آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۶

نیلوفر رستمی

فرهنگ


در انتظار ریاست جمهوری میرقنبرها!


جای خالی کارگردان‌های مطرح سینما در مستندهای انتخاباتی

 

 

 

 

فیلم مستند شش نامزد انتخابات ریاست جمهوری ۹۶ در حالی در دو نوبت از صداوسیما پخش شد که هیچ‌کدام از فیلم‌سازان مطرح ایرانی برخلاف ‌دوره‌های گذشته سهمی در کارگردانی‌ نداشتند و نامی از آن‌ها در تیتراژ فیلم‌ها نیامد. اگرچه اواخر فروردین ماه خبرهای مبنی بر مشارکت اصغر فرهادی، رضا میرکریمی، احمدرضا درویش و بقیه شد اما همگی در حد خبر و تکذیب ماند. تا این‌که مشاور فرهنگی حسن روحانی گفت در این دوره هیچ فیلم‌ساز مطرحی فیلم روحانی را نخواهد ساخت. در همان روزها شایعه شد که احمدرضا درویش هم فیلم محمدباقر قالیباف را خواهد ساخت که او هم تکذیب کرد.

تنها از میان افرادی که به نوعی متصل به بدنه‌ی سینمای ایران هستند نام مجید توکلی به عنوان کارگردان فیلم اسحاق جهانگیری و محمدعلی فارسی به عنوان کارگردان فیلم ابراهیم رئیسی رسانه‌‌ای شد. مجید توکلی اولین فیلم بلند سینمایی خود را به نام «متولد ۶۵» سال گذشته ساخت و محمدعلی فارسی که مستندهای ارزشی درباره‌ی جنگ دارد و در انتخابات ۸۸ هم فیلم انتخاباتی محسن رضایی را ساخت، او در دوره‌ای هم همکار شهید آوینی در تهیه‌ی «روایت فتح» بود. نام دو تهیه کننده‌ی باسابقه‌ی سینما، فرشته طائرپور و سیدمحمود رضوی هم اعلام شد که در ساخت فیلم‌های اسحاق جهانگیری و محمدباقر قالیباف همکاری می‌کنند.
چهار کاندیدای دیگر هم اعلام کردند ساخت فیلم‌هایشان را به عهده‌ی«جوانان حامی» سپرده‌اند.
اما چرا برخلاف پنج دوره‌ی گذشته نه تنها مشارکت سینماگران در ساخت فیلم برای کاندیداها اندک شده بلکه حتی مایل به مصاحبه با رسانه‌های داخلی و خارجی در حوزه‌ی انتخابات نیستند و صریحا می‌گویند:«ما درباره‌ی انتخابات حرفی نداریم.» آیا به همان جمله‌ی باستانی سیاست از هنر جداست ایمان آورده‌اند یا دلسرد و خسته از کاندیداهای هستند که هیچ‌کدام به قول‌هایشان برای سینمای ایران وفا نکرده و یا برنامه و علاقه‌ی به آن نداشتند.

شادمهر راستین، فیلمنامه‌نویس و منتقد فیلم اما نظر مخالفی دارد. او در گفتگو با مجله‌ی تابلو گفت که در این دوره هم فیلم‌سازان مطرح در کنار کاندیداها بوده‌اند فقط مایل نیستند نام آن‌ها از جنبه‌ی تبلیغاتی استفاده شود. راستین گفت:«در ایران همه‌چیز یک جور با سیاست گره خورده، شاید به‌نظر برسد حوزه‌های مانند سینما سیاسی و حزبی نیست اما فقط به نظر می‌رسد. سیاستمداران هم چه خوششان بیاید چه بدشان، ناگزیرند از فکر هنرمندان استفاده کنند. بنابراین در این دوره هم اهل سینما حضور دارند فقط اجازه نداده‌اند رسانه‌ها از نام‌شان استفاده کنند. شاید بهتر است بگوییم سینمایی‌ها هم بعد از چند دوره مشارکت، شیوه‌های بهتری را برای حضور یاد گرفته‌اند.»
شادمهر راستین گفت:«اولین بار در دوره‌ی خاتمی، سیف االله داد تیزر انتخاباتی او را ساخت اما بعدتر مشارکت‌ها شکل‌های بهتری پیدا کرد. الان فیلم‌سازان حتی مدیریت ستاد خبری را به عهده دارند، مدیریت کمپین و اتاق فکر نامزدها و حتی برنامه‌ریزی مراسم آن‌ها را و فقط حضورشان به ساخت یک فیلم مستند ختم نمی‌شود. اما دیگر یاد گرفته‌اند نام‌شان در سیاست استفاده نشود و به همین دلیل از بدو ورود به شرط رسانه‌‌ای نشدن نام‌شان مشارکت را پذیرفته‌اند و کارهایشان را با امضای گروهی ثبت می‌کنند.»

