آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۴ فروردین ۱۳۹۵

حامد ناجی

فرهنگ


امکانات ورزشی و فرهنگی در زندان؛ تبعیض در بهره‌مندی از حداقل‌ها


زندان اوین

زندان اوین

 

زندان از نظر مقام های ایران یک دانشگاه است. دانشگاهی با دیوارهای بلند و سیم های خاردار که ورود و خروج اخبار و اطلاعات به پشت دیوارهای آن به قدری با سخت گیری و وسواس انجام می شود که تقریبا هیچ اطلاعات مستقل و تحقیق شده ای از داخل آن وجود ندارد.
این فقر اطلاعاتی از آنچه در داخل زندان ها می گذرد به قدری است که حتی به قاطعیت نمی توان از تعداد زندانیان سخن گفت. چنانچه آخرین آمارهای ارایه شده می‌گویند ۲۱۰ هزار و ۶۷۲ نفر زندانی تا ابتدای سال ۱۳۹۳ در زندان‌های ایران حاضر بوده‌اند اما این در حالی است که یک سال قبل این آمار به استناد مرکز مطالعات بین المللی زندانهای جهان که مورد تایید مقام‌های جمهوری اسلامی نیز قرار گرفته است ۲۱۷ هزار نفر بوده است و پیش‌تر از آن نیز رییس سازمان زندان های کشور، در سال ۱۳۹۰ تعداد زندانی ها را ۲۵۰ هزار نفر اعلام کرده بود.
بخشی از این کاهش البته ممکن است به دلیل اتخاذ سیاست‌های زندان‌زدایی از قوانین بوده باشد اما مسلما این موضوع تمام این اغتشاش آماری را در بر نمی گیرد.
آمار مغایر با واقعیت
روایت رسمی در ایران حکایت از آن دارد که سالیانه مبالغ و منابع قابل قبولی به امر تجهیز امکانات فرهنگی و ورزشی اختصاص داده می شود. تنها در یک مورد رییس سازمان زندان های استان گیلان بعد از بازدید استاندار دولت قبل از قول مساعد برای تجهیز زندان‌های این استان به امکانات ورزشی و فرهنگی به ارزش یک میلیارد تومان خبر داد. این رقم معادل رقمی است که شهرداری تهران به منظور تجهیز ۶۷ پارک تهران به امکانات ورزشی در سال ۱۳۸۹ هزینه کرد.
چندی قبل علی ولی نیا مدیرکل سازمان زندان‌های استان کرمان نیز از فعالیت ۲۱ رشته ورزشی در زندان‌های این استان خبر داد و تصریح کرد که اقدامات ورزشی و توجه به سلامت جسمی و روحی زندانیان یکی از اولویت های اصلی قوه قضاییه است و « به این منظور سالیانه مبالغ زیادی خرج رفاه زندانیان می شود» .
امکانات ورزشی و فرهنگی در ادبیات مسئولان سازمان زندان‌ها و اقدامات تامینی ایران معمولا اشاره به کتابخانه، باشگاه ورزشی و مسابقاتی نظیر دو میدانی و ورزش صبحگاهی دارد.
