آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۴ فروردین ۱۳۹۵

نازنین طبیبیان

زنان


سلامت زندانیان زن؛ در محاصره بیماری‌ها


زندان قزل حصار

زندان قزل حصار

 

بند زنان زندان اوین، با میانگین ٢٠ زن زندانی سیاسی-عقیدتی جزء مهجور‌ترین زندان‌های کشور است. زندانیانی که به دلیلِ نگاه جنسیتی حاکمیت و عرف جامعه در انزوای مضاعف قرار گرفته و به همین دلیل فشار‌ها و سخت گیری‌های بیشتری را متحمل می‌شوند. چقدر از این زنان و مصائب روزانه آنان می‌دانید؟ در این گزارش تنها به گوشه‌ای از کمبود امکانات بهداشتی و درمانی زندانیان زن اشاره شده که در دراز مدت صدمات جبران ناپذیری را به سلامتی آنان وارد می‌کند.

 

 

محرومیت از نور
با وجود آن که ماده ۳ و تبصره ۷ آیین نامه سازمان زندانها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور مصوب ۱۳۸۴ شمسی٬ هدف از نگهداری محکومان و متهمان در زندان را حرفه آموزی، بازپروری و بازسازگار‌سازی آنان تعیین می‌داند اما شرایط عینی زندان‌های ایران تناسبی با این آیین‌نامه ندارد.
وضعیت حاکم بر بند نسوان اوین نمونه‌ای روشن از نقض این آیین‌نامه است. این بند متشکل از ٣ سالن است، دو سالن ١٢ متری و یک سالن ١٨ متری که با راهروهای باریک به هم وصل شده‌اند. تمام منافذ و پنجره‌های رو به محوطه زندان کور شده و تنها روزنه موجود٬ پنجره‌های رو به تپه‌های ارتفاعات اوین است که آن هم نور کافی را برای زندانیان تامین نمی‌کند. علی الخصوص که برخی زندانیان بیمار هستند و دردهای استخوان و کمر در طی راه پله‌ها امانشان را می‌برد و ترجیح می‌دهند از رفتن به حیاط پرهیز کنند. این گروه از زندانیان به دلیل زندگی در محیط فاقد نور کافی دچار آسیب‌های بیشتری شده‌اند. از طرف دیگر نبود نور خورشید باعث ایجاد محیط مناسب جهت رشد حشرات موذی در بند شده است. این در حالی است که طبق ماده ۱۱ سازمان اصلاحات جزایی بین‌المللی « در تمامی مکانهایی که باید زندانیان زندگی یا کار کنند، پنجره‌ها باید به اندازه‌ای بزرگ باشند که زندانی بتواند با نور طبیعی به مطالعه و کار بپردازد. همچنین نحوه قرار گرفتن پنجره باید طوری باشد که در هر صورت یعنی چه تهویه مصنوعی موجود باشد یا نباشد هوای آزاد به راحتی وارد محیط شود. علاوه بر این نور مصنوعی باید به اندازه‌ای باشد که زندانی بدون آن که آسیبی به بینایی او برسد بتواند مطالعه یا کار کند.» وضعیت اما در بند نسوان زندان اوین به گونه‌ای است که کمبود نور شرایط را برای رشد حشرات موذی مهیا کرده و در آخرین مورد یعنی در تابستان سال ۱۳۹۴ این بند به دلیل وجود ساس در شرایطی که زندانیان در محوطه حضور داشتند سمپاشی شد با این حال مشکل وجود حشرات هنوز برطرف نشده است.

 

بهداشت در نقطه صفر
ماده ۹ مجموعه مقررات اصول پایه برای رفتار با زندانیان تصریح می‌کند که « زندانیان باید به خدمات بهداشتی موجود در مملکت بدون تبعیض به خاطر وضعیت حقوقی خود دسترسی داشته باشند.» ولی در این زمینه هم زندان‌های ایران از حداقل‌ها بهره‌ای ندارند و وسایل ضروری زندگی زندانیان نظیر تختخواب٬ آشپزخانه و سرویس بهداشتی با استانداردهای بین‌المللی فاصله‌ای جدی دارند. برای نمونه در بند نسوان اوین دور تا دور هر سالن توسط تخت‌های فلزی احاطه شده است. برای هر تخت با پتوهای سربازی تشک تهیه می‌شود و بی‌واسطه روی تخت قرار می‌گیرد. تخت‌هایی که به این ترتیب تهیه شده٬ علاوه بر ایجاد مشکل برای استخوان و عضلات زندانیان٬ در زمستان باعث نفوذ سرما به بدن آن‌ها می‌شود. آشپزخانه و سرویس بهداشتی بدون تهویه مناسب در سالن ١ هم اغلب باعث سردرد و حتی مسمومیت زندانیان به واسطه بوی طبخ غذا و مواد شوینده است. جیره روغن و مواد شوینده با نازل‌ترین سطح کیفیت به بدتر شدن شرایط دامن می‌زند. ظروف و لوازم آشپزخانه هم نه فقط کم تعداد و کم کیفیت است بلکه همین وسایل هم اغلب به لحاظ بهداشتی و کاربردی غیر قابل استفاده شده و بهسازی آن علیرغم درخواست‌های مکرر و دوندگی زندانیان، سال تا سال امکان پذیر نیست.
شاید اگر امکانات ورزشی در بند نسوان زندان اوین از استانداردهای قابل قبولی برخوردار بود جلوی بسیاری از بیماری‌های جسمی و روحی زندانیان گرفته می‌شد اما سالن ورزشی که ٣ سال است افتتاح شده دارای دستگاه‌هایی اغلب فرسوده و از کار افتاده است. دستگاه‌های این سالن همگی توسط خیرین تهیه شده‌اند اما اکنون مقام‌های زندان مسئولیت تعمیر و حتی مجوز تعمیر آن‌ها را تقبل نمی‌کنند. این در حالی است که طبق بند ۱۱۵ آیین‌نامه سازمان زندانها باید « در هر زندان در صورت امکان وسائل و امکانات ورزشی و تربیت بدنی از قبیل کادر مربیان ورزشی و تدارک سالن سرپوشیده و زمین و وسایل لازم برای ورزشهای فردی و گروهی فراهم گردد.»

