاب‭ ‬نداشتم‭. ‬حجاب‭ ‬بر‭ ‬سر‭ ‬می‌کردم‭ ‬اما‭ ‬اغلب‭ ‬با‭ ‬شلوار‭ ‬جین‭ ‬تنگ‭ ‬و‭ ‬چسبان‭. ‬موهایم‭ ‬را‭ ‬می‌پوشاندم‭ ‬اما‭ ‬به‭ ‬نوعی‭ ‬بقیه‌ی‭ ‬اعضای‭ ‬بدنم‭ ‬را‭ ‬نمی‌پوشاندم‭. ‬گاهی‭ ‬وقتی‭ ‬زنانگی‌ام‭ ‬یا‭ ‬زیبایی‌ام‭ ‬حق‭ ‬موجودیت‭ ‬می‌خواست‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬حتا‭ ‬با‭ ‬نگاه‭ ‬غیرمستقیم‭ ‬یک‭ ‬مرد،‭ ‬خوره‌ی‭ ‬عذاب‭ ‬وجدان‭ ‬به‭ ‬جانم‭ ‬می‌افتاد‭. ‬در‭ ‬سال‌های‭ ‬آخر،‭ ‬روسری‭ ‬فقط‭ ‬نیمی‭ ‬از‭ ‬موهایم‭ ‬را‭ ‬می‌پوشاند‭. ‬گاهی‭ ‬هم‭ ‬روسری‌ام‭ ‬را‭ ‬وسط‭ ‬خیابان‭ ‬از‭ ‬سر‭ ‬برمی‌داشتم،‭ ‬وقتی‭ ‬هوا‭ ‬خیلی‭ ‬گرم‭ ‬بود‭ ‬یا‭ ‬وقتی‌‭ ‬که‭ ‬دوست‭ ‬داشتم‭ ‬خودم‭ ‬را‭ ‬زیبا‭ ‬احساس‭ ‬کنم،‭ ‬درست‭ ‬مثل‭ ‬دخترانی‭ ‬که‭ ‬بدون‭ ‬حجاب‭ ‬از‭ ‬کنارم‭ ‬می‌گذشتند‭. ‬در‭ ‬برابر‭ ‬این‭ ‬بی‌انسجامی‌ها‭ ‬واکنش‭ ‬همکاران‭ ‬و‭ ‬همسایه‌هایم‭ ‬را‭ ‬تصور‭ ‬کن‭! ‬آن‌ها‭ ‬مرا‭ ‬موجود‭ ‬عجیب‭ ‬و‭ ‬غریبی‭ ‬می‌پنداشتند،‭ ‬حق‭ ‬هم‭ ‬داشتند‭. ‬بایستی‭ ‬به‭ ‬هر‭ ‬قیمتی‭ ‬که‭ ‬می‌شد‭ ‬انسجامم‭ ‬را‭ ‬پیدا‭ ‬می‌کردم‭ ‬و‭ ‬روان‌شناسی‭ ‬به‭ ‬من‭ ‬کمک‭ ‬کرد‭. ‬از‭ ‬طریق‭ ‬روان‌شناس‭ ‬فهمیدم‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬نظر‭ ‬روانی‭ ‬سالم‭ ‬نیست‭ ‬که‭ ‬کاری‭ ‬را‭ ‬انجام‭ ‬دهم‭ ‬و‭ ‬درعین‭ ‬حال‭ ‬خلافش‭ ‬را‭ ‬هم‭ ‬مرتکب‭ ‬شوم‭. ‬جلسات‭ ‬روان‌شناسی‭ ‬به‭ ‬من‭ ‬کمک‭ ‬کردند‭ ‬تا‭ ‬دوباره‭ ‬انسجام‭ ‬ذهنی‌ام‭ ‬را‭ ‬پیدا‭ ‬کنم،‭ ‬انسجامی‭ ‬که‭ ‬کاملا‭ ‬از‭ ‬دست‭ ‬داده‭ ‬بودم‭.‬

به‭ ‬دیگر‭ ‬زنانی‭ ‬که‭ ‬حجاب‭ ‬اسلامی‭ ‬دارند‭ ‬چه‭ ‬نگاهی‭ ‬داری؟

من‭ ‬خودم‭ ‬تصمیم‭ ‬گرفتم‭ ‬حجاب‭ ‬از‭ ‬سر‭ ‬بردارم‭. ‬به‭ ‬نام‭ ‬همین‭ ‬آزادی،‭ ‬نمی‌توانم‭ ‬و‭ ‬نمی‌خواهم‭ ‬آن‌ها‭ ‬را‭ ‬قضاوت‭ ‬کنم‭. ‬آن‌ها‭ ‬آزاد‭ ‬و‭ ‬مختارند‭.‬

فکر‭ ‬نمی‌کنی‭ ‬که‭ ‬حجاب‭ ‬نتیجه‌ی‭ ‬فشار‭ ‬اجتماعی‭ ‬و‭ ‬خانوادگی‭ ‬است؟‭ ‬خود‭ ‬تو‭ ‬نمونه‌ای‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬فشارها‭ ‬هستی،‭ ‬خودت‭ ‬هم‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬اشاره‭ ‬کردی‭.‬

