آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۱۸ مهر ۱۳۹۶

پژمان تهوری

سیاست


رقص داریم تا رقص!


 

«رقص، علایم پیری مغز را معکوس می‌کند.» این ادعای دکتر کاترین رفیلد پژوهش‌گر مرکز بیماری‌های نورودژنراتیو آلمان است. او معتقد است: «رقص و تمرین استقامتی، هردو باعث افزایش فعالیت بخش‌هایی از مغز می‌شوند که در اثر سال‌خوردگی با کاهش فعالیت روبه‌رو می‌شوند. اما، با مقایسه‌ی رقصیدن با سایر فعالیت‌ها، تنها رقص است که باعث بروز تغییرات چشم‌گیر رفتاری از نظر بهبود تعادل می‌شود.» به گفته‌ی دکتر رفیلد رقص باعث افزایش فعالیت در ناحیه‌ی هیپوکمپ مغز می‌شود، ناحیه‌ای که اغلب دچار بیماری‌های مرتبط با سال‌خوردگی همانند آلزایمر می‌شود و همچنین در حافظه، یادگیری و از همه مهم‌تر در حفظ تعادل فرد نقش ایفا می‌کند.

برای حاکمیت در ایران، البته مهم نیست که علم و دانش چه پاسخی برای شبهات دارد. آن‌ها پاسخ، پرسش‌های روز را در فقه جستجو می‌کنند، جایی که گویی قرار است برای هر پرسشی پاسخی داشته باشد. ولی آیا برخورد با رقص و ممنوع کردن آن ریشه در مبانی شرعی و اسلامی دارد؟
آن‌چه واضح است این‌که اسلام رقص را به‌عنوان مصداق «لهو و لعب» حرام دانسته است. یکی از علمای حوزه‌ی علمیه‌ی قم که نخواست نامش ذکر شود با بیان این مطلب به مجله‌ی تابلو گفت: «لهو یعنی کار بیهوده و لعب یعنی بازی‌های بیهوده‌ای که انسان را از خدا دور می‌کند. رقص یا هر قسم از فعالیت‌های انسان، که در زمره‌ی لهو و لعب بگنجد، در شریعت اسلام جایز نیست. اما اگر رقص در حد متعارف (رقصیدن زنان در میان زنان) آن هم برای شادمانی باشد یا رقص وجهه‌ی ورزشی و برای افزایش سلامتی جسم و روح داشته باشد، حرمت شرعی ندارد و کسی نمی‌تواند مانع چنین فعالیت‌هایی شود.»
به باور این عالم شریعه، حرام خواندن رقص در میان خبرگان اسلام، ریشه در دو نگرانی عمده دارد: تضییع زمینه‌های رشد معنوی انسان و مقدمه‌ی فعل حرام. حال اگر فرد، در هنگام رقصیدن خود را مبرا از این دو نگرانی بداند، فعل حرام مرتکب نشده و می‌تواند به رقص ادامه دهد.

 

 

 

زومبا یا بادی‌شیپ حرام نیست
«زومبا» به‌عنوان مدلی از رقص برای ارتقا سلامت جسمی، به‌طور ویژه فراگیر شده و نه تنها در کلان‌شهرها بلکه در شهرهای کوچک‌تر ایران نیز طرفدارانی پیدا کرده است، البته با تغییر نام به «بادی‌شیپ»، ولی همین کلاس‌ها یا ورزشگاه‌های بادی‌شیپ نیز از برخورد قضایی و پلیسی در امان نمانده است.
دستگیری شش دختر و پسر در کلاس رقص زومبا در شاهرود، در بیستم شهریور سال جاری، آخرین نمونه‌ی منتشر شده از برخورد پلیس با چنین فعالیت‌هایی است. حمید دامغانی فرمانده‌ی سپاه شاهرود می گوید: «بازداشت‌شدگان با آموزش زومبا، تهیه فیلم و کلیپ و انتشار آن، در پی تغییر سبک زندگی و ترویج بی‌حجابی بودند که توسط نیروهای سازمان اطلاعات سپاه زیر نظر گرفته شده و فعالیت آن‌ها بررسی شد.»
یکی از شاگردان آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی و از مدرسان دانشگاه که نخواست نامش ذکر شود، اینگونه برخوردهای حکومت را خارج از دایره‌ی شرع و بی‌ارتباط با حرمت شرعی رقص می‌داند و به تابلو می‌گوید: «رقص به این مفهوم اساسا در ادبیات حدیثی وجود ندارد.» او می‌‌افزاید: «این‌که عده‌ای در حکومت با استفاده از قدرت خود، نظرات‌شان را اعمال می‌کنند، این ربطی به اسلام و تشرع ندارد. همین امر در مورد مشروب هم صدق می‌کند. اسلام می‌گوید مسکرات حرام است ولی حال کسی می‌گوید من با نوشیدن یک جام شراب مست نمی‌شوم، خوب تا زمانی که مست نشود، فعل حرامی هم مرتکب نشده است.»

