آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۹ فروردین ۱۳۹۷

آذر مقدم

اجتماع


تو پیروز می‌شوی


عکس از بابک بردبار

مادرم‭ ‬هیچ‌وقت‭ ‬حاضر‭ ‬نشد‭ ‬من‭ ‬آن‭ ‬طور‭ ‬که‭ ‬می‌خواهم‭ ‬لباس‭ ‬بپوشم‭. ‬از‭ ‬همان‭ ‬اول‭ ‬دبستان‭ ‬هم‭ ‬روانه‌ی‭ ‬مدرسه‌ای‭ ‬شدم‭ ‬که‭ ‬چادر‭ ‬سیاه‭ ‬جزو‭ ‬یونیفورم‭ ‬آن‭ ‬بود‭. ‬برای‭ ‬من‭ ‬پوشیدن‭ ‬لباسی‭ ‬که‭ ‬دوست‭ ‬داشتم‭ ‬و‭ ‬چرخیدن‭ ‬بدون‭ ‬چادر‭ ‬در‭ ‬خیابان‌های‭ ‬تهران‭ ‬حتی‭ ‬برای‭ ‬لحظاتی‭ ‬مثل‭ ‬یک‭ ‬آرزوی‭ ‬دور‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬انگار‭ ‬باید‭ ‬از‭ ‬هزار‭ ‬دالان‭ ‬تو‭ ‬در‭ ‬تو‭ ‬برای‭ ‬رسیدن‭ ‬به‭ ‬آن‭ ‬می‌گذشتم‭. ‬حرف‭ ‬اصلی‭ ‬مادرم‭ ‬آخرین‭ ‬باری‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬فریادی‭ ‬از‭ ‬سر‭ ‬استیصال‭ ‬گفت‭ ‬نمی‌گذارد‭ ‬بی‌چادر‭ ‬به‭ ‬خیابان‭ ‬بروم‭ ‬یک‭ ‬چیز‭ ‬بیشتر‭ ‬نبود‭ ‬‮«‬با‭ ‬آبروی‌مان‭ ‬چه‭ ‬کنم؟‭ ‬همسایه‌ها‭ ‬تا‭ ‬دیروز‭ ‬تو‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬چادر‭ ‬دیدند‭ ‬و‭ ‬حالا‭ ‬لخت‭ ‬و‭ ‬عور‭! ‬کجا‭ ‬می‌خواهی‭  ‬بروی؟‌‭ ‬هر‭ ‬غلطی‭ ‬می‌خواهی‭ ‬بکن‭ ‬این‭ ‬یکی‭ ‬را‭ ‬نکن‭.‬‮»‬‌

وقتی‭ ‬بحث‭ ‬به‭ ‬رفراندوم‭ ‬گذاشتن‭ ‬حجاب‭ ‬اجباری‭ ‬مطرح‭ ‬شد‭ ‬یاد‭ ‬آخرین‭ ‬دیالوگم‭ ‬با‭ ‬مادرم‭ ‬افتادم‭. ‬آن‭ ‬روزها‭ ‬همیشه‭ ‬کیف‭ ‬بزرگی‭ ‬حمل‭ ‬می‌کردم‭ ‬و‭ ‬نرسیده‭ ‬به‭ ‬خانه‌مان‭ ‬چادر‭ ‬بر‭ ‬سر‭ ‬می‌انداختم‭. ‬مادرم‭ ‬هیچ‌وقت‭ ‬حاضر‭ ‬نشد‭ ‬حتی‭ ‬یک‭ ‬دقیقه‭ ‬مرا‭ ‬بشنود‭ ‬و‭ ‬چنان‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬مساله‭ ‬جدی‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬ترس‭ ‬بی‌چادر‭ ‬دیده‭ ‬شدن‭ ‬برای‭ ‬من‭ ‬از‭ ‬هر‭ ‬ترسی‭ ‬بالاتر‭ ‬بود‭.‬