اما آیا دلیل پرهیز اهل سینما از افشای نام‌شان فقط تغییر زاویه دید آن‌ها است یا دلایل دیگری دارد.
یک کارگردان مطرح سینما که نخواست نامش عنوان شود به تابلو گفت: «فیلم‌سازانی که قبلا فعالیت داشتند دیگر نیستند. دلیلش دلسردی و ناامیدی است. ما می‌دانیم که روحانی مانند سال ۹۲ فقط حرف‌های قشنگ می‌زند. در این چهار سال خیلی از فیلم‌هایی که با مجوز ساخته شد اجازه‌ی اکران نیافتند، فیلم کیانوش عیاری، شهرام مکری و چند نفر دیگر که فیلم‌سازان به نام کشور هستند در جشنواره‌ی امسال اجازه‌‌ی اکران نیافتند. برای چه این بار باید حضور پیدا کنند، پشت چه کسی باید بایستند، چرا باید از نام‌شان استفاده شود. بعضی‌ها هم که بدون اسم فعالیت می‌کنند فقط برای پول بدون نام همکاری می‌کنند.»

در انتخابات ۷۶، سیف‌الله داد، بهروز افخمی و احمد مرادپور فیلم سید محمد‌خاتمی را ساختند و رسول صدرعاملی فیلم دیگر کاندیدای آن دوره رضا زواره‌ای را ساخت. در انتخابات سال ۱۳۸۰ احمدرضا درویش فیلم انتخاباتی محمد خاتمی را ساخت و ضیاءالدین دری، مجید مجیدی، سیف‌الله داد و جمال شورجه فیلم‌های کاندیداهای دیگر را ساختند.
اما در انتخابات ۸۴ و۸۸ فیلم همه‌ی کاندیداها توسط فیلم‌سازان حرفه‌ای ساخته شد. در واقع سینماگران در این دو دوره بیشترین حضور را داشته‌اند و مشکلی هم برای رسانه‌ی شدن نام و تصویر‌شان نبود. در این دو دوره هیچ کاندیدای نبود که فیلمش را «گروهی از جوانان حامی» بسازند. رخشان بنی‌اعتماد فیلم مصطفی معین، کاندیدای اصلاح‌طلب که بسیاری فکر می‌کردند رییس جمهور انتخابات ۸۴ خواهد شد را ساخت و کمال تبریزی، رسول ملاقلی‌پور، مهدی فخیم‌زاده، بهروز افخمی، جواد شمقدری و محرم زینال‌زاده فیلم‌های بقیه کاندیداها را ساختند.
در سال ۸۸ مرحوم علی معلم و بهروز افخمی فیلم مهدی کروبی را ساختند. مجید مجیدی، احمدرضا درویش و مهدی کرم‌پور فیلم میرحسین موسوی و محمدعلی فارسی فیلم محسن رضایی و جواد شمقدری فیلم محمود احمدی‌نژاد را ساختند.
در انتخابات سال ۹۲ تعداد سینماگران علاقمند در مشارکت انتخابات کمتر شد اما باز هم کسانی مانند مجید برزگر فیلم محمدرضا عارف را ساخت و حسین شمقدری، محمدحسین لطیفی و بهروز شعیبی فیلم‌های کاندیداهای دیگر را.