 

آیا رقص حرام است؟ فتوای مراجع
دیدگاه مراجع در باب رقص یکسان نیست ولی به نظر می‌رسد آن‌ها جملگی یک برداشت از رقص دارند و حکم کلی صادر کرده اند. معلوم نیست آن‌ها در صدور فتوا تفاوتی میان رقص زومبا یا عربی با رقص سماع و حرکات موزون نمایشی و آیینی قائل‌اند یا خیر. فتوای علما در باب حرمت رقص را در جدول ضمیمه ببینید.

آیت‌‌الله‭ ‬بهجت | آیت‌الله‭ ‬محمد‭ ‬علی‭ ‬اراکی رقص‭ ‬زن‭ ‬برای‭ ‬زن‭ ‬و‭ ‬حتی‭ ‬رقص‭ ‬زن‭ ‬برای‭ ‬شوهر‭ ‬جایز‭ ‬نیست‭.‬
آیت‌الله‭ ‬علی‭ ‬سیستانی رقص‭ ‬صرفا‭ ‬برای‭ ‬شادی‭ ‬هم‭ ‬بنابر‭ ‬احتیاط‭ ‬لازم‭ ‬جایز‭ ‬نیست‭.‬
آیت‌الله‭ ‬مکارم‭ ‬شیرازی | آیت‌الله‭ ‬صافی‭ ‬گلپایگانی رقص‭ ‬منشا‭ ‬فساد‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬اشکال‭ ‬دارد،‭ ‬خواه‭ ‬رقص‭ ‬زن‭ ‬براى‭ ‬زن‭ ‬یا‭ ‬مرد‭ ‬براى‭ ‬مرد‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬زنان‭ ‬براى‭ ‬مردان‭ ‬باشد،‭ ‬ولى‭ ‬رقص‭ ‬زن‭ ‬براى‭ ‬همسرش‭ ‬اشکال‭ ‬ندارد‭.‬
آیت‌الله‭ ‬روح‌الله‭ ‬خمینی | آیت‌الله‭ ‬فاضل‭ ‬لنکرانی | آیت‌الله‭ ‬شبیری‭ ‬زنجانی | آیت‌الله‭ ‬وحید‭ ‬خراسانی رقص‭ ‬زن‭ ‬برای‭ ‬زن‭ ‬جایز‭ ‬است،‭ ‬غیر‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬جایز‭ ‬نیست‭ ‬حتی‭ ‬در‭ ‬مولودی‌ها
آیت‌الله‭ ‬علی‭ ‬خامنه‌ای | آیت‌الله‭ ‬یوسف‭ ‬صانعی | آیت‌الله‭ ‬تبریزی رقص‭ ‬چه‭ ‬برای‭ ‬خود،‭ ‬چه‭ ‬برای‭ ‬همسر‭ ‬و‭ ‬چه‭ ‬در‭ ‬مجالس‭ ‬حرام‭ ‬نیست‭ ‬مگر‭ ‬با‭ ‬موسیقی‭ ‬حرام‭ ‬همراه‭ ‬باشد‭ ‬یا‭ ‬در‭ ‬مقابل‭ ‬نامحرم‭ ‬باشد‭ ‬یا‭ ‬شهوت‭ ‬را‭ ‬تحریک‭ ‬کند‭.‬
آیت‌الله‭ ‬نوری‭ ‬همدانی رقصیدن‭ ‬و‭ ‬شرکت‭ ‬در‭ ‬مجالس‭ ‬رقص‭ ‬اشکال‭ ‬دارد‭.‬