درست‭ ‬است‭. ‬با‭ ‬گذاشتن‭ ‬حجاب‭ ‬فکر‭ ‬می‌کردم‭ ‬که‭ ‬تصمیم‭ ‬خودم‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬با‭ ‬برداشتن‌اش‭ ‬متوجه‭ ‬شدم،‭ ‬به‌ویژه‭ ‬با‭ ‬واکنش‌های‭ ‬خانواده‌ام،‭ ‬که‭ ‬درواقع‭ ‬مطیع‭ ‬فشار‌های‭ ‬موذیانه‭ ‬و‭ ‬غیرمستقیم‭ ‬بوده‌ام‭. ‬روزی‭ ‬که‭ ‬حجاب‭ ‬بر‭ ‬سر‭ ‬گذاشتم‭ ‬را‭ ‬خوب‭ ‬به‭ ‬یاد‭ ‬دارم‭. ‬ناپدری‭ ‬ام‭ ‬به‭ ‬من‭ ‬تبریک‭ ‬گفت‭. ‬مادرم‭ ‬خوشحال‭ ‬بود‭. ‬در‭ ‬خیابان‭ ‬نگاه‭ ‬مرحمت‌آمیز‭ ‬دیگران‭ ‬را‭ ‬احساس‭ ‬می‌کردم‭. ‬یک‭ ‬روز‭ ‬اما‭ ‬طاقتم‭ ‬طاق‭ ‬شد‭ ‬از‭ ‬این‌که‭ ‬خوشایند‭ ‬همه‭ ‬باشم‭ ‬جز‭ ‬خودم‭. ‬بالاخره‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬فکر‭ ‬کردن‌های‭ ‬زیاد‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬نتیجه‭ ‬رسیدم‭ ‬که‭ ‬تنها‭ ‬من‭ ‬نیستم‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬فقدان‭ ‬انسجام‭ ‬رنج‭ ‬می‌برد‭. ‬غیر‭ ‬از‭ ‬دلیل‭ ‬دیکته‌شده‌‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬مذهب،‭ ‬می‌توانم‭ ‬لیستی‭ ‬بدهم‭ ‬از‭ ‬تمام‭ ‬دلایلی‭ ‬که‭ ‬دختران‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬گذاشتن‭ ‬حجاب‭ ‬سوق‭ ‬می‌دهد‭. ‬به‭ ‬نظرم‭ ‬تصمیم‭ ‬نهایی،‭ ‬برای‭ ‬برداشتن‭ ‬یا‭ ‬نگه‌داشتن‭ ‬حجاب،‭ ‬فقط‭ ‬به‭ ‬عهده‌ی‭ ‬زنانی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬درگیر‭ ‬این‭ ‬مساله‌اند‭. ‬

مسلما‭. ‬اما‭ ‬تو‭ ‬خودت‭ ‬هم‭ ‬تقاضای‭ ‬کمک‭ ‬کردی‭.‬

ما‭ ‬یک‭ ‬شبه‭ ‬از‭ ‬مساله‌ی‭ ‬حجاب‭ ‬خلاص‭ ‬نمی‌شویم‭. ‬تقاضای‭ ‬کمک‭ ‬من‭ ‬بخشی‭ ‬از‭ ‬فرآیند‭ ‬رهایی‌ای‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬خودم‭ ‬در‭ ‬برانگیختن‌اش‭ ‬سهیم‭ ‬بودم‭. ‬من‭ ‬نیاز‭ ‬به‭ ‬گوشی‭ ‬شنوا‭ ‬داشتم‭ ‬تا‭ ‬حرف‌هایم‭ ‬را‭ ‬بدون‭ ‬قضاوت‌کردن‭ ‬بشنود‭. ‬در‭ ‬مورد‭ ‬من،‭ ‬روان‌شناسی‭ ‬این‭ ‬نقش‭ ‬را‭ ‬بازی‭ ‬کرد‭. ‬اما‭ ‬این‭ ‬‌را‭ ‬هم‭ ‬نمی‌گویم‭ ‬که‭ ‬تمام‭ ‬زنان‭ ‬محجبه‭ ‬باید‭ ‬به‭ ‬سراغ‭ ‬روان‌شناس‭ ‬بروند‭. ‬

برای‭ ‬آن‌ها‭ ‬چه‭ ‬آرزویی‭ ‬داری؟

برای‭ ‬تمام‭ ‬زنان،‭ ‬چه‭ ‬مسلمان‭ ‬چه‭ ‬غیرمسلمان‭ ‬،‭ ‬چه‭ ‬باحجاب‭ ‬چه‭ ‬بی‌حجاب،‭ ‬آرزو‭ ‬می‌کنم‭ ‬که‭ ‬بتوانند‭ ‬در‭ ‬وهله‌ی‭ ‬اول‭ ‬خودشان‭ ‬و‭ ‬خوشبختی‌شان‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬درون‌‭ ‬خویش‭ ‬جستجو‭ ‬کنند،‭ ‬نه‭ ‬در‭ ‬نگاه‭ ‬دیگران‭. ‬برای‌شان‭ ‬بهترین‌های‭ ‬دنیا‭ ‬را‭ ‬می‌خواهم‭.‬