روز‭ ‬هشتم‭ ‬مارس‭ ‬هم‭ ‬علی‭ ‬خامنه‌ای،‭ ‬رهبر‭ ‬ایران‌‭ ‬آب‭ ‬پاکی‭ ‬را‭ ‬روی‭ ‬دست‭ ‬همه‌ی‭ ‬کسانی‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬اختیاری‌شدن‭ ‬حجاب‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬رفراندوم‭ ‬گذاشتنش‭ ‬دفاع‭ ‬می‌کردند‭ ‬ریخت‭. ‬محسن‭ ‬میردامادی،‭ ‬دبیرکل‭ ‬حزب‭ ‬مشارکت‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬افرادی‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬گفت‌وگو‭ ‬با‭ ‬امتداد‭ ‬پیشنهاد‭ ‬داده‭ ‬بود‭ ‬می‌شود‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬لزوم‭ ‬حجاب‭ ‬اجباری‭ ‬رفراندوم‭ ‬برگزار‭ ‬کرد‭. ‬او‭ ‬با‭ ‬اشاره‭ ‬به‭ ‬این‌که‭ ‬طبق‭ ‬اصل‭ ‬۵۹‭ ‬قانون‭ ‬اساسی،‭ ‬در‭ ‬موضوعات‭ ‬مهم‭ ‬اقتصادی،‭ ‬سیاسی،‭ ‬اجتماعی‭ ‬و‭ ‬فرهنگی‭ ‬به‭ ‬جای‭ ‬تصویب‭ ‬قانون‭ ‬در‭ ‬مجلس‭ ‬می‌توان‭ ‬با‭ ‬مراجعه‭ ‬مستقیم‭ ‬به‭ ‬آرای‭ ‬عمومی‭ ‬و‭ ‬انجام‭ ‬همه‌پرسی‭ ‬قانون‌گذاری‭ ‬کرد،‭ ‬گفته‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬گذشته‭ ‬در‭ ‬مواردی‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬مطرح‭ ‬شده‭ ‬ولی‭ ‬هیچ‌وقت‭ ‬این‭ ‬اصل‭ ‬قانون‭ ‬اساسی‭ ‬به‭ ‬اجرا‭ ‬گذاشته‭ ‬نشده‭ ‬است‭.‬

با‭ ‬این‭ ‬حال‭ ‬علی‭ ‬خامنه‌ای‭ ‬در‭ ‬یک‭ ‬سخنرانی،‭ ‬معترضان‭ ‬به‭ ‬حجاب‭ ‬اجباری‭ ‬را‭ ‬حقیر‭ ‬و‭ ‬کوچک‭ ‬خواند‭ ‬و‭ ‬آن‌ها‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬دشمن‭ ‬ربط‭ ‬داد‭. ‬

از‭ ‬فردای‭ ‬آن‭ ‬روز‭ ‬چهره‌ی‭ ‬شهر‭ ‬بار‭ ‬دیگر‭ ‬پلیسی‌تر‭ ‬شد‭. ‬سرتیپ‭ ‬پاسدار‭ ‬حسین‭ ‬اشتری،‭ ‬فرمانده‭ ‬نیروی‭ ‬انتظامی‭ ‬هم‭ ‬یکی‭ ‬دو‭ ‬روز‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬سخنرانی‭ ‬رهبر‭ ‬ایران‭ ‬گفت‭ ‬پلیس‭ ‬موظف‭ ‬به‭ ‬برخورد‭ ‬با‭ ‬زنانی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬هنجارشکنی‭ ‬می‌کنند‭. ‬اشتری‭ ‬گفت‭ ‬به‭ ‬ماموران‭ ‬نیروی‭ ‬انتظامی‭ ‬ابلاغ‭ ‬شده‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬جدیت‭ ‬با‭ ‬جرایم‭ ‬مشهود‭ ‬برخورد‭ ‬کنند‭. ‬درست‭ ‬هم‭ ‬می‌گفت‭ ‬انگار‭.‬

ندا‭ ‬شنبه‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬سخنرانی‭ ‬علی‭ ‬خامنه‌ای،‭ ‬در‭ ‬راه‭ ‬دانشگاه‭ ‬تهران‭ ‬تا‭ ‬خانه‭ ‬واقعا‭ ‬ترسیده‭ ‬بود‭. ‬می‌گفت‭ ‬هر‭ ‬کسی‭ ‬که‭ ‬شال‭ ‬سفید‭ ‬به‭ ‬سر‭ ‬داشت‭ ‬انگار‭ ‬متهمی‭ ‬بالفعل‭ ‬بود‭. ‬نیروی‭ ‬انتظامی‭ ‬همه‌جا‭ ‬کمین‭ ‬کرده‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬گاهی‭ ‬چنان‭ ‬بر‭ ‬سر‭ ‬سوژه‌اش‭ ‬هوار‭ ‬می‌شد‭ ‬که‭ ‬انگار‭ ‬دزدی‭ ‬یافته‭ ‬است‭.‬