 

بازدید وزیر بهداشت از بهداری زندان قزل حصار

بازدید وزیر بهداشت از بهداری زندان قزل حصار

 

مقررات قربانی می‌گیرد
مطابق قاعده ۲۴ از مجموعه مقررات حداقل رفتار با زندانیان(RMT) فرد بازداشت شده یا زندانی باید در اسرع وقت پس از پذیرش و نیز در سایر موارد ضروری تحت آزمایشهای مناسب پزشکی قرار گیرد. ماده ١١٣ آیین‌نامه سازمان‌ زندانها هم می‌گوید که « محکوم به محض احساس کسالت جریان را به مسئول امور نگهبانی زندان اطلاع داده و با اخذ معرفینامه به بهداری موسسه یا زندان اعزام و دارو و دستورهای لازم پزشکی را دریافت می‌دارد.» اما هیچ‌کدام از این قواعد با واقعیت موجود در بند نسوان زندان اوین سازگاری ندارد. بند زندانیانِ زن عقیدتی-سیاسی تنها بند نسوان زندان اوین است، از این رو این موضوع بهانه‌ی است برای اعمال محدودیت‌های بیشتر. به طور مثال حضور در بهداری و دریافت فوریت‌های اولیه پزشکی نیاز به هماهنگی و صدور مجوز از جانب مقامات زندان دارد که اغلب با حضور زندانیان زن در این مکان، یکی از کارمندان حراست نیز جهت کنترل شرایط در این مکان حاضر می‌شود.
تنها یکبار در روز، در ساعتی مشخص امکان تردد زنان زندانی به بهداری زندان وجود دارد، در صورت بروز علائمی که فوق اورژانسی تشخیص داده نشود٬انتقال آنان به روز بعد و ساعت تعیین شده موکول خواهد شد. بهداری اوین جز داروهای ابتدایی، یک پزشک عمومی کشیک فاقد امکانات درمانی دارد. داروخانه در روزهای پنجشنبه و جمعه کاملا تعطیل است و پاسخ‌گوی نسخه‌های تجویز شده پزشکان مجموعه نیست. از ابتدای سال ۱۳۹۴ بهداری اوین بار‌ها اقدام به تحویل داروهای اشتباه کرده است، داروهایی که بعضا باعث بروز و تشدید علائم خطرناک در زندانیان بیمار شده است. این در حالی است که زندانیان زن برای تهیه داروی نسخه خود باید پس از اخذ تاییدیه رئیس درمانگاه تا یکشنبه، یعنی روز ملاقات منتظر بمانند تا نسخه خود را برای خریداری از خارج زندان در اختیار خانواده خود قرار دهند. اینکه نیاز به دارو چقدر می‌تواند ضروری باشد و این پروسه چقدر می‌تواند برای یک بیمار نیازمند به درمان واجب و خطرناک باشد برای مسئولین زندان و قوه قضائیه فاقد اهمیت است. حال آن که ماده ۱۱۴ آیین‌نامه سازمان زندانها به صراحت بر اهمیت دسترسی دارویی به زندانیان تاکید کرده و در آن آمده است که « محکوم باید در حضور پزشک یا پزشکیار و یا سایر مسئولان داروی مورد احتیاج را مصرف نماید.» اما این دستور‌العمل هم مانند بسیاری از بندهای دیگر این آیین‌نامه در زندانهای ایران نقض می‌شود.

پروسه اعزام به مراکز درمانی خارج از زندان در صورت اعلام وضعیت اورژانسی و خطرناک، طی کردن مراحل اخذ تاییدیه ریاست بهداری و پزشک قانونی و همین طور اعمال سلیقهٔ دادستانی ممکن است ماه‌ها به طول انجامد. رویه‌ای که در تعارض آشکار با ماده ۱۱۵ آیین‌نامه سازمان‌ زندانهاست که تصریح می‌کند: «با تشخیص پزشک بهداری موسسه یا زندان در صورت ضرورت، محکوم بیمار در بیمارستان زندان بستری خواهد شد.»
به علت همین نابسامانی‌ها٬ زندانیان اغلب در مرحلهٔ وخیم بیماری خود و معمولا ٩ تا ١ سال بعد از تشخیص اولیه بیماری وارد پروسه درمانی می‌شوند. پروسه‌ای که تداوم آن با کارشکنی و عدم همراهی سیستم قضائی-امنیتی غالبا آغاز نشده متوقف می‌شود.