 

 

 

 

بهمن فرمان‌آرا و فیلمی درباره‌ی ریاست جمهوری خودش
اما علاقه‌ی اهل سینما به سیاست فقط در همین حد وحدود منتهی نمی‌شود، آن‌ها کارهای دیگری هم بلد هستند و می‌توانند رویاهای خود را از سیاست یک جور دیگری هم نشان دهند، مثل بهمن فرمان‌آرا که در فرودین ۹۲ و یک ماه مانده به انتخابات ریاست جمهوری در گفتگو با روزنامه شرق گفته بود: «من تصمیم دارم فیلمی درباره‌ی ریاست جمهوری خودم بسازم.» او حتی گفته بود: «فکر می‌کنم در مملکتی زندگی می‌کنم که آزادی‌های زیادی در آن وجود دارد و قانون اساسی‌اش هم این اجازه را به من می‌دهد که کاندیدا شوم. ضمنا وقتی همه کاندیدا می‌شوند، چرا من نشوم؟»
آقای فرمان‌آرا چهار سال بعد در آستانه‌ی انتخابات ۹۶ هنوز اظهارنظری نکرده و البته هنوز فیلمش را درباره‌ی ریاست جمهوری خودش هم نساخته است.

محمد شیروانی، مستندساز چند سال پیش به روستای در شمال ایران رفت تا از پیرمردی به نام میرقنبر فیلم بگیرد که در سن ۷۰ سالگی پس از ۲۵ سال ماندن پشت کنکور، وارد دانشگاه شده بود و فکر کرده بود حالا که وارد دانشگاه شده پس می‌تواند«اگر خدا بخواهد» رییس جمهور هم بشود. میرقنبر حیدری شیشوانی حتی در انتخابات ریاست جمهوری ۹۲ برای چندمین بار ثبت‌نام کرد. آنموقع ۸۳ ساله بود، حالا پس از چهار سال معلوم نیست او بار دیگر در این دوره برای ریاست جمهوری ثبت نام کرده یا نه. حتی معلوم نیست که مستندسازش آقای شیروانی در چه وضعیتی است.

 

 

‌قصه‌های فیلم حسن روحانی و باقی کاندیداها
بیش از یک‌ ماه مانده به انتخابات در برخی از سایت‌ها خبری مبنی بر ساخت فیلم حسن روحانی توسط اصغر فرهادی منتشر شد که بعدتر روابط عمومی دفتر فیلم‌سازی آقای فرهادی این خبر را تکذیب کرد. در این تکذیبه آمده بود که «هیچ پیشنهاد، مذاکره و صحبتی درباره‌ی ساخت فیلم انتخاباتی هیچ کاندیدایی با این کارگردان سینما مطرح نشده است.» کمی بعدتر شایعه شد که رضا میرکریمی قرار است فیلم روحانی را بسازد که آقای میرکریمی هم با تکذیب‌ این خبر گفت: «مثل هر ایرانی تنها به پای صندوق‌های رای خواهم رفت.»

پس از این تکذیب‌ها و نامشخص بودن کارگردان فیلم روحانی، حسام‌الدین آشنا، مشاور فرهنگی حسن روحانی در مصاحبه‌ی گفت فیلم انتخاباتی او توسط هیچ کارگردان شناخته شده‌ی ساخته نمی‌شود. او گفت: «یک گروه» دو مستند انتخاباتی او را خواهند ساخت و البته هیچ توضیح دیگری درباره‌ی این گروه نداد. اگرچه در میان برخی از فیلم‌سازان شایعه‌ی قوی است که بهرام توکلی فیلم را ساخته اما خود او منکر این همکاری می‌شود.