۲‐خائولا،‭ ‬۲۹‭ ‬ساله‭ ‬و‭ ‬فارغ‌التحصیل‭ ‬فلسفه‭:‬

چه‭ ‬عاملی‭ ‬تو‭ ‬را‭ ‬برانگیخت‭ ‬تا‭ ‬دیگر‭ ‬حجاب‭ ‬بر‭ ‬سر‭ ‬نگذاری؟

من‭ ‬به‭ ‬مدت‭ ‬۵‭ ‬سال‭ ‬حجاب‭ ‬داشتم‭. ‬یک‭ ‬روز‭ ‬خودم‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬ویترینی‭ ‬که‭ ‬درست‭ ‬مقابل‭ ‬ایستگاه‭ ‬اتوبوس‭ ‬بود،‭ ‬نگاه‭ ‬کردم‭. ‬چند‭ ‬زن‭ ‬دیگر‭ ‬هم‭ ‬کنار‭ ‬من‭ ‬منتظر‭ ‬آمدن‭ ‬اتوبوس‭ ‬بودند،‭ ‬همه‌ی‌‭ ‬ما‭ ‬محجبه‭ ‬بودیم‭. ‬به‭ ‬‌یک‌باره‭ ‬حجابم‭ ‬مثل‭ ‬یک‭ ‬اونیفورم‭ ‬به‭ ‬نظرم‭ ‬رسید‭. ‬در‭ ‬کنار‭ ‬زنان‭ ‬دیگر‭ ‬احساس‭ ‬کردم‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬خدمت‭ ‬عملیاتی‭ ‬هستم‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬معنا‭ ‬و‭ ‬منشا‭ ‬آن‭ ‬چیزی‭ ‬نمی‌دانم‭. ‬همین‭ ‬شد‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬ویترین‭ ‬خودم‭ ‬را‭ ‬سرگرم‭ ‬خیال‌پردازی‭ ‬کردم‭. ‬اتوبوس‭ ‬را‭ ‬مانند‭ ‬یک‭ ‬ستون‭ ‬زرهی‭ ‬از‭ ‬زنان‭ ‬جهادیست‭ ‬می‌دیدم‭ ‬که‭ ‬قرار‭ ‬است‭ ‬دست‭ ‬به‭ ‬عملیاتی‭ ‬سری‭ ‬بزنند‭. ‬با‭ ‬سوار‭ ‬شدن‭ ‬به‭ ‬اتوبوس‭ ‬راننده‭ ‬را‭ ‬دیدم‭ ‬که‭ ‬ریشی‭ ‬بلند‭ ‬و‭ ‬سری‭ ‬تراشیده‭ ‬داشت،‭ ‬یعنی‭ ‬نشانه‌های‭ ‬گرایش‭ ‬سلفیستی‭. ‬رشته‌ی‭ ‬خیال‌پردازی‌هایم‭ ‬قطع‭ ‬شد‭. ‬روی‭ ‬صندلی‭ ‬اتوبوس‭ ‬نشستم‭ ‬و‭ ‬بلافاصله،‭ ‬بدون‭ ‬این‌که‭ ‬خیلی‭ ‬فکر‭ ‬کنم،‭ ‬حجاب‌ام‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬مقابل‭ ‬زنان‭ ‬دیگر‭ ‬از‭ ‬سرم‭ ‬برداشتم‭. ‬می‌توانی‭ ‬واکنش‌‌شان‭ ‬را‭ ‬تصور‭ ‬کنی‭.‬

چه‌طور‭ ‬واکنش‭ ‬نشان‭ ‬دادند؟

مثل‭ ‬وقتی‭ ‬که‭ ‬یک‭ ‬سرباز‭ ‬فرار‭ ‬می‌کند‭. ‬ناگهان‭ ‬من‭ ‬دیگر‭ ‬در‭ ‬عملیات‌شان‭ ‬شرکت‭ ‬نداشتم‭. ‬یکی‭ ‬از‭ ‬زنان‭ ‬به‭ ‬من‭ ‬خیره‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬حالتی‭ ‬پندآمیز‭ ‬گفت‭ ‬‮«‬خجالت‭ ‬نمی‌کشی؟‮»‬‭ ‬من‭ ‬فقط‭ ‬نگاهش‭ ‬کردم‭. ‬در‭ ‬درون‌ام‭ ‬نه‭ ‬تنها‭ ‬خجالت‭ ‬نمی‌کشیدم‭ ‬بلکه‭ ‬به‭ ‬یک‌باره‭ ‬احساس‭ ‬سبکی‭ ‬می‌کردم‭.‬

به‭ ‬نظر‭ ‬می‌رسد‭ ‬که‭ ‬تو‭ ‬از‭ ‬نظر‭ ‬روانی‭ ‬آدم‭ ‬مستقلی‭ ‬هستی‭. ‬چرا‭ ‬احساس‭ ‬نیاز‭ ‬می‌کردی‭ ‬که‭ ‬نشانه‌ای‭ ‬مذهبی‭ ‬با‭ ‬خودت‭ ‬حمل‭ ‬کنی؟

استقلال‭ ‬روانی‌ام‭ ‬به‭ ‬معنی‭ ‬مصونیت‭ ‬از‭ ‬شکنندگی‭ ‬نبود‭. ‬من‭ ‬هنوز‭ ‬هم‭ ‬نیازم‭ ‬به‭ ‬معنویت‌‭ ‬را‭ ‬تایید‭ ‬می‌کنم‭. ‬خیال‭ ‬می‌کردم‭ ‬با‭ ‬گذاشتن‭ ‬حجاب‭ ‬توانمند‌تر‭ ‬و‭ ‬قدرتمندتر‭ ‬می‌شوم‭. ‬اما‭ ‬شیوه‌ی‭ ‬نادرستی‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬پیش‭ ‬‌گرفته‭ ‬بودم‭. ‬به‭ ‬دنبال‭ ‬یک‭ ‬موج‭ ‬راه‭ ‬افتادم‭. ‬حتما‭ ‬شخص‭ ‬آسیب‌پذیری‭ ‬بوده‌ام‭ ‬اگر‭ ‬نگویم‭ ‬کور‭ ‬که‭ ‬ندیدم‭ ‬پشت‭ ‬این‭ ‬موج‭ ‬یک‭ ‬سونامی‭ ‬نهفته‭ ‬است‭. ‬

