آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۹ فروردین ۱۳۹۷

شهرنوش پارسی‌پور

سیاست


باور به رای و مشق دموکراسی


حادثه‭ ‬چنان‭ ‬با‭ ‬شتابى‭ ‬اتفاق‭ ‬افتاد‭ ‬و‭ ‬جلو‭ ‬رفت‭ ‬که‭ ‬قابل‭ ‬تصور‭ ‬نبود‭. ‬شاه‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬قاب‭ ‬کوچک‭ ‬تلویزیون‭ ‬در‭ ‬تابستان‭ ‬سال‭ ‬۱۳۵۷‭ ‬به‭ ‬خاطر‭ ‬مى‌آورم‭ ‬که‭ ‬داشت‭ ‬در‭ ‬میان‭ ‬جمعى‭ ‬از‭ ‬خارجی‌‌ها‭ ‬در‭ ‬تهران‭ ‬سخنرانى‭ ‬مى‌کرد‭ ‬و‭ ‬گیلاس‭ ‬مشروب‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬هم‭ ‬به‭ ‬سلامتى‭ ‬آن‌ها‭ ‬بلند‭ ‬کرد‭. ‬البته‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬لحظه‭ ‬دوربین‭ ‬فیلم‌بردار‭ ‬سقف‭ ‬را‭ ‬نشانه‭ ‬گرفت‭ ‬و‭ ‬ما‭ ‬خالى‭ ‬شدن‭ ‬جام‭ ‬را‭ ‬ندیدیم‭. ‬بعدتر‭ ‬حوادث‭ ‬شتاب‭ ‬ترسناکى‭ ‬به‭ ‬خود‭ ‬گرفت‭ ‬و‭ ‬کشتار‭ ‬میدان‭ ‬ژاله‭ ‬در‭ ‬شهریور‭ ‬همان‭ ‬سال‭ ‬اتفاق‭ ‬افتاد‭. ‬عده‌اى‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬میدان‭ ‬کشته‭ ‬شدند‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬جریان‭ ‬یک‭ ‬کلاغ‭ ‬صد‭ ‬کلاغ‭ ‬رقم‌شان‭ ‬به‭ ‬سه‭ ‬هزار‭ ‬نفر‭ ‬رسید‭. ‬مردم‭ ‬به‭ ‬خیابان‌ها‭ ‬‌می‌ریختند‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬گروه‌هاى‭ ‬میلیونى‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬هم‭ ‬راه‭ ‬می‌رفتند‭. ‬جریان‭ ‬چنان‭ ‬پیش‭ ‬رفت‭ ‬که‭ ‬شاه‭ ‬در‭ ‬اواخر‭ ‬پاییز،‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬که‭ ‬شاپور‭ ‬بختیار‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬نخست‭ ‬وزیرى‭ ‬برگزید‭ ‬کشور‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬اتفاق‭ ‬همسر‭ ‬و‭ ‬خانواده‌اش‭ ‬ترک‭ ‬کرد‭. ‬در‭ ‬آن‭ ‬زمان‌‭ ‬مدت‌ها‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬آیت‌الله‭ ‬خمینی‭ ‬در‭ ‬خیابان‭ ‬نوفل‭ ‬‌لوشاتو‭ ‬فرانسه‭ ‬زندگی‌‭ ‬می‌کرد‭. ‬اما‭ ‬کمی‭ ‬بعد‭ ‬یعنی‭ ‬دقیقا‭ ‬در‭ ‬تاریخ‭ ‬‮١٢‬‭ ‬بهمن‭ ‬سال‭ ‬‮١٣‬۵‮٧‬‭ ‬از‭ ‬نوفل‭ ‬‌لوشاتو‭ ‬به‭ ‬ایران‭ ‬رفت‭. ‬در‭ ‬هواپیمایى‭ ‬که‭ ‬او‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬تهران‭ ‬مى‌برد‭ ‬از‭ ‬او‭ ‬پرسیده‭ ‬شد‭ ‬چه‭ ‬احساسى‭ ‬دارد،‭ ‬در‭ ‬پاسخ‭ ‬گفت‭ ‬احساسى‭ ‬ندارد‭. ‬سپس‭ ‬در‭ ‬میانه‭ ‬جمعى‭ ‬بیشتر‭ ‬از‭ ‬چهار‭ ‬میلیون‭ ‬نفر‭ ‬به‭ ‬بهشت‌زهرا‭ ‬رفت‭ ‬و‭ ‬اعلام‭ ‬کرد‭ ‬که‭ ‬همه‭ ‬چیز‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬ریشه‭ ‬عوض‭ ‬خواهد‭ ‬کرد‭.‬

در‭ ‬زمانى‭ ‬که‭ ‬آیت‌الله‭ ‬در‭ ‬فرانسه‭ ‬بود‭ ‬من‭ ‬هم‭ ‬در‭ ‬همان‌جا‭ ‬زندگى‭ ‬مى‌کردم‭. ‬در‭ ‬دانشگاه‭ ‬سوربن‭ ‬در‭ ‬رشته‌ی‭ ‬زبان‭ ‬و‭ ‬تمدن‭ ‬چین‭ ‬درس‭ ‬مى‌خواندم‭. ‬انقلاب‭ ‬ایران،‭ ‬تمامى‭ ‬زندگى‭ ‬من‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬هم‭ ‬پیچید‭. ‬از‭ ‬درس‭ ‬خواندن‭ ‬غافل‭ ‬شدم‭ ‬و‭ ‬دایم‭ ‬مشغول‭ ‬خواندن‭ ‬روزنامه‌ها‭ ‬و‭ ‬تماشاى‭ ‬تلویزیون‭ ‬بودم‭. ‬سرسوزنى‭ ‬به‭ ‬آیت‌الله‭ ‬خمینى‭ ‬علاقه‭ ‬‌نداشتم‭ ‬و‭ ‬هدفم‭ ‬حمایت‭ ‬از‭ ‬دکتر‭ ‬شاپور‭ ‬بختیار‭ ‬بود‭. ‬اما‭ ‬با‭ ‬رفتن‭ ‬آیت‌الله‭ ‬خمینی‭ ‬به‭ ‬ایران‭ ‬و‭ ‬استقبال‭ ‬شدید‭ ‬مردم‭ ‬دیگر‭ ‬این‭ ‬فکر‭ ‬را‭ ‬رها‭ ‬کردم‭. ‬بختیار‭ ‬هم‭ ‬که‭ ‬بعد‭ ‬کشور‭ ‬را‭ ‬ترک‭ ‬کرد‭. ‬ماه‭ ‬بهمن‭ ‬سال‭ ‬‮١٣‬۵‮٧‬‭ ‬ماه‭ ‬سختى‭ ‬بود‭. ‬همه‭ ‬چیز‭ ‬درهم‭ ‬آشفته‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬حکومت‭ ‬جدید‭ ‬درصدد‭ ‬آن‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬کمر‭ ‬ارتش‭ ‬را‭ ‬بشکند‭. ‬چنین‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬پادگان‌ها‭ ‬مورد‭ ‬حمله‭ ‬قرار‭ ‬گرفت‭ ‬و‭ ‬مقدار‭ ‬زیادى‭ ‬سلاح‭ ‬به‭ ‬دست‭ ‬مردم‭ ‬افتاد‭. ‬همین‭ ‬سلاح‌ها‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬باعث‭ ‬تقویت‭ ‬سازمان‭ ‬مجاهدین‭ ‬خلق‭ ‬ایران‭ ‬شد‭. ‬بعد‭ ‬اما‭ ‬اعدام‌هاى‭ ‬جمهورى‭ ‬اسلامى‭ ‬آغاز‭ ‬شد‭. ‬هویدا‭ ‬نخست‮ ‬وزیر‭ ‬نظام‭ ‬پیشین‭ ‬به‭ ‬جوخه‌ی‭ ‬اعدام‭ ‬سپرده‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬بسیارى‭ ‬از‭ ‬سران‭ ‬ارتش‭ ‬تیرباران‭ ‬شدند‭. ‬سپس‭ ‬در‭ ‬روزهاى‭ ‬‮١٠‬‭ ‬و‭ ‬‮١١‬‭ ‬فروردین‭ ‬‮١٣‬۵‮٨‬‭ ‬رفراندوم‭ ‬انجام‭ ‬شد‭. ‬سوالى‭ ‬که‭ ‬طرح‭ ‬شده‭ ‬بود‭ ‬ساده‭ ‬و‭ ‬صریح‭ ‬بود‭: ‬‮«‬جمهورى‭ ‬اسلامى،‭ ‬آرى‭ ‬یا‭ ‬نه‭.‬‮»‬‭ ‬