نگین‭ ‬که‭ ‬سال‭ ‬۸۸‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬خوردن‭ ‬باتوم‭ ‬به‭ ‬کمرش‭ ‬تا‭ ‬مدتها‭ ‬خانه‌نشین‭ ‬شده‭ ‬بود‭ ‬معتقد‭ ‬است‭ ‬حاکمیت‭ ‬سر‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬کوتاه‭ ‬نمی‌آید‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬زودی‭ ‬با‭ ‬یک‭ ‬رفتار‭ ‬قهری‭ ‬جدی‭ ‬با‭ ‬زنان‭ ‬معترض‭ ‬در‭ ‬زندان‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬زنان‭ ‬معترض‭ ‬بیرون‭ ‬از‭ ‬زندان‭ ‬کاری‭ ‬می‌کند‭ ‬که‭ ‬کسی‭ ‬جرات‭ ‬نکند‭ ‬در‭ ‬خفا‭ ‬هم‭ ‬اعتراض‭ ‬کند‭. ‬

اما‭ ‬درست‭ ‬وقتی‭ ‬این‭ ‬حرف‭ ‬را‭ ‬می‌زد،‭ ‬نرگس‭ ‬حسینی‭ ‬دختری‭ ‬که‭ ‬روی‭ ‬جعبه‌ی‭ ‬تقسیم‭ ‬برق‭ ‬خیابان‭ ‬انقلاب‭ ‬رفت‭ ‬و‭ ‬بازداشت‭ ‬شد‭ ‬از‭ ‬زندان‭ ‬آزاد‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬گفت‌وگویی‭ ‬گفت‭ ‬که‭ ‬همچنان‭ ‬بر‭ ‬سر‭ ‬حرف‭ ‬خود‭ ‬باقی‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬حجاب‭ ‬اجباری‭ ‬مخالف‭ ‬است‭.‬

آزادی‭ ‬او‭ ‬و‭ ‬سپس‭ ‬فعالان‭ ‬حقوق‭ ‬زن‭ ‬که‭ ‬روز‭ ‬هشتم‭ ‬مارس‭ ‬در‭ ‬برابر‭ ‬وزارت‭ ‬کار‭ ‬دستگیر‭ ‬شدند‭  ‬بر‭ ‬خلاف‭ ‬تهدیدها‭ ‬و‭ ‬تحقیرهایی‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬حاکمیت‭ ‬بر‭ ‬طبل‭ ‬آن‭ ‬می‌کوبید‭. ‬

آیا‭ ‬واقعا‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬ترسیده‭ ‬است؟‭ ‬

امیر‭ ‬که‭ ‬استاد‭ ‬دانشگاه‭ ‬است‭ ‬می‌گوید‭ ‬حکومت‭  ‬ترسیده‭ ‬است‭. ‬امیر‭ ‬می‌گوید‭ ‬هر‭ ‬جای‭ ‬شهر‭ ‬می‌تواند‭ ‬جعبه‭ ‬تقسیم‭ ‬برق‭ ‬خیابان‭ ‬انقلاب‭ ‬باشد‭. ‬امیر‭ ‬معتقد‭ ‬است‭ ‬‮«‬وا‭ ‬ندادن‮»‬‭ ‬و‭ ‬بی‌خیالی‭ ‬درباره‌ی‭ ‬حجاب‭ ‬یعنی‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬شکست‭ ‬خورده‭ ‬است‭. ‬با‭ ‬این‭ ‬حال‭ ‬امیر‭ ‬معتقد‭ ‬است‭ ‬حاکمیت‭ ‬به‭ ‬هیچ‌وجه‭ ‬رفراندم‭ ‬برگزار‭ ‬نخواهد‭ ‬کرد‭. ‬