در بحبوحه‌ی همین شایعات، حسین دهباشی مستندسازی که فیلم تبلیغاتی حسن روحانی را در انتخابات ۹۲ ساخته بود در گفتگو با خبرگزاری اصول‌گرای تسنیم ادعاهای عجیبی را مطرح کرد و باعث جنجال‌های خبری شد. او گفت اگر سال ۹۲ دوباره بازمی‌گشت شاید هیچ‌وقت فیلمی برای روحانی نمی‌ساخت. او همچنین گفته بود امسال از طرف دولت از او خواسته‌اند مجددا فیلمی از روحانی بسازد که قبول نکرده است: «وقتی یک نفر عملکرد دارد، چطوری می‌خواهید تصویری بسازید که با آن عملکرد بخواند؟»
او در انتقاد به کسی که چهار سال پیش از او فیلم ساخته، گفت:«هیچ‌کس تصور نمی‌کرد آقای روحانی رییس جمهور شود بنابراین کسی اطراف او نبوده» بنابراین او به روحانی نزدیک شده و جرات فیلم ساختن از او را پیدا کرده است.

حسام‌الدین آشنا، مشاور رسانه‌‌ای روحانی دو روز پس از صحبت‌های دهباشی در تاریخ ۱۵ اردبیهشت ماه گفت که او باید مراقب خودشیفتگی‌اش باشد و اظهارات او را«توهم» نامید. آشنا گفته بود: «اگرچه ایشان باید خود مسوولیت توهمات‌شان را برعهده بگیرند اما لازم است برای خودشیفتگی و جلب‌توجه هم حدودی قایل شوند.»

فیلم حسن روحانی در دو نوبت در صداوسیما نشان داده شد. بخش اول این فیلم با انتقاد دانشجویان از عملکرد روحانی شروع شد و تکه‌های از سخنرانی‌های او پخش شد که قبلا در صداوسیما نشان داده نشده بود. حتی چند دقیقه از این فیلم هم از سوی صداوسیما حذف شد که بعدتر در شبکه‌های مجازی به عنوان بخش‌های سانسور شده منتشر شدند مثلا در جایی از فیلم، حسن روحانی پشت تریبون، قوه‌ی قضاییه را به دلیل نقض عدالت با خنده به مسخره می‌گیرد. تمرکز فیلم روحانی قومیت، اقلیت‌ها و زنان بود.

فیلم ابراهیم رئیسی طبق خبرهای اعلام شده قرار بود توسط محمدعلی فارسی ساخته شود با این حال انتهای هر دو مستند او نوشته شده بود این فیلم توسط «جوانان حامی» این نامزد ساخته شده است. بنابراین مشخص نیست مشارکت آقای فارسی در این فیلم تا چه حد و حدودی بوده است. فیلم رئیسی شبیه گفته‌های خودش در مناظرات انتخاباتی بود، بیشترین تاکید فیلم درباره‌ی فقر و فاصله‌ی طبقاتی و صحبت‌های درباره‌ی اشتغال‌زایی همراه با نشان دادن تصاویر محله‌های فقیرنشین و حاشیه‌ی تهران در کنار برج‌های شمال شهر بود.

در فیلم محمدباقر قالیباف که با سرپرستی محمود رضوی، تهیه کننده‌ی سینما ساخته شد، آقای قالیباف به دیدن آدم‌های مختلف که از دست دولت روحانی عصبانی بودند، می رفت. مثلا خانواده‌ای که «مردشان» را از دست داده‌ بودند و حالا فقط با «یارانه» زندگی می‌کنند و حتی «کمیته‌ی امام» هم به آن‌ها کمک نمی‌کند. آقای قالیباف روستاییان را هم در این فیلم بوسید و از آن‌ها تشکر کرد. در تمام فیلم خودکشی، گرانی و فقر را علت چهار سال ضعف دولت روحانی دانست و پس از روایت درد هر شهروند، فیلم به بخشی از سخنرانی قالیباف کات می‌شد که می‌گفت همه‌چیز را حل خواهد کرد.

و اما فیلم اسحاق جهانگیری بیشتر شبیه یک میزگرد با دوستان بود تا مستند. آقای جهانگیری در مقابل دوربین با بلوز سفید نشسته بود و در دو سوی دیگرش محمد بهشتی، صادق زیباکلام، سعیدلیلاز و فرشته طائرپور حضور داشتند. آن‌ها ۲۷ دقیقه به این شکل به نقد و تحسین دولت یازدهم با چاشنی خنده‌های جهانگیری پرداختند.