در‭ ‬این‭ ‬روزها‭ ‬من‭ ‬در‭ ‬فرانسه‭ ‬در‭ ‬اندوه‭ ‬شدیدى‭ ‬دست‭ ‬و‭ ‬پا‭ ‬مى‌زدم‭. ‬مطمئن‭ ‬بودم‭ ‬که‭ ‬پاسخ‭ ‬اکثریت‭ ‬مردم‭ ‬ایران‭ ‬آرى‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬شاید‭ ‬همین‭ ‬باعث‭ ‬شد‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬رفراندوم‭ ‬شرکت‭ ‬نکنم،‭ ‬اما‭ ‬امروز‭ ‬سخت‭ ‬پشیمان‭ ‬هستم‭. ‬فکر‭ ‬می‌کنم‭ ‬حتما‭ ‬باید‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬رفراندوم‭ ‬شرکت‭ ‬مى‌کردم‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬‮«‬نه‮»‬‭ ‬رای‭ ‬مى‌دادم‭. ‬اگر‭ ‬فرض‭ ‬کنیم‭ ‬بیست‭ ‬میلیون‭ ‬نفر‭ ‬به‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬آری‭ ‬گفته‭ ‬باشند‭ ‬و‭ ‬فقط‭ ‬من‭ ‬نه‭ ‬می‌گفتم‭ ‬می‌شد‭ ‬نوزده‭ ‬میلیون‭ ‬و‭ ‬نهصد‭ ‬و‭ ‬نود‭ ‬و‭ ‬نه‭ ‬هزار‭ ‬و‭ ‬نهصد‭ ‬و‭ ‬نود‭ ‬و‭ ‬نه‭ ‬نفر‭ ‬آری‭ ‬و‭ ‬یک‭ ‬نفر‭ ‬نه‭. ‬این‭ ‬بازى‭ ‬دموکراسى‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬تا‭ ‬آن‭ ‬لحظه‭ ‬براى‭ ‬من‭ ‬بیگانه‭ ‬بود‭. ‬در‭ ‬عمل‭ ‬کمى‭ ‬کمتر‭ ‬از‭ ‬‮٩٨‬٪‭ ‬مردم‭ ‬پاسخ‭ ‬آرى‭ ‬دادند‭ ‬و‭ ‬بقیه‭ ‬نه‭ ‬گفته‭ ‬بودند‭. ‬پس‭ ‬جمهورى‭ ‬اسلامى‭ ‬با‭ ‬اکثریت‭ ‬آرا‭ ‬بر‭ ‬تخت‭ ‬نشست‭ ‬بى‌آن‌که‭ ‬کسى‭ ‬بداند‭ ‬جمهورى‭ ‬اسلامى‭ ‬یعنى‭ ‬چه‭. ‬تنها‭ ‬کسى‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬خود‭ ‬اجازه‭ ‬داد‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬مورد‭ ‬پرسش‭ ‬کند‭ ‬دکتر‭ ‬مصطفى‭ ‬رحیمى‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬طى‭ ‬مقاله‌اى‭ ‬پرسید‭: ‬منظور‭ ‬شما‭ ‬از‭ ‬جمهورى‭ ‬اسلامى‭ ‬چیست‭. ‬من‭ ‬معناى‭ ‬این‭ ‬جمهورى‭ ‬را‭ ‬نمى‌فهمم‭.‬

‭ ‬اما‭ ‬بسیارى‭ ‬از‭ ‬روشنفکران‭ ‬بى‌آن‌که‭ ‬سوالی‭ ‬بپرسند،‭ ‬در‭ ‬رفراندوم‭ ‬پاسخ‭ ‬آرى‭ ‬دادند‭. ‬چنین‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬جمهورى‭ ‬اسلامى‭ ‬میخ‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬کوبید‭ ‬و‭ ‬ماندگار‭ ‬شد‭.‬

واقعیت‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬مردم‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬زمان‭ ‬با‭ ‬سیستم‭ ‬راى‌گیرى‭ ‬آشنا‭ ‬نبودند‭. ‬به‌طور‭ ‬کلى‭ ‬زمان‭ ‬درازى‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬مردم‭ ‬راى‭ ‬دادن‭ ‬را‭ ‬فراموش‭ ‬کرده‭ ‬بودند‭. ‬در‭ ‬دوران‭ ‬سلطنت‭ ‬رضا‭ ‬شاه‭ ‬نوعى‭ ‬حالت‭ ‬دیکتاتورى‭ ‬وجود‭ ‬داشت‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬کسى‭ ‬نمى‌پرسیدند‭ ‬که‭ ‬چه‭ ‬چیزى‭ ‬خوب‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬چه‭ ‬چیزى‭ ‬بد‭. ‬در‭ ‬دوره‌ی‭ ‬محمد‭ ‬رضا‭ ‬شاه‭ ‬ظاهرا‭ ‬راى‌گیرى‭ ‬انجام‭ ‬مى‌شد،‭ ‬اما‭ ‬این‭ ‬هم‭ ‬فقط‭ ‬براى‭ ‬حفظ‭ ‬ظاهر‭ ‬بود‭. ‬کسانى‭ ‬از‭ ‬قبل‭ ‬انتخاب‭ ‬مى‌شدند‭ ‬و‭ ‬مردم‭ ‬هم‭ ‬نمایندگان‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬مجلس‭ ‬نمى‌شناختند‭. ‬همه‭ ‬چیز‭ ‬از‭ ‬بالا‭ ‬تعیین‭ ‬مى‌شد‭. ‬می‌توان‭ ‬گفت‭ ‬رفراندوم‭ ‬جمهورى‭ ‬اسلامى‭ ‬نخستین‭ ‬نوع‭ ‬راى‌گیرى‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬نقش‭ ‬مردم‭ ‬اهمیت‭ ‬داد‭. ‬البته‭ ‬مردم‭ ‬استقبال‭ ‬بى‌نظیرى‭ ‬از‭ ‬آیت‌الله‭ ‬خمینی‭ ‬به‭ ‬عمل‭ ‬آورده‭ ‬و‭ ‬راى‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬پیش‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬شفاهى‭ ‬داده‭ ‬بودند‭. ‬در‭ ‬نتیجه‭ ‬در‭ ‬زمان‭ ‬رفراندوم‭ ‬آرا‭ ‬مردم‭ ‬روشن‭ ‬بود‭. ‬پس‭ ‬از‭ ‬شکل‌گیرى‭ ‬جمهورى‭ ‬اسلامى‭ ‬دوباره‭ ‬کارها‭ ‬از‭ ‬بالا‭ ‬انجام‭ ‬مى‌شد،‭ ‬با‭ ‬یک‭ ‬تفاوت‭ ‬اساسى‭ ‬که‭ ‬نقش‭ ‬مردم‭ ‬در‭ ‬جامعه‭ ‬محرز‭ ‬شده‭ ‬بود‭. ‬زمانى‭ ‬در‭ ‬زندان‭ ‬مقالات‭ ‬شیخ‭ ‬صادق‭ ‬خلخالى‭ ‬را‭ ‬مى‌خواندم‭. ‬او‭ ‬در‭ ‬مقالاتش‭ ‬در‭ ‬آغاز‭ ‬مردم‭ ‬را‭ ‬رعیت‭ ‬مى‌نامید،‭ ‬اما‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬راه‌پیمایى‌ها‭ ‬و‭ ‬آمدن‭ ‬به‭ ‬خیابان،‭ ‬از‭ ‬واژه‌ی‭ ‬مردم‭ ‬برای‭ ‬آن‌ها‭ ‬استفاده‭ ‬کرده‭ ‬بود‭. ‬این‭ ‬مردم‭ ‬در‭ ‬رفراندوم‭ ‬تا‭ ‬رقم‭ ‬۹۸٪‭ ‬به‭ ‬جمهورى‭ ‬اسلامى‭ ‬راى‭ ‬داده‭ ‬بودند‭. ‬جالب‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬نخستین‭ ‬حرکت‭ ‬اعتراضى‭ ‬مردم‭ ‬در‭ ‬برابر‭ ‬این‭ ‬جمهورى‭ ‬در‭ ‬ماه‭ ‬اسفند‭ ‬سال‭ ‬‮١٣‬۵‮٧‬‭ ‬انجام‭ ‬شد‭.‬

زنان‭ ‬روز‭ ‬هشت‭ ‬مارس،‭ ‬علیه‭ ‬حجاب‭ ‬اجبارى‭ ‬به‭ ‬خیابان‌ها‭ ‬ریختند‭ ‬و‭ ‬مورد‭ ‬ضرب‭ ‬و‭ ‬شتم‭ ‬قرار‭ ‬گرفتند‭. ‬اما‭ ‬توده‌ی‭ ‬گسترد‌ه‌ی‭ ‬مردم‭ ‬که‭ ‬منتظر‭ ‬آب‭ ‬و‭ ‬برق‭ ‬مجانى‭ ‬بودند‭ ‬و‭ ‬فکر‭ ‬مى‌کردند‭ ‬سهم‭ ‬نفت‌شان‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬خانه‌های‌شان‭ ‬به‭ ‬آن‌ها‭ ‬تحویل‭ ‬مى‌‌دهند،‭ ‬دست‌جمعى‭ ‬در‭ ‬رفراندوم‭ ‬شرکت‭ ‬کردند‭. ‬بعد‭ ‬هم‭ ‬نوبت‭ ‬به‭ ‬انتخاب‭ ‬ریاست‌‭ ‬جمهورى‭ ‬رسید‭ ‬و‭ ‬باز‭ ‬جمعیت‭ ‬گسترده‌اى‭ ‬بى‌آن‌که‭ ‬شناختى‭ ‬از‭ ‬آقاى‭ ‬بنى‭ ‬صدر‭ ‬داشته‭ ‬باشند‭ ‬به‭ ‬او‭ ‬راى‭ ‬داد‭. ‬زمان‭ ‬نسبتا‭ ‬درازى‭ ‬طول‭ ‬کشید‭ ‬تا‭ ‬مردم‭ ‬متوجه‭ ‬شدند‭ ‬که‭ ‬بنا‭ ‬نیست‭ ‬چیزى‭ ‬مجانى‭ ‬شود‭. ‬اما‭ ‬واقعیت‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬همین‭ ‬جریان‌ها،‭ ‬ترتیب‭ ‬طبقاتى‭ ‬جامعه‭ ‬به‭ ‬هم‭ ‬ریخت‭. ‬در‭ ‬حالى‭ ‬که‭ ‬نیروهاى‭ ‬دوران‭ ‬شاه‭ ‬اغلب‭ ‬از‭ ‬کشور‭ ‬خارج‭ ‬مى‌شدند،‭ ‬بسیاری‭ ‬از‭ ‬فقرا‭ ‬و‭ ‬کم‌سواد‌ها‭ ‬با‭ ‬سرعت‭ ‬نور‭ ‬به‭ ‬بالا‭ ‬صعود‭ ‬کردند‭ ‬و‭ ‬بسیارى‭ ‬از‭ ‬مشاغل‭ ‬به‭ ‬کسانی‭ ‬واگذار‭ ‬شد‭ ‬که‭ ‬تخصصى‭ ‬در‭ ‬آن‌ها‭ ‬نداشتند‭. ‬

به‭ ‬عبارتی‭ ‬کسانى‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬رفراندوم‭ ‬شرکت‭ ‬کردند‭ ‬موفق‭ ‬شدند‭ ‬به‭ ‬نان‭ ‬و‭ ‬آبى‭ ‬برسند‭. ‬صدیقه‭ ‬خانم‭ ‬از‭ ‬کسانى‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬رفراندوم‭ ‬شرکت‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬راى‭ ‬مثبت‭ ‬داد‭. ‬او‭ ‬سال‌هاى‭ ‬زیادى‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬مستخدم‭ ‬در‭ ‬خانه‌ى‭ ‬مردم‭ ‬کار‭ ‬کرد‭ ‬اما‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬انقلاب‭ ‬در‭ ‬جایی‭ ‬نام‌نویسى‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬توانست‭ ‬آپارتمانى‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬قیمت‭ ‬ارزان‭ ‬بخرد‭. ‬بعد‭ ‬از‭ ‬خانه‌دار‭ ‬شدن،‭ ‬به‭ ‬سفر‭ ‬حج‭ ‬هم‭ ‬رفت‭ ‬و‭ ‬حاجیه‭ ‬خانم‭ ‬برگشت‭. ‬صدیقه‭ ‬خانم‭ ‬در‭ ‬اوج‭ ‬شادى‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬البته‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬حق‭ ‬خود‭ ‬رسیده‭ ‬بود‭.‬

اما‭ ‬بیایید‭ ‬فرض‭ ‬کنیم‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬لحظه‌ی‭ ‬رفراندوم‭ ‬مردم‭ ‬سواد‭ ‬سیاسى‭ ‬‌داشتند‭. ‬بیایید‭ ‬فرض‭ ‬کنیم‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬زمان‭ ‬شاه‭ ‬آزادى‭ ‬سیاسى‭ ‬برقرار‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬احزاب‭ ‬متفاوت‭ ‬فعال‭ ‬بودند‭. ‬در‭ ‬چنین‭ ‬حالتى‭ ‬من‭ ‬شک‭ ‬ندارم‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬لحظه‌ی‭ ‬ورود‭ ‬خمینی‭ ‬به‭ ‬ایران‭ ‬شاید‭ ‬فقط‭ ‬پنجاه‭ ‬هزار‭ ‬نفر‭ ‬به‭ ‬استقبال‭ ‬او‭ ‬مى‌رفتند‭ ‬که‭ ‬خودش‭ ‬البته‭ ‬رقم‭ ‬درشتى‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬اگر‭ ‬وضعى‭ ‬پیش‭ ‬مى‌آمد‭ ‬که‭ ‬رفراندوم‭ ‬انجام‭ ‬مى‌گرفت،‭ ‬شاید‭ ‬فقط‭ ‬بیست‭ ‬و‭ ‬پنج‭ ‬درصد‭ ‬از‭ ‬راى‌دهندگان‭ ‬به‭ ‬جمهورى‭ ‬اسلامى‭ ‬آرى‭ ‬مى‌گفتند‭ ‬یعنى‭ ‬همان‭ ‬رقمى‭ ‬که‭ ‬امروز‭ ‬طرفداران‭ ‬این‭ ‬جمهورى‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬بر‭ ‬مى‌گیرد‭. ‬چون‭ ‬مدتى‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬تشکیل‭ ‬جمهورى‭ ‬اسلامى‭ ‬ناراضیان‭ ‬شروع‭ ‬به‭ ‬ابراز‭ ‬نارضایتى‭ ‬کردند‭ ‬و‭ ‬احزاب‭ ‬زیادى‭ ‬شکل‭ ‬گرفت‭ ‬که‭ ‬اندکى‭ ‬بعد‭ ‬با‭ ‬خشونت‭ ‬زیادى‭ ‬هم‭ ‬سرکوب‭ ‬شدند‭.‬

