آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۲۳ فروردین ۱۳۹۴

ناهید فرهاد

اجتماع


دگرباشی و ترک وطن


Biel11
در ایران، مانند بسیاری از کشورهای دیگر به ویژه جوامع مسلمان٬ پیش‌فرض دگرجنس‎گرا بودن همه‎ی افراد حاکم است. جامعه به طور محسوسی افراد را بر آن می‌دارد که علیه آنان که دگرجنس‎گرا نیستند، یا دگرجنس‌گرا به نظر نمی‌رسند، تبعیض قائل شوند. این تبعیضات دامنه‌ی گسترده‌ای از نقض حقوق بشر، حقوق شهروندی، و کرامت انسانی، تا خطر جانی را شامل می‌شوند. به همین دلیل، سالانه تعداد نسبتاً زیادی از رنگین‌کمانی‌ها یا همان دگرباشان (همجنس‌گرایان، دوجنس‌گرایان، تراجنسی‌ها) که در ایران احساس امنیت جانی و روانی ندارند و نگران برخوردهای خشونت‌آمیز از سوی خانواده، جامعه، و دولت هستند، اقدام به ترک کشور کرده و در کشوری دیگر (در غالب موارد، ترکیه) سکنا می‌گزینند یا درخواست پناهندگی خود را تسلیم اداره‌‌ی مهاجرت و یا کمیساریای پناهندگی سازمان ملل می‌کنند. موقعیت اکثر این افراد در تطابق با تعریف پناهندگی یادشده در میثاق‌ ۱۹۵۱ قرار می‌گیرد.
همجنس‌گرایان، دوجنس‌گرایان، و تراجنسی‌ها پناهنده‌‌ی اجتماعی به شمار می‌‌آیند، و در چارچوب قوانین پناهندگی «متعلق به گروه اجتماعی ویژه» هستند. گروه‌های اجتماعی ویژه عبارت اند از: قربانیان خشونت خانگی، همجنس‌گرایان، افراد در معرض فشارهای خانوادگی٬ زنان مواجه با خطر ناقص‌سازی جنسی، و کم‌توانان در معرض تبعیض. در قانون مجازات اسلامی جمهوری اسلامی ایران، برقرار رابطه‌ی جنسی بین دو همجنس مجازات‌هایی نظیر شلاق و اعدام را در پی دارد. همجنس‌گرایان و تراجنسی‌های ایرانی با خشونت و آزار خانواده، جامعه، و دولت روبه‌رو هستند و از حقوق اولیه‌ی انسانی و شهروندی نظیر حق حیات، حق تحصیل، اشتغال و … محروم می‌شوند، و به دلیل گرایش جنسی و هویت جنسیتی خود مورد تهدید، توهین، اخاذی، زورگویی، دستگیری و بازداشت، اذیت و آزارهای جنسی، ازدواج‌های اجباری، درمان‌های هورمونی شدید برای «برگرداندن» تمایل جنسی «طبیعی» و انزوای دائم قرار دارند. مطابق قوانین پناهندگی، حتا اگر این افراد از سوی هیچ دادگاهی محکوم نشده باشند، امنیت جانی و روانی ایشان در ایران در خطر است و بر همین اساس می‌توانند از کمیساریای عالی پناهندگی سازمان ملل متحد و اداره‌های مهاجرت کشورهای پناهنده‌پذیر درخواست پناهندگی کنند.

پناهندگی «متعلق به گروه اجتماعی ویژه» هستند. گروه‌های اجتماعی ویژه عبارت اند از: قربانیان خشونت خانگی، همجنس‌گرایان، افراد در معرض فشارهای خانوادگی٬ زنان مواجه با خطر ناقص‌سازی جنسی، و کم‌توانان در معرض تبعیض.

دگرباشانی که برای پناهندگی در ترکیه اقدام می‌کنند، باید مراحل زیر را به ترتیب انجام دهند: ثبت نام در آسام (انجمن همیاری پناه‌جویان و مهاجران)٬ مراجعه به شهر تعیین‌شده برای اقامت موقت، ثبت نام در دفتر پلیس محلی٬ پیش‌مصاحبه و مصاحبه‌ی اصلی و کشوری٬ و در نهایت مصاحبه‌ی سفارت. تنها سه کشور دگرباشان ثبت‌شده در دفتر کمیسیاریای عالی سازمان ملل در آنکارا را به عنوