آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۳ فروردین ۱۳۹۵

نگار رخشنده

سیاست


مجازات خانوادگی؛ خانواده زندانیان سیاسی


sattar_mother032

مادر ستار بهشتی، کارگر وبلاگ نویس

 

 

افراد با توجه به میزان ارتباط‌شان با زندانیان سیاسی، با مشکلاتی ناشی از حبس همسر، فرزند، پدر، مادر و حتی دوست‌شان مواجه هستند: از پیمودن راه‌های طولانی برای ملاقات هفتگی، نگرانی و بی‌خبری گرفته تا تهدید و تشویق به طلاق.
در این بخش به مشکلاتی می‌پردازیم که خانواده و اطرافیان زندانیان سیاسی (از زمان بازداشت تا دوران پس از آزادی) با آن‌ها دست‌به‌گریبان هستند.

 

 

شوک دستگیری
وارد شدن استرس ناگهانی، یکی از دلایل ابتلا به ایست قلبی است. بسیاری از زندانیان سیاسی، در منزل شخصی و در مقابل چشم پدر و مادر خود دستگیر می‌شوند. ضمن اینکه در بسیاری موارد این بازداشت‌ها با برخوردهای خشن و زننده همراه بوده است.
در این مورد باید به مادر «آرش صادقی» اشاره کنیم که بر اثر شوک وارده، جان خود را از دست داد. این دانشجوی زندانی می‌گوید: «نیروهای امنیتی، نیمه‌شب ۱۹ آبان، حدود ساعت ۴ تا ۴:۳۰ به منزل ما رفته و شیشه‌ها را شکستند و وارد شدند. همان موقع مادرم دچار حمله قلبی می‌شود و بعد از ۴ روز فوت می‌کند.»

 

بی‌خبری مطلق و نگرانی
بی‌خبری از وضعیت زندانی نیز یکی از مشکلاتی است که در زمان بازداشت موقت و حتی پس از انتقال زندانی به بند عمومی (تحت عنوان تنبیه) موجب نگرانی و آشفتگی خانواده او می‌شود. پس از هر دستگیری، نهادهای امنیتی خود را ملزم به پاسخگویی نمی‌دانند و معمولاً تا مدت‌ها مشخص نیست که زندانی توسط چه نهادی دستگیر شده، در کدام بازداشتگاه و تحت چه شرایطی نگهداری می‌شود؟
به عنوان مثال: خانواده «احمد عسگری» روزنامه‌نگار و فعال دانشجویی که ۳۰ خرداد ۱۳۹۲ بازداشت شد، تا مدت‌ها از او هیچ خبری نداشتند. یکی از نزدیکان او پس از ۵۷ روز بی‌خبری، به «هرانا» چنین گفت: «ما هیچ‌چیز از سلامتی او نمی‌دانیم. خانواده‌ی احمد هروقت خواهان ملاقات یا تماس تلفنی با او شده یا از وضعیت سلامتی‌اش جویا شدند، با تمسخر مسئولین روبه‌رو شدند. ما نگرانیم که داروهای احمد را به او نداده‌باشند و سلامتی‌اش به خطر بیافتد.»

 

خشونت بازجوها و دلواپسی مضاعف
بنابر اصل ۳۸ قانون اساسی ایران، اعمال شکنجه بر زندانی‌ها به منظور گرفتن اعتراف خلاف قانون است. اما تقریباً همه زندانیان تجربه انواع شکنجه‌های روحی و جسمی را در دوران بازداشت خود دارند.
• «ستار بهشتی» کارگر و وبلاگ نویس، یکی از کسانی بود که کشته شدن‌اش زیر شکنجه‌های بازجو واکنش‌ها و همدردی‌های جهانی را به همراه داشت. «شکنجه‌گر اعتراف کرد که ستار می‌خندید و من او را می‌زدم. آن‌قدر زدم که ستار زیر دست من از بین رفت.» (نایب‌رئیس کمیسیون حقوق بشر ایران)
با توجه به حوادثی مثل بازداشتگاه کهریزک، یا فوت ستار بهشتی، زهرا کاظمی، هدی صابر و… در زندان اوین؛ نگرانی خانواده‌ها از اتفاقاتی که ممکن است در دوران بازداشت برای فرزندان و همسران‌شان بیافتد امری کاملاً طبیعی است.

 

وثیقه‌های سنگین و ناتوانی مالی
معمولاً بعد از اتمام دوره بازداشت و بازجویی، برای آزادی‌موقت فرد تا زمان صدور حکم یا به‌منظور اعطای مرخصی، مبلغی به عنوان وثیقه از سوی قاضی تعیین می‌شود. وثیقه ضمانتی است به منظور دسترسی مراجع قضایی به متهم.
در مورد زندانیان سیاسی اما پرداخت مبالغ زیاد تعیین شده، گاه از توان خانواده زندانیان خارج است. میزان وثیقه برای زندانیان سیاسی معمولاً ۱۰۰ میلیون تومان در ازای هر سال حکم است. در حالی که این میزان برای زندانیان عادی، ۱۰ میلیون تومان مقرر شده.