می‌توانی‭ ‬بیشتر‭ ‬توضیح‭ ‬دهی؟

در‭ ‬واقع‭ ‬من‭ ‬چیزها‭ ‬را‭ ‬کمی‭ ‬برعکس‭ ‬انجام‭ ‬دادم‭. ‬تازه‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬برداشتن‭ ‬حجاب‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬شروع‭ ‬کردم‭ ‬به‭ ‬تفکر‭ ‬عمیق‭ ‬درباره‌ی‭ ‬این‭ ‬پدیده‭. ‬تفکری‭ ‬که‭ ‬فراتر‭ ‬از‭ ‬توان‭ ‬من‭ ‬بود‭. ‬از‭ ‬یک‭ ‬سوال‭ ‬ساده،‭ ‬اما‭ ‬مهم‭ ‬شروع‭ ‬کردم‭. ‬

چه‭ ‬سوالی؟

چرا‭ ‬۳۵‭ ‬سال‭ ‬پیش،‭ ‬حجاب‭ ‬اسلامی‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬شکل‭ ‬کنونی‌اش‭ ‬اصلا‭ ‬در‭ ‬مراکش‭ ‬وجود‭ ‬نداشت؟‭ ‬نمی‌توان‭ ‬گفت‭ ‬که‭ ‬زنان‭ ‬مراکشی‭ ‬کمتر‭ ‬مسلمان‭ ‬بودند‭. ‬چه‭ ‬اتفاقی‭ ‬در‭ ‬دنیا‭ ‬افتاد‭ ‬که‭ ‬حجاب،‭ ‬یک‭ ‬شبه‭ ‬به‭ ‬یک‭ ‬اجبار‭ ‬مذهبی‭ ‬در‭ ‬مراکش‭ ‬تبدیل‭ ‬شد؟‭ ‬می‌دانم‭ ‬که‭ ‬قرآن‭ ‬تلویحا‭ ‬به‭ ‬حجاب‭ ‬اشاره‭ ‬کرده‭ ‬است‭. ‬اما‭ ‬چرا‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬زمان‭ ‬مشخص‭ ‬در‭ ‬تاریخ،‭ ‬برای‭ ‬بسیاری‭ ‬از‭ ‬زنان‭ ‬به‭ ‬اصطلاح‭ ‬مدرن،‭ ‬حجاب‭ ‬اسلامی‭ ‬مهم‌تر‭ ‬از‭ ‬پنج‭ ‬تکلیف‭ ‬دیگر‭ ‬اسلام‭ ‬شد؟‭ ‬با‭ ‬تمام‭ ‬این‭ ‬پرسش‌ها‭ ‬به‭ ‬فرضیاتی‭ ‬رسیدم‭. ‬

کدام‌شان‭ ‬به‭ ‬نظرت‭ ‬مهم‌تر‭ ‬است؟

به‭ ‬نظر‭ ‬من‭ ‬ظهور‭ ‬حجاب‭ ‬به‭ ‬شیوه‌ی‭ ‬کنونی‌اش‭ ‬با‭ ‬دوره‌ای‭ ‬از‭ ‬تاریخ‭ ‬گره‭ ‬خورده‭ ‬که‭ ‬پرسش‌های‭ ‬بزرگ‭ ‬هویتی‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬مهم‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬دنیای‭ ‬مسلمانان،‭ ‬این‭ ‬پرسش‌ها‭ ‬به‭ ‬وسیله‌ی‭ ‬دو‭ ‬ایدئولوژی‭ ‬سیاسی،‭ ‬که‭ ‬پشت‭ ‬ادعاهای‭ ‬مذهبی‭ ‬پنهان‭ ‬شده‌اند،‭ ‬مصادره‭ ‬شد‭. ‬سلفیست‌های‭ ‬سنی‭ ‬از‭ ‬سویی‭ ‬و‭ ‬شیعه‌های‭ ‬ایران‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬دیگر،‭ ‬قرآن‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬نفع‭ ‬اهداف‭ ‬سیاسی‭ ‬خود‭ ‬به‭ ‬خدمت‭ ‬گرفتند‭. ‬زنان‭ ‬هم‭ ‬به‭ ‬گوشت‭ ‬دم‭ ‬توپ‭ ‬ایدئولوژی‌های‌شان‭ ‬تبدیل‭ ‬شدند‭. ‬همچون‭ ‬همیشه‭ ‬این‭ ‬زنان‌اند‭ ‬که‭ ‬تاوان‭ ‬منازعات‭ ‬میان‭ ‬مردان‭ ‬تشنه‌ی‭ ‬قدرت‭ ‬را‭ ‬می‌پردازند‭.‬