‭ ‬امروز‭ ‬هم‭ ‬وضع‭ ‬بر‭ ‬همین‭ ‬منوال‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬من‭ ‬شک‭ ‬ندارم‭ ‬که‭ ‬اگر‭ ‬اتفاقی‭ ‬رخ‭ ‬دهد‭ ‬جمهورى‭ ‬اسلامى‭ ‬همانند‭ ‬شاه‭ ‬با‭ ‬سر‭ ‬سقوط‭ ‬خواهد‭ ‬کرد‭. ‬اکنون‭ ‬اما‭ ‬پرسش‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬اگر‭ ‬ناگهان‭ ‬شخصیتى‭ ‬پیدا‭ ‬بشود‭ ‬که‭ ‬مردم‭ ‬گرد‭ ‬او‭ ‬را‭ ‬بگیرند‭ ‬و‭ ‬اگر‭ ‬آن‭ ‬شخصیت‭ ‬همانند‭ ‬آیت‌الله‭ ‬خمینى‭ ‬وارد‭ ‬کشور‭ ‬بشود‭ ‬و‭ ‬رفراندوم‭ ‬دیگرى‭ ‬انجام‭ ‬بشود‭ ‬آیا‭ ‬باز‭ ‬مردم‭ ‬تا‭ ‬‮٩٨‬٪‭ ‬به‭ ‬آن‭ ‬راى‭ ‬خواهند‭ ‬داد؟‭ ‬یا‭ ‬در‭ ‬نتیجه‌ی‭ ‬چهل‭ ‬سال‭ ‬تجربه،‭ ‬مردم‭ ‬به‭ ‬آراى‭ ‬خود‭ ‬احترام‭ ‬بیشترى‭ ‬خواهند‭ ‬گذاشت؟‭ ‬آیا‭ ‬مى‌توانیم‭ ‬فرض‭ ‬کنیم‭ ‬که‭ ‬مردم‭ ‬آگاهى‭ ‬بیشترى‭ ‬نسبت‭ ‬به‭ ‬نقش‭ ‬بارز‭ ‬خود‭ ‬در‭ ‬مسایل‭ ‬سیاسى‭ ‬دارند‭ ‬یا‭ ‬نه؟‭ ‬یک‭ ‬بار‭ ‬راى‌‭ ‬دادن‭ ‬و‭ ‬آرى‭ ‬گفتن،‭ ‬میخ‭ ‬این‭ ‬جمهورى‭ ‬را‭ ‬براى‭ ‬نزدیک‭ ‬به‭ ‬چهل‭ ‬سال‭ ‬بر‭ ‬زمین‭ ‬کوبید،‭ ‬در‭ ‬حالى‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬آغاز‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬تا‭ ‬این‭ ‬لحظه،‭ ‬کشور‭ ‬در‭ ‬شرایط‭ ‬اقتصادى‭ ‬اسفباری‭ ‬به‭ ‬سر‭ ‬می‌برد‭. ‬دلار‭ ‬هفت‭ ‬هزار‭ ‬تومان‭ ‬و‭ ‬پنج‭ ‬ریال‭ ‬از‭ ‬مرز‭ ‬پنج‭ ‬هزار‭ ‬تومان‭ ‬گذشته‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬مردم‭ ‬کاسه‌ى‭ ‬گدایى‭ ‬به‭ ‬دست‭ ‬گرفته‌اند‭. ‬اما‭ ‬از‭ ‬هرسو‭ ‬دیگر‭ ‬که‭ ‬بنگریم‭ ‬بیشتر‭ ‬متوجه‭ ‬مى‌شویم‭ ‬که‭ ‬نقش‭ ‬مردم‭ ‬در‭ ‬مسایل‭ ‬سیاسى‭ ‬غیرقابل‭ ‬انکار‭ ‬است‭. ‬روشن‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬دیگر‭ ‬زمان‭ ‬تجربه‌ی‭ ‬دموکراسى‌ست‭. ‬وقتی‭ ‬به‭ ‬یاد‭ ‬می‌آورم‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬انتخابات‭ ‬اخیر‭ ‬مردم‭ ‬براى‭ ‬آن‌که‭ ‬تندروها‭ ‬به‭ ‬قدرت‭ ‬نرسند‭ ‬دست‌جمعى‭ ‬در‭ ‬انتخابات‭ ‬شرکت‭ ‬کردند‭ ‬بى‌آن‌که‭ ‬علاقه‌اى‭ ‬به‭ ‬آقاى‭ ‬روحانى‭ ‬داشته‭ ‬باشند‭ ‬یا‭ ‬به‭ ‬او‭ ‬باوری،‭ ‬امیدوار‭ ‬می‌شوم‭ ‬به‭ ‬تغییر‭. ‬این‭ ‬حرکت‌ها‭ ‬یعنی‭ ‬همان‭ ‬مشق‭ ‬دموکراسی‭.‬‭ ‬