 

موانع شادی کردن در حال کم‌رنگ‌تر شدن است
یک روان درمان‌گر که در تهران کلینک درمانی دارد نیز در پاسخ به این پرسش که آیا شما به‌عنوان درمان‌گر، رقص را به مراجعان به‌عنوان یک نسخه‌ی درمانی می‌توانید تجویز کنید، به تابلو گفت: «اساسا تکنیک ما مبتنی بر خود ارزیابی مراجعه‌کنندگان است. درمان‌گر به مراجعه‌کننده نسخه‌ی درمانی تجویز نمی‌کند. بلکه ما می‌کوشیم به مراجعه‌کننده کمک کنیم تا با استفاده از تجربه‌ی خود، راهکار خلاقانه‌ای برای حل مساله پیدا کند. حال اگر فرد تجربه‌ی مثبتی از رقص داشته باشد که بتواند با تکرار آن بر مشکلات روانی خود غلبه کند ما این تجربه را به او یادآوری می‌کنیم.»
ولی آیا همه‌ی مراجعه‌کنندگان با رقص میانه‌ای دارند و از آن برای حل مشکل روحی و روانی استفاده می‌کنند؟ این روان درمان‌گر می‌گوید: «ممکن است ما به‌طور کلی پیشنهاد رقص هم بدهیم ولی مهم این است که فرد براساس ارزیابی خودش به این راه‌حل برسد. درمان‌گر اگر نسخه‌ی درمانی بدهد ممکن است در کوتاه مدت نتایج مثبتی هم بگیرد ولی در بلند مدت به توانمند‌سازی مراجعه‌کننده برای حل مساله کمک نکرده‌ایم.» او در توضیح این‌که «شادمانی» ضرورت غیرقابل‌انکار برای افزایش سلامت روح و جسم است به برگزاری اردوی خانوادگی ورزش و نشاط کارگران در بندرانزلی که اخیرا توسط وزارت کار برگزار شده اشاره می‌کند و می‌گوید: «این‌که عده‌ای درون حاکمیت به این نتیجه رسیده‌اند که جامعه نیاز به شادی دارد و اردویی صرفا برای شاد کردن مردم برگزار می‌کنند، یعنی شادی و نشاط دارد جای خود را در جامعه پیدا می‌کند، پس می‌توان انتظار داشت موانع شادی در حال کم‌رنگ‌تر شدن باشد.»
فارغ از برخوردهای صورت گرفته با مربیان رقص زومبا یا بادی‌شیپ در ایران، اکثریت علما و روحانیون معیار رقص حرام را نظر عرف می‌دانند. حجت‌السلام علی رضایی در مقاله‌ای تحلیلی با عنوان «موضوع‌شناسی حرکات موزون ورزشی» می‌نویسد: «از آن‌جا که بیشتر فقها رقص را با عنوان اولی آن حرام نمی‌دانند، حرکات ورزشی موزون، هرچند از مصادیق رقص باشد یا در تعریف آن واژه رقص به کار رفته باشد، از نظر حکم اولی حرام نیست.» به نوشته‌ی این پژوهش‌گر حوزه‌ی دین، رهبر ایران معتقد است ورزش‌های موزونی که با ریتم تند همراه هستند، اگر خود رقص فی‌نفسه یا به خاطر عنوان ثانوی حرام نباشد، موسیقی همراه آن نیز حرام نخواهد بود، هرچند مرقص باشد. بنابراین به نظر می‌رسد برخوردهای صورت گرفته با جوانان شاهرودی و موارد مشابه، بیشتر سلیقه‌ای و ناشی از دلایلی غیر از ادله‌های فقهی و شرعی و نوعی اعمال قدرت به نام دین است.