منظورت‭ ‬از‭ ‬پرسش‌های‭ ‬بزرگ‭ ‬هویتی‭ ‬چیست؟

کشورهای‭ ‬مسلمان‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬کسب‭ ‬استقلال‭ ‬برای‭ ‬پی‌گیری‭ ‬روند‭ ‬آزادی‭ ‬باید‭ ‬میان‭ ‬چند‭ ‬گزینه‭ ‬دست‭ ‬به‭ ‬انتخاب‭ ‬می‌زدند‭. ‬دست‌یابی‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬گزینه‌ها‭ ‬به‭ ‬شیوه‌ای‭ ‬بی‌رحمانه‭ ‬از‭ ‬آن‌ها‭ ‬سلب‭ ‬شد‭. ‬ایران‭ ‬نمونه‌ی‭ ‬آشکار‭ ‬این‭ ‬مساله‭ ‬است‭. ‬سیاسیون‭ ‬مذهب‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬خدمت‭ ‬گرفتند‭ ‬تا‭ ‬امتناع‌شان‭ ‬از‭ ‬غرب‭ ‬را‭ ‬توجیه‭ ‬کنند‭. ‬این‌جا‭ ‬باز‭ ‬زنان‭ ‬بودند‭ ‬که‭ ‬تاوان‭ ‬پس‭ ‬دادند‭. ‬بیش‭ ‬از‭ ‬پیش‭ ‬زنان‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬جرات‭ ‬به‭ ‬خرج‭ ‬می‌دهند‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬ممنوعیت‌ها،‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬حجاب،‭ ‬سرپیچی‭ ‬می‌کنند‭. ‬من‭ ‬خودم‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬آن‌ها‭ ‬یکی‭ ‬می‌دانم‭. ‬حجاب‭ ‬از‭ ‬سر‭ ‬برداشتن‭ ‬یک‭ ‬پیام‭ ‬همبستگی‭ ‬هم‭ ‬هست‭ ‬با‭ ‬تمام‭ ‬زنانی‭ ‬که‭ ‬مجبورند‭ ‬حجاب‭ ‬بر‭ ‬سر‭ ‬بگذارند‭. ‬

به‭ ‬نظرم‭ ‬عجیب‭ ‬می‌رسد‭ ‬که‭ ‬تو‭ ‬با‭ ‬چنین‭ ‬سطحی‭ ‬از‭ ‬آگاهی‭ ‬سیاسی،‭ ‬ابعاد‭ ‬سیاسی‭ ‬و‭ ‬هویتی‭ ‬حجاب‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬تأخیر‭ ‬تشخیص‭ ‬دادی‭.‬

همان‌طور‭ ‬که‭ ‬گفتم،‭ ‬من‭ ‬هم‭ ‬در‭ ‬دوره‌ای‭ ‬از‭ ‬زندگی‌ام‭ ‬دچار‭ ‬خلا‭ ‬فکری‭ ‬و‭ ‬معنوی‭ ‬بوده‌ام‭. ‬خود‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬مثابه‭ ‬یک‭ ‬مسلمان‭ ‬معتقد‭ ‬به‭ ‬موج‭ ‬سپرده‭ ‬بودم‭. ‬بالاخره‭ ‬باید‭ ‬روزی‭ ‬می‌رسید‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬سونامی‭ ‬پشت‭ ‬این‭ ‬موج‭ ‬پی‭ ‬می‌بردم‭. ‬

حجاب‭ ‬و‭ ‬مصر

زن‭ ‬مصری‭ ‬جوانی‭ ‬به‭ ‬نام‭ ‬‮«‬آیا‮»‬‭ ‬نیز‭ ‬با‭ ‬شور‭ ‬و‭ ‬حرارت‭ ‬از‭ ‬روزی‭ ‬سخن‭ ‬می‌گوید‭ ‬که‭ ‬تصمیم‭ ‬گرفت‭ ‬حجاب‭ ‬از‭ ‬سر‭ ‬بردارد‭ :‬

من‭ ‬در‭ ‬شهر‭ ‬تانتا‭ ‬در‭ ‬شمال‭ ‬قاهره‭ ‬به‭ ‬دنیا‭ ‬آمدم‭. ‬پدرم‭ ‬پزشک‭ ‬و‭ ‬مادرم‭ ‬معلم‭ ‬است‭. ‬تانتا‭ ‬شهر‭ ‬کوچکی‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬ساکنانش‭ ‬به‭ ‬محافظه‌کاری‭ ‬معروفند‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬شهر‭ ‬اغلب‭ ‬زنان‭ ‬محجبه‌‌اند‭. ‬وقتی‭ ‬در‭ ‬۱۲‭ ‬سالگی‭ ‬برای‭ ‬اولین‭ ‬بار‭ ‬پریود‭ ‬شدم‭ ‬مادرم‭ ‬گفت‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬به‭ ‬بعد‭ ‬باید‭ ‬طبق‭ ‬رسم‭ ‬و‭ ‬رسوم‭ ‬حجاب‭ ‬سر‭ ‬کنم‭ ‬تا‭ ‬از‭ ‬خودم‭ ‬در‭ ‬برابر‭ ‬نگاه‭ ‬مردان‭ ‬محافظت‭ ‬کنم‭. ‬خوب‭ ‬یادم‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬آن‭ ‬‌روز‭ ‬گریه‭ ‬کردم‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬اجبار‭ ‬به‭ ‬نظرم‭ ‬ناعادلانه‭ ‬آمد‭. ‬اما‭ ‬به‭ ‬مرور‭ ‬زمان‭ ‬به‭ ‬وجود‭ ‬حجاب‭ ‬عادت‭ ‬کردم‭ ‬و‭ ‬بخشی‭ ‬از‭ ‬هویت‌ام‭ ‬شد‭. ‬