این‭ ‬میان‭ ‬کسانی‭ ‬در‭ ‬موافقت‭ ‬با‭ ‬حجاب‭ ‬اختیاری‭ ‬و‭ ‬مخالفت‭ ‬با‭ ‬حجاب‭ ‬اجباری‭ ‬سخن‭ ‬گفتند‭ ‬که‭ ‬پیش‌تر‌‭ ‬حتی‭ ‬نمی‌شد‭ ‬با‭ ‬آن‌ها‭ ‬بر‭ ‬سر‭ ‬حداقل‌های‭ ‬آزادی‭ ‬پوشش‭ ‬بحث‭ ‬کرد‭. ‬زهرا‭ ‬رهنورد‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬آنان‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬حصر‭ ‬خانگی‭ ‬طرحی‭ ‬در‭ ‬مخالفت‭ ‬با‭ ‬حجاب‭ ‬اجباری‭ ‬کشیده‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬بیرون‭ ‬فرستاده‭ ‬اما‭ ‬مینا‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬دانشگاه‭ ‬الزهرا‭ ‬درس‭ ‬خوانده‭ ‬می‌گوید‭ ‬دوره‌ی‭ ‬زهرارهنورد‌‭ ‬وقتی‭ ‬مامور‭ ‬حراست‭ ‬با‭ ‬دستمال‭ ‬بارها‭ ‬روی‭ ‬گونه‌اش‭ ‬کشید‭ ‬تا‭ ‬اثر‭ ‬روژگونه‭ ‬را‭ ‬پاک‭ ‬کند‭ ‬و‭ ‬چیزی‭ ‬نبود‭ ‬جز‭ ‬سرخی‭ ‬طبیعی‭ ‬صورتش‭ ‬با‭ ‬خجالت‭ ‬عذرخواهی‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬گفت‭ ‬خانم‭ ‬رهنورد‭ ‬گفته‌اند‭ ‬با‭ ‬بدحجاب‌ها‭ ‬برخورد‭ ‬کنیم‭ ‬تا‭ ‬منظم‭ ‬به‭ ‬دانشگاه‭ ‬بیایند‭. ‬

مینا‭ ‬می‌گوید‭ ‬هروقت‭ ‬به‭ ‬آن‭ ‬روزها‭ ‬فکر‭ ‬می‌کند،‭ ‬به‭ ‬روزهایی‭ ‬که‭ ‬بارها‭ ‬و‭ ‬بارها‭ ‬کارش‭ ‬به‭ ‬حراست‭ ‬دانشگاه‭ ‬کشیده‭ ‬و‭ ‬محور‭ ‬اصلی‭ ‬مشکل‭ ‬حجابش‭ ‬بوده‭ ‬نمی‌تواند‭ ‬فراموش‭ ‬کند‭ ‬آدم‌هایی‭ ‬که‭ ‬حالا‭ ‬به‭ ‬دفاع‭ ‬از‭ ‬او‭ ‬و‭ ‬امثال‭ ‬او‭ ‬برخاسته‌اند‭. ‬مینا‭ ‬می‌گوید‭ ‬با‭ ‬این‭ ‬همه‭ ‬باید‭ ‬پیوستن‭ ‬آن‌ها‭ ‬به‭ ‬‮«‬‭ ‬مردم‮»‬‭ ‬را‭ ‬سرمایه‌ای‭ ‬دانست‭ ‬که‭ ‬پیروزی‭ ‬را‭ ‬نزدیک‭ ‬می‌کند‭. ‬

مادر،‭ ‬رفراندوم‭ ‬و‭ ‬حجاب

مادرم‭ ‬این‭ ‬روزها‭ ‬در‭ ‬حساب‭ ‬تلگرام‌‭ ‬خانگی‌مان‭ ‬عکس‭ ‬ویدا‭ ‬و‭ ‬نرگس‭ ‬و‭ ‬شاپرک‭ ‬را‭ ‬می‌فرستد‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬بازداشت‭ ‬آن‌ها‭ ‬پست‭ ‬می‌گذارد‭. ‬در‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬پست‌هایش‭ ‬از‭ ‬کمپین‭ ‬چهارشنبه‌های‭ ‬سفید‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬یک‭ ‬حرکت‭ ‬بزرگ‭ ‬یاد‭ ‬کرده‭ ‬که‭ ‬ستون‭ ‬حاکمیت‭ ‬را‭ ‬لرزانده‭ ‬است‭. ‬