 

تبعید و عدم تفکیک زندانیان
به گزارش سایت «الف» رئیس قوه قضاییه طی آئین‌نامه‌ای از ضرورت جداسازی و تفکیک زندانیان بر اساس شرایط جسمانی، نوع مجرمیت و موارد مشخص شده دیگری تاکید کرده‌است.«ابوالفضل ابوترابی» نیز در آبان ماه سال ۱۳۹۱ تفکیک زندانیان را موجب سالم‌سازی فضای زندان‌ها خوانده بود.
پس از وقایع «پنج‌شنبه سیاه اوین» (حمله گارد به بند سیاسی) روند انتقال زندانیان سیاسی از بند ۳۵۰ اوین شدت گرفت. «کلمه» این اقدام را «تلاش برای پراکنده‌سازی زندانیان سیاسی» دانست. درپی این اقدام غیرقانونی، زندانیان سیاسی بدون هیچ حق انتخابی یا به تبعید ناخواسته به «رجایی‌شهر» کرج تن دادند یا به بندهای عادی زندان اوین منتقل شدند. انتقال زندانیان سیاسی به رجایی‌شهر امکان ملاقات خانواده‌ها را سخت‌تر از گذشته کرد.
• «مجید مقدم» از بازداشت‌شدگان پس از انتخابات ۱۳۸۸، که ۵ ماه آخر بازداشت خود را در بند ۸ سپری کرده، روزهایش را در این بند با روزهای تلخ کهریزک مقایسه کرده‌است.

 

مشکلات ملاقات
ملاقات با زندانیان چند نوع مختلف دارد: ملاقات کابینی، ملاقات حضوری و ملاقات شرعی.
– ملاقات‌های کابینی و حضوری
طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، زوج یا زوجه، پدر، مادر، برادر، خواهر و فرزندان زندانی حق دارند طبق شرایط ملاقات‌های هفتگی با زندانی ملاقات کنند.
اما درمورد زندانیان سیاسی این امر با محدودیت‌هایی فراقانونی مواجه است:
– محدودیت در ملاقات و تماس تلفنی زندانی با اعضای خانواده و قطع شدن مکرر ملاقات و تماس تلفنی به بهانه‌های مختلف.
– برخوردهای غیرقانونی، بی‌ادبانه و دور از عرف مامورین با خانواده‌های زندانیان در سالن‌های ملاقات.

به گزارش «هرانا» در فروردین ۱۳۹۴، بدرفتاری با خانواده «میثاق یزدان‌نژاد» زندانی سیاسی زندان رجایی‌شهر، باعث ایجاد تنش در سالن ملاقات شد.همچنین «مسعود باستانی» روزنامه‌نگار زندانی مقابل چشم مادر و همسرش توسط ماموران زندان رجایی‌شهر ضرب و شتم شد.
یکی دیگر از دشواری‌های ملاقات برای خانواده‌ها طی مسافتی طولانی برای ملاقات است. مزدک‌علی نظری در مصاحبه با سایت «خبرنگاری جرم نیست» از سختی‌های ملاقات برای مادرش می‌گوید: «مادرم باید زانویش را عمل می‌کرد و نمی‌توانست پله‌های آن ۴ طبقه تا سالن ملاقات را بالا بیاید. ولی به‌خاطر مهرمادری هرهفته می‌آمد و عمل زانویش را مرتب عقب می‌انداخت.
پدر «مصطفی نیلی» که دچار بیماری شدید بود نیز از جمله والدینی است که نمی‌توانست پله‌های سالن ملاقات اوین را طی کند. او در حالی که پسرش امکان مرخی و دیدار با او را نیافت، فوت کرد.
همچنین در آذر ۱۳۹۲ مادر و همسر «پیمان عارفی» زندانی سیاسی تبعید شده به مسجدسلیمان، پس از ملاقات و در مسیر بازگشت به سمت تهران، بر اثر تصادف رانندگی جان خود را از دست دادند.
– ملاقات شرعی
ملاقات شرعی برای زندانیان متاهل این امکان را فراهم می‌کند تا با همسران‌شان به‌صورت خصوصی و حضوری برای رفع نیازهای عاطفی و جنسی دیدار کنند.
این موضوع اما در بندهای سیاسی چندان پذیرفته نیست. «عیسی سحرخیز» از زندانیان سابق، علت را این‌طور توضیح می‌دهد: «من از مخالفان این ماجرا هستم و آن‌را نمی‌پسندم. اگر چنین اتفاقی بیافتد، تبدیل می‌شویم به سوژه دست روزنامه‌ها و رسانه‌های اقتدارگرایان؛ به‌ویژه کیهان!» و به این ترتیب زندانیان سیاسی باز هم از یک حق مسلم خود محروم می‌شوند.