درست‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬مصر‭ ‬حجاب‭ ‬مانند‭ ‬ایران‭ ‬اجباری‭ ‬نیست‭ ‬اما‭ ‬طی‭ ‬سال‌ها‭ ‬تبلیغات،‭ ‬حجاب‭ ‬ابعاد‭ ‬وحشتناکی‭ ‬به‭ ‬خود‭ ‬گرفته‭ ‬است‭. ‬حجاب‭ ‬به‭ ‬شکل‭ ‬کنونی‌اش‭ ‬از‭ ‬سال‌های‭ ‬۱۹۷۰‭ ‬به‭ ‬‌راه‭ ‬افتاد‭. ‬وقتی‭ ‬مصریان‭ ‬تبعیدی‭ ‬از‭ ‬کشورهای‭ ‬خلیج‌فارس‭ ‬با‭ ‬چمدان‌هایی‭ ‬پر‭ ‬از‭ ‬ایدئولوژی‭ ‬وهابی‭ ‬به‭ ‬مصر‭ ‬بازگشتند‭. ‬کمی‭ ‬بعدتر‭ ‬در‭ ‬واکنش‭ ‬به‭ ‬اختلافات‭ ‬اسراییل‭ ‬و‭ ‬فلسطین،‭ ‬۱۱‭ ‬سپتامبر‭ ‬و‭ ‬اشغال‭ ‬عراق‭ ‬و‭ ‬افغانستان‭ ‬توسط‭ ‬آمریکا‭ ‬گرایش‭ ‬به‭ ‬حجاب‭ ‬تشدید‭ ‬شد‭. ‬حجاب‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬زنان‭ ‬به‭ ‬مقاومتی‭ ‬در‭ ‬برابر‭ ‬جنگ‭ ‬علیه‭ ‬مذهب‌شان‭ ‬تبدیل‭ ‬کردند‭. ‬در‭ ‬دوره‌ی‭ ‬مبارک‭ ‬نیز‭ ‬اخوان‌المسلمین‭ ‬از‭ ‬حجاب‭ ‬همچون‭ ‬درفشی‭ ‬در‭ ‬راه‭ ‬مبارزه‭ ‬با‭ ‬رژیم‭ ‬استفاده‭ ‬کرد‭. ‬من‭ ‬هم‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬قائده‭ ‬مستثنی‭ ‬نبودم‭. ‬در‭ ‬سال‭ ‬۲۰۰۹‭ ‬وقتی‭ ‬در‭ ‬دانشگاه‭ ‬آمریکایی‭ ‬قاهره‭ ‬پذیرفته‭ ‬شدم،‭ ‬زندگی‌ام‭ ‬عوض‭ ‬شد‭. ‬والدین‌ام‭ ‬مخالف‭ ‬بودند‭. ‬اما‭ ‬در‭ ‬نهایت‭ ‬چون‭ ‬برادرم‭ ‬هم‭ ‬در‭ ‬پایتخت‭ ‬دانشجو‭ ‬بود‭ ‬پذیرفتند‭ ‬تا‭ ‬به‭ ‬قاهره‭ ‬بروم‭ ‬و‭ ‬تحت‭ ‬کنترل‭ ‬و‭ ‬نظارت‭ ‬برادرم‭ ‬تحصیل‭ ‬کنم‭. ‬اما‭ ‬این‭ ‬محافظه‌کاری‌ها‭ ‬دیری‭ ‬نپایید،‭ ‬وقتی‭ ‬دو‭ ‬سال‭ ‬بعد‭ ‬نسیم‭ ‬آزادی‭ ‬بر‭ ‬فراز‭ ‬نیل‭ ‬شروع‭ ‬به‭ ‬وزیدن‭ ‬کرد‭. ‬میدان‭ ‬تحریر‭ ‬بر‭ ‬ضد‭ ‬ناعدالتی،‭ ‬فساد‭ ‬و‭ ‬استبداد‭ ‬مبارک‭ ‬قیام‭ ‬کرد‭. ‬مبارزه‭ ‬برای‭ ‬آزادی‭ ‬به‭ ‬همه‌ی‭ ‬‌ما‭ ‬سرایت‭ ‬کرد‭. ‬قیام‭ ‬علیه‭ ‬حاکمیت‭ ‬و‭ ‬ستم‭ ‬به‭ ‬سرعت‭ ‬به‭ ‬قیام‭ ‬علیه‭ ‬خانواده،‭ ‬قید‭ ‬و‭ ‬بندهای‭ ‬اجتماعی‭ ‬و‭ ‬حجاب‭ ‬تبدیل‭ ‬شد‭. ‬میل‭ ‬دیوانه‌واری‭ ‬برای‭ ‬از‭ ‬بین‭ ‬بردن‭ ‬تمام‭ ‬موانع‭ ‬در‭ ‬وجودمان‭ ‬شعله‌ور‭ ‬شده‭ ‬بود‭. ‬دوستان‌ام‭ ‬یکی‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬دیگری‭ ‬حجاب‭ ‬از‭ ‬سر‭ ‬برمی‌داشتند‭. ‬وقتی‭ ‬با‭ ‬مادرم‭ ‬در‭ ‬این‌باره‭ ‬صحبت‭ ‬کردم‭ ‬در‭ ‬پاسخ‭ ‬گفت‭ ‬‮«‬اگر‭ ‬حجاب‭ ‬از‭ ‬سربرداری‭ ‬دیگر‭ ‬مسلمان‭ ‬واقعی‭ ‬نیستی‮»‬‭. ‬از‭ ‬سوی‭ ‬دیگر‭ ‬از‭ ‬قضاوت‭ ‬دیگران‭ ‬و‭ ‬دوستان‌ام‭ ‬هم‭ ‬واهمه‭ ‬داشتم‭. ‬در‭ ‬میان‭ ‬این‭ ‬کشمکش‌های‭ ‬درونی‌،‭ ‬وقتی‭ ‬دیدم‭ ‬دوستم‭ ‬نادا،‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬همه‌ی‭ ‬ما‭ ‬محافظه‌کارتر‭ ‬بود،‭ ‬حجاب‭ ‬از‭ ‬سربرداشته‭ ‬و‭ ‬نگاه‭ ‬و‭ ‬قضاوت‭ ‬دیگران‭ ‬برایش‭ ‬مهم‭ ‬نیست،‭ ‬من‭ ‬هم‭ ‬تصمیم‭ ‬گرفتم‭ ‬و‭ ‬دیگر‭ ‬حجاب‭ ‬سر‭ ‬نکردم‭. ‬