هرچه‭ ‬بیشتر‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬چیزی‭ ‬می‌نویسد‭ ‬بیشتر‭ ‬مرا‭ ‬با‭ ‬کودکی‭ ‬و‭ ‬جوانی‌ام‭ ‬درگیر‭ ‬می‌کند‭. ‬چهره‌ی‭ ‬آن‭ ‬روزهای‭ ‬خودم‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬یاد‭ ‬می‌آورم‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬دختر‭ ‬عمه‌ام‭ ‬به‭ ‬خرید‭ ‬رفته‌ایم‭. ‬من‭  ‬با‭ ‬چادر‭ ‬سیاه‭ ‬و‭ ‬او‭ ‬با‭ ‬یک‭ ‬مانتوی‭ ‬کرم‭ ‬و‭ ‬شالی‭ ‬آبی‭ ‬در‭ ‬حالی‭ ‬که‭ ‬موهای‭ ‬طلایی‌اش‭ ‬را‭ ‬باد‭ ‬می‌دهد‭. ‬یادم‭ ‬نمی‌رود‭ ‬چقدر‭ ‬آرزو‭ ‬داشتم‭ ‬مثل‭ ‬او‭ ‬بودم‭ ‬و‭ ‬آزاد‭ ‬شلوار‭ ‬جین‭ ‬آبی‌ام‭ ‬را‭ ‬می‌پوشیدم‭ ‬و‭ ‬شال‭ ‬سفیدم‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬سر‭ ‬می‌کردم‭. ‬اما‭ ‬مادرم‭ ‬هیچ‌جور‭ ‬راضی‭ ‬نمی‌شد‭. ‬حتی‭ ‬با‭ ‬نماز‭ ‬نخواندن‭ ‬من‭ ‬کنار‭ ‬آمده‭ ‬بود‭ ‬اما‭ ‬با‭ ‬مانتویی‭ ‬شدن‭ ‬من‭ ‬نمی‌توانست‭ ‬کنار‭ ‬بیاید‭. ‬وجهه‭ ‬مسلمانی‭ ‬خانواده‌ی‭ ‬ما‭ ‬همین‭ ‬چادر‭ ‬سیاه‭ ‬بود‭ ‬انگار‭!‬

این‭ ‬روزها‭ ‬هیچ‭ ‬حرفی‭ ‬با‭ ‬مادرم‭ ‬نزدم‭. ‬تا‭ ‬امروز‭ ‬صبح‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬همان‭ ‬صفحه‭ ‬برایش‭ ‬نوشتم‭ ‬فکر‭ ‬می‌کند‭ ‬حاکمیت‭ ‬کوتاه‭ ‬بیاید‭ ‬سر‭ ‬حجاب‭ ‬اجباری؟‭ ‬نوشت‭ ‬حتما‭ ‬کوتاه‭ ‬می‌آید‭. ‬

گفتم‭ ‬من‭ ‬مثل‭ ‬شما‭ ‬خوشبین‭ ‬نیستم‭. ‬گفت‭ ‬به‭ ‬خودت‭ ‬نگاه‭ ‬کن‭ ‬همان‌طور‭ ‬که‭ ‬تو‭ ‬پیروز‭ ‬شدی‭ ‬و‭ ‬من‭ ‬شکست‭ ‬خوردم،‭ ‬حاکمیت‭ ‬هم‭ ‬روزی‭ ‬کوتاه‭ ‬می‌آید‭ ‬و‭ ‬شما‭ ‬پیروز‭ ‬می‌شوید‭.‬

اشک‭ ‬در‭ ‬چشمانم‭ ‬حلقه‭ ‬زد‭. ‬دستی‭ ‬در‭ ‬موهایم‭ ‬کردم،‭ ‬بیشتر‭ ‬روی‭ ‬شانه‌ام‭ ‬ریختم‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬لبخندی‭ ‬تلخ‭ ‬از‭ ‬جلوی‭ ‬مامور‭ ‬نیروی‭ ‬انتظامی‭ ‬گذشتم‭.‬‭ ‬