چنانچه در مرداد ماه امسال مدیر کل زندانهای همدان از فعالیت ۱۷ مربی قرآن و ۲۸ روحانی به صورت تمام وقت در زندان های این استان به عنوان اقدامات فرهنگی و ورزشی این استان یاد کرد و گفت: « هفت هیات محبان اهل بیت (ع) در زندان‌های همدان مشغول به کار هستند که به برگزاری مراسم‌های مذهبی، دعای توسل، کمیل، ندبه و زیارت عاشورا می پردازند.» او استقبال از پرچم حرم مطهر رضوی و شهید گمنام در زندان مرکزی همدان را نیز از فعالیت های فرهنگی و تربیتی انجام در این مدت عنوان کرد. البته چندی قبل خبرگزاری مهر وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی از سازمان های بسیار نزدیک به قوه قضاییه در گزارشی از امکانات ورزشی و فرهنگی موجود در زندان اوین نوشت :« زندانیان غیر از غذا و جای خواب، امکاناتی مانند استخر، سونا، انواع کلاس های آموزشی،‌ تئاتر، کتابخانه، نمازخانه،‌ سالن ورز‌ش‌های پهلوانی و … برخوردار هستند.»
اما جدا از این قبیل گزارش‌ها و آیین‌نامه‌های داخلی سازمان زندان‌ها که در آن تامین امکانات ورزشی و فرهنگی به عنوان یکی از وظایف اصلی هر زندان در قبال مدد جویان ( اصطلاحی که مسئولان قضایی ایران برای زندانیان به کار می برند) عنوان شده است گزارش های متفاوتی از داخل زندان ها و یا در روایت های شفاهی زندانیان مختلف به گوش می رسد.
به طور نمونه یکی از زندانیان زندان کچویی که به اتهام نزاع چند ماهی را در این زندان گذرانده بود به « تابلو» می‌گوید که در مدت حضور خود تنها شاهد یک سالن فوتبال با توپ پلاستیکی و فاقد تیر دروازه بوده است. او همچنین کتابخانه را تنها مجهز به قرآن، مفاتیح و نهج البلاغه عنوان می کند که استفاده از آن نیز نه جزء حقوق زندانی بلکه امتیازی در صورت خوش رفتاری بوده است. علی نیز که سه سال را در زندان ایلام گذرانده است از وضعیتی مشابه خبر می دهد، او البته وجود کلاس های آموزشی منبت کاری و نجاری در سطح محدود را تایید می کند اما می گوید « باید هزینه تهیه چوب را خودمان پرداخت می کردیم». البته زندان‌هایی با امکانات مناسب نیز در این زمینه ها وجود دارد که زندان رجایی شهر یکی از آنها محسوب می شود. این زندان که بیشتر به محکومان جرایمی نظیر تجاوز، قتل و مواد مخدر اختصاص دارد یکی از زندانهای صاحب تجهیزات در این زمینه محسوب می شود و حتی گزارش های تایید نشده‌ای از وجود استخر در آن حکایت دارد. البته چندین نفر از محکومان این زندان که اکنون آزاد شده است به صورت جداگانه می‌گویند که استفاده از این امکانات یک امتیاز قابل واگذاری از سوی مسئولین زندان به شمار می‌آید.