حجاب‭ ‬و‭ ‬آمریکا

نمونه‌ی‭ ‬دیگری‭ ‬از‭ ‬کشمکش‭ ‬و‭ ‬مجادله‭ ‬پیرامون‭ ‬مساله‌ی‭ ‬حجاب‭ ‬اخیرا‭ ‬در‭ ‬آمریکا‭ ‬رخ‭ ‬داده‭ ‬است‭. ‬به‭ ‬ابتکار‭ ‬چند‭ ‬مرد‭ ‬مسلمان‭ ‬آمریکایی‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬شدت‭ ‬متعصب‭ ‬و‭ ‬واپس‌گرا‭ ‬هستند،‭ ‬کارزاری‭ ‬به‭ ‬نام‭ ‬‮«‬روز‭ ‬جهانی‭ ‬حجاب‮»‬‭ ‬راه‭ ‬افتاده‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬زنان‭ ‬غیرمسلمان‭ ‬می‌خواهد‭ ‬به‭ ‬نشانه‌ی‭ ‬همبستگی‭ ‬با‭ ‬زنان‭ ‬مسلمان‭ ‬یک‭ ‬روز‭ ‬حجاب‭ ‬بر‭ ‬سر‭ ‬کنند‭.‬

در‭ ‬واکنش‭ ‬انتقادی‭ ‬به‭ ‬چنین‭ ‬اقدامی،‭ ‬اسرا‭ ‬نومانی‭ ‬و‭ ‬هلا‭ ‬ارفا‭ ‬ــ‭  ‬دو‭ ‬زن‭ ‬مسلمانی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬‮«‬جنبش‭ ‬اصلاح‭ ‬اسلامی‮»‬‭ ‬مشارکت‭ ‬و‭ ‬فعالیت‭ ‬می‌کنند‭ ‬و‭ ‬سعی‭ ‬دارند‭ ‬تا‭ ‬اصلاح‌طلبان‭ ‬کشورهای‭ ‬مختلف‭ ‬را‭ ‬دور‭ ‬هم‭ ‬جمع‭ ‬کنندــ‭  ‬به‭ ‬زنان‭ ‬غیرمسلمانی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬همبستگی‭ ‬با‭ ‬زنان‭ ‬مسلمان‭ ‬حجاب‭ ‬بر‭ ‬سر‭ ‬می‌گذارند‭ ‬هشدار‭ ‬می‌دهند‭ ‬که‭ ‬گذاشتن‭ ‬حجاب‭ ‬از‭ ‬روی‭ ‬همبستگی‭ ‬و‭ ‬به‌ویژه‭ ‬در‭ ‬حمایت‭ ‬از‭ ‬‮«‬روز‭ ‬جهانی‭ ‬حجاب‮»‬‭ ‬تنها‭ ‬باعث‭ ‬سرکوب‭ ‬بیشتر‭ ‬زنان‭ ‬مسلمان‭ ‬می‌شود‭. ‬آن‌ها‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬زنان‭ ‬غیرمسلمان‭ ‬می‌خواهند‭ ‬تا‭ ‬به‭ ‬جای‭ ‬این‭ ‬کار‭ ‬به‭ ‬نشانه‌ی‭ ‬همبستگی‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬سایر‭ ‬زنان‭ ‬مسلمان‭ ‬قرار‭ ‬بگیرند‭ ‬و‭ ‬دربرابر‭ ‬ایدئولوژی‭ ‬اسلام‭ ‬سیاسی‭ ‬و‭ ‬حجاب‭ ‬اجباری‭ ‬مبارزه‭ ‬کنند؛‭ ‬ایدئولوژی‌ای‭ ‬که‭ ‬بدن‭ ‬زن‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬‮«‬ناموس‮»‬‭ ‬تقلیل‭ ‬می‌دهد‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬زنان‭ ‬می‌خواهد‭ ‬تا‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬بپوشانند‭. ‬بنیادگرایانی‭ ‬که‭ ‬می‌خواهند‭ ‬حجاب‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬ششمین‭ ‬رکن‭ ‬اسلام‭ (‬بعد‭ ‬از‭ ‬پنج‭ ‬رکن‭ ‬شهادتین،‭ ‬نماز،‭ ‬روزه،‭ ‬زکات‭ ‬و‭ ‬حج‭) ‬به‭ ‬زنان‭ ‬مسلمان‭ ‬تحمیل‭ ‬کنند‭ ‬و‭ ‬زمینه‌ی‭ ‬سرکوب‭ ‬هر‭ ‬روزه‌ی‭ ‬زنان‭ ‬را‭ ‬فراهم‭ ‬سازند‭.‬