 

876656B6-B6C8-4ED6-A5AA-79D57D1B0646_w640_r1_cx0_cy3_cw0_s

یادبود زهرا کاظمی

 

مرخصی
مرداد ۱۳۹۰ رئیس قوه‌قضاییه با ابلاغ بخشنامه‌ای راجع به شرایط اعطای مرخصی به زندانیان «متهمین به جرم‌های سرقت مسلحانه، سرقت مقرون به آزار، قاچاق مسلحانه، جرائم باندی و سازمان‌یافته، تجاوز به عنف، جاسوسی، اقدام علیه امنیت کشور و جرم‌هایی از این دست» را از شمول در این بخشنامه مستثنی دانست.
«روح‌الله طائفی» همسر «فریبا کمال‌آبادی» از زندانیان بهایی و عضو هیات «یاران ایران» در این‌باره می‌گوید: «هروقت ما برای مرخصی مراجعه می‌کنیم، می‌گویند: اصلاً، اصلاً! حاضر نیستند حتی گوش بدهند. حتی تقاضا کردم برای ازدواج دخترم، به خانم‌ام مرخصی بدهند. از دور که مرا دیدند، گفتند: نه، نه، نه؛ اصلا و ابداً… گویا تعمدی در کار است که به هیچ‌وجه به این‌ها مرخصی ندهند. در حالی‌که خانم من حاضر بود برای عروسی دخترش به صورت اعزام با مامور – که با دستبند و پابند می‌برند- بیاید.»

 

تهدید خانواده‌های زندانیان
در تاریخ ۶ تیر ۱۳۹۴ بیانیه‌ای توسط خانواده‌های زندانیان سیاسی، خطاب به «حسن روحانی» منتشر شد که طی آن از رئیس‌جمهور خواسته‌شده بود از امکانات خود برای کاستن فشارها بر زندانیان سیاسی و خانواده‌های‌شان استفاده کند: «هنوز پدرها و مادرها تهدید می‌شوند. همسرها و فرزندان تهدید می‌شوند. دروغ می‌گویند، تهمت می‌زنند، توهین می‌کنند. هنوز زنان جوان را توصیه به طلاق و جدایی از همسران ستم‌دیده‌شان می‌کنند.»
تهدید خانواده‌های زندانیان سیاسی انواع مختلف دارد؛ تهدید به بازداشت، لغو ملاقات با زندانیان، تهدید به تجاوز و…

 

مشکلات مالی
مشکلات مالی از معضلاتی است که خانواده بسیاری از زندانیان به‌نوعی با آن مواجه هستند. در این زمینه انجمنی به نام «حمایت» راه‌اندازی شده که به منظور کمک به این افراد، انواع حمایت‌های مالی و معنوی را با کمک خیرین ارائه می‌دهد. اما خانواده زندانیان سیاسی نه‌تنها از کمک این انجمن برخوردار نیستند، بلکه در بسیاری از موارد، حمایت‌کنندگان از خانواده زندانیان سیاسی مجرم شناخته می‌شوند.

 

طلاق
فشار اجتماعی، مشکلات روحی، دوری روانی و فیزیکی و فشار مالی از دلایل جدایی زندانیان و همسران آن‌ها است. اما در مورد زندگی زناشویی زندانیان سیاسی مشکلات دیگری نیز وجود دارد: تشویق به طلاق توسط بازجویان!
اغلب زندانیان به خاطر حفظ آبرو از بیان علنی این مسئله اجتناب دارند؛ اما در مورد فشار بازجوی «علیرضا رجایی» به همسر او، کار به جایی رسید که «ابوالفضل قدیانی» (زندانی سیاسی معروف) به صادق لاریجانی نامه نوشت و از «وقاحت و خباثت» بازجوی فاسد اطلاعات سپاه گفت.
در موردی مشابه «فهمیه اسماعیل‌بدوی» همسر زندانی سیاسی «علی مطوری‌زاده» به‌خاطر اعتراف‌گیری از همسرش در حالی‌که باردار بود بازداشت شد. برای آزادی فهمیمه ۳ شرط مقرر شد: ۳۰۰ میلیون تومان وثیقه، تغییر نام دخترش از سلمی و طلاق غیابی از همسرش. او هیچ‌کدام از این شروط را نپذیرفت و در نهایت به ۱۵ سال حبس محکوم شد.
مشکلات پس از آزادی
فشارهای روحی، جسمی و روانی‌ای که در زندان به زندانیان وارد می‌شود، ممکن است عواقبی داشته‌باشد که پس از آزادی هم گریبان‌گیر آن‌ها است. خانواده زندانیان سیاسی که در تمام مراحل بازداشت و زندان پشتیبان فرد زندانی بوده‌اند، پس از زندان نیز به این حمایت‌ها ادامه می‌دهند.
به این ترتیب با زندانی شدن یک فرد سیاسی، مجازاتی خانوادگی در انتظار او و اعضای خانواده‌اش است که حاشیه‌های فراوانی دارد.