 

زندان اوین

زندان اوین

 

 

تجهیز زندان از جیب زندانی
استفاده مسئولان زندان‌ها از امکانات ورزشی به عنوان یک امتیاز اگرچه تا کنون در هیچ گزارش رسمی تایید نشده است و حتی بارها و بارها این امکانات به عنوان یک حق قابل دسترس و اساسی زندانی عنوان شده است اما گزارش‌های متعددی از این نوع برخورد وجود دارد. این گزارش ها به خصوص با حضور تعداد زیادی از روزنامه نگاران، فعالین سیاسی و اجتماعی کشور در زندان به خصوص بعد از حوادث سال ۱۳۸۸ رنگ و بوی جدی تری به خود گرفت.
در فرآیند حضور این افراد که بعضا از شناخته شده‌ترین چهره‌های سیاسی و اجتماعی و حتی بسیاری از مسئولان رده بالای سابق در حد معاون وزیر، رییس دفتر رییس جمهور و یا سخنگویان دولت ها بودند٬ اطلاعات روشن‌تری در این زمینه به بیرون درز کرد که بر اساس آن استفاده از تجهیزات و امکانات حداقلی رفاهی، فرهنگی و ورزشی موجود در زندان کاملا تابع تصمیمات مسئولین نهادهای امنیتی در وهله اول و مسئولین زندان در وهله دوم است.
در این زمینه یکی از زندانیان سیاسی سابق به « تابلو» می‌گوید: « در رجایی شهر امکانات قابل قبول ورزشی و فرهنگی نظیر باشگاه بدنسازی و کتابخانه به همه بندها به غیر از بندهای سیاسی اختصاص داشت.»
به گفته او که به تازگی بعد از تحمل ۵ سال حبس در زندان های اوین و رجایی شهر آزاد شده است « در این زندان، زندانی های سیاسی در استفاده از امکانات ورزشی کاملا محروم بودند و بارها از سوی مسئولان زندان این محدودیت به دلیل اعمال نظرهای مقام های امنیتی عنوان شد.»
این موضوع تنها مختص به زندان رجایی و یا بند مردان نبوده است چرا که گزارش‌های مشابهی نیز از زندانیان سیاسی زن اعلام شده است. اگر چه برخی از این زندانی‌ها در زندان اوین از امکاناتی نظیر باشگاه و کلاس های منبت کاری برخوردار بودند اما متفق القول اعلام کرده اند که تمام هزینه‌های تجهیز این باشگاه ها و یا کارگاهها را از پول شخصی تامین کرده اند. یکی از این زنان که حدود سه ماه پیش از زندان آزاد شده به « تابلو» می‌گوید: « بند ما تلویزیون نداشت و بعد از ماهها نامه نگاری و آنچه از سوی مقام های زندان خوش رفتاری نامیده شد اجازه خرید تلویزیون و انتقال آن به داخل بند را پیدا کردیم.» تجهیز کامل اتاقی که به عنوان باشگاه به زنان سیاسی معرفی شده بود نیز با هزینه های شخصی انجام شده است. این نکته نیز امری کاملا جا افتاده در داخل زندان‌هاست که وسایل خریداری شده را بعد از اتمام دوران محکومیت به زندانیان دیگر بخشیده و یا با امضای نامه‌ای٬ آن‌ها را به زندان اعطا کنند.
البته همانطور که گفته شد اجازه خریداری این وسایل و انتقال آنها به بندهای سیاسی همیشه هم با موافقت مقام های امنیتی داخل و خارج زندان همراه نبوده و گهگهاه این تبعیض به اعتراض‌های پرسر و صدا و حتی اعتصاب‌های مختلف در میان زندانیان سیاسی منجر شده است. نمونه این دست اعتراض‌ها آن جملاتی بود که در نامه اعتراضی زندانیان سیاسی بند ۳۵۰ زندان اوین در سال ۱۳۹۱ منتشر شد. در بند یک این نامه اینگونه آمده بود که « بند ۳۵۰ اوین بر خلاف سایر بندهای این زندان از جمله بندهای متهمین اقتصادی و مالی ،فاقد امکانات رفاهی ، فرهنگی ،ورزشی و بهداشتی مناسب است. به نظر می رسد این مساله خواست تصمیم گیرندگان وزارت اطلاعات و دیگر نهادهای امنیتی -نظامی بوده است. زیرا زندانیان سیاسی پس از انتخابات محبوس در این بند علاوه بر مواجهه با این محدودیت‌ها در معرض مشکلات و محدودیت‌هایی قرار گرفته‌اند که شرایطی حتی بدتر از بازداشتگاه‌های تحت اختیار سپاه پاسداران را در زندان اوین برای شان به وجود آورده است .»
در بند هفتم نیز مجدد به این موضوع اشاره و اعلام شد « زندانیان سیاسی حوادث پس از انتخابات ریاست جمهوری غالبا چهره های فرهنگی و دانشگاهی هستند و بهترین راه پر کردن اوقات خود را در زندان مطالعه و تحقیق می دانند. این در حالی است که در بند ۳۵۰ زندانیان اجازه دریافت کتاب و امکانات فرهنگی از خانواده‌های خود را ندارند. از ویژگی‌های دیگر بند ۳۵۰ فقدان امکانات ورزشی است و در ماه های گذشته سالن کوچک ورزش این بند هم به سلول تبدیل شده است. بنابراین زندانیان فقط می‌توانند در ساعات روز در محیط محدود و کوچک هواخوری قدم بزنند.» بنابراین اگر چه زندان در نظرگاه مقام های ایران یک دانشگاه انسان ساز است اما این به آن معنا نیست که افراد محبوس دانشجو قلمداد شده و حق استفاده ازادانه از امکانات و خدماتی را داشته باشند که صراحتا در آنین نامه داخلی سازمان زندان ها و اقدامات تامینی به آن ها اشاره شده است.