اسرا‭ ‬نومانی‭ ‬و‭ ‬هلا‭ ‬ارفا‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬سال‌های‭ ‬۱۹۶۰‭ ‬در‭ ‬هند‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬مصر‭ ‬در‭ ‬خانواده‌هایی‭ ‬محافظه‌کار‭ ‬اما‭ ‬گشاده‌نظر‭ ‬به‭ ‬دنیا‭ ‬آمده‌اند،‭ ‬می‌گویند‭: ‬

‮«‬ما‭ ‬در‭ ‬شرایطی‭ ‬بزرگ‭ ‬شدیم‭ ‬که‭ ‬هیچ‭ ‬فتوایی‭ ‬مبنی‭ ‬بر‭ ‬پوشش‭ ‬موی‭ ‬زنان‭ ‬صادر‭ ‬نشده‭ ‬بود‭. ‬اما‭ ‬از‭ ‬سا‌ل‌های‭ ‬۱۹۸۰‭ ‬و‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬ایران‭ ‬و‭ ‬قوت‭ ‬گرفتن‭ ‬شیعه‭ ‬از‭ ‬سویی‭ ‬و‭ ‬فرقه‌ی‭ ‬اکثریت‭ ‬سنی‭ ‬و‭ ‬مذهبیون‭ ‬سعودی‭ ‬با‭ ‬منابع‭ ‬مالی‭ ‬هنگفت‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬دیگر،‭ ‬ما‭ ‬زنان‭ ‬قربانی‭ ‬ارعاب‭ ‬بنیادگرایان‭ ‬اسلامی‭ ‬شدیم‭. ‬آن‌ها‭ ‬تمام‭ ‬تلاش‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬کردند‭ ‬تا‭ ‬زنان‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬پوشاندن‭ ‬مو‭ ‬و‭ ‬رعایت‭ ‬حجاب‭ ‬اسلامی‭ ‬وادارند‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬دوره‭ ‬شاهد‭ ‬بودیم‭ ‬که‭ ‬برخی‭ ‬از‭ ‬زنان‭ ‬مسلمان‭ ‬نسبت‭ ‬به‭ ‬زنانی‭ ‬که‭ ‬حجاب‭ ‬اسلامی‭ ‬نداشتند‭ ‬رفتارهای‭ ‬تحقیرآمیزی‭ ‬می‌کردند‭ ‬و‭ ‬آن‌ها‭ ‬را‭ ‬فاحشه‭ ‬می‌خواندند‭. ‬شاید‭ ‬گفتن‭ ‬این‭ ‬نکته‭ ‬لازم‭ ‬باشد‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬۱۹۱۹‭ ‬زنان‭ ‬مصری‭ ‬برای‭ ‬درخواست‭ ‬حق‭ ‬رای‭ ‬به‭ ‬خیابان‭ ‬آمدند‭ ‬و‭ ‬حجاب‭ ‬از‭ ‬سر‭ ‬برداشتند‭. ‬این‭ ‬حجاب‭ ‬هم‭ ‬میراث‭ ‬سلسله‌ی‭ ‬عثمانی‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬نه‭ ‬حکم‭ ‬دینی‭. ‬ما‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬زنانی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬خانواده‌های‭ ‬مسلمان‭ ‬بزرگ‭ ‬شده‌ایم‭ ‬تلاش‭ ‬می‌کنیم‭ ‬تا‭ ‬مذهب‌مان‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬چنگ‭ ‬تفاسیر‭ ‬بنیادگرایانه‭ ‬درآوریم‭. ‬ما‭ ‬به‭ ‬آزادی‭ ‬مذاهب‭ ‬باور‭ ‬داریم‭ ‬و‭ ‬می‌‌خواهیم‭ ‬در‭ ‬دانشگاه‌ها‭ ‬و‭ ‬رسانه‌ها‭ ‬صدای‌مان‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬گوش‭ ‬همه‭ ‬برسانیم‭ ‬و‭ ‬بگوییم‭ ‬که‭ ‬حجاب‭ ‬جزیی‭ ‬از‭ ‬اسلام‭ ‬نیست‭ ‬بلکه‭ ‬ناشی‭ ‬از‭ ‬اسلام‭ ‬سیاسی‭ ‬است،‭ ‬همان‭ ‬اسلامی‭ ‬که‭ ‬ملاها‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬عربستان‭ ‬سعودی‭ ‬و‭ ‬طالبان‭ ‬در‭ ‬افغانستان‭ ‬و‭ ‬حکومت‭ ‬اسلامی‭ (‬داعش‭) ‬به‭ ‬مردم‭ ‬و‭ ‬به‌ویژه‭ ‬به‭ ‬زنان‭ ‬تحمیل‭ ‬کرده‌اند‭. ‬برای‭ ‬ما‭ ‬حجاب‭ ‬نماد‭ ‬تفسیری‭ ‬از‭ ‬اسلام‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬ما‭ ‬قبول‌اش‭ ‬نداریم‭. ‬تفسیری‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬زنان‭ ‬ابزار‭ ‬جنسی‭ ‬مردان‌اند،‭ ‬مردانی‭ ‬آنچنان‭ ‬ضعیف‌‭ ‬که‭ ‬ما‭ ‬بایستی‭ ‬خودمان‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬برابر‭ ‬آن‌ها‭ ‬بپوشانیم‭ ‬تا‭ ‬مرتکب‭ ‬گناه‭ ‬نشوند‭. ‬ما‭ ‬در‭ ‬برابر‭ ‬چنین‭ ‬تفسیری‭ ‬از‭ ‬اسلام‭ ‬ساکت‭ ‬نمی‌نشینیم‭.‬‮»‬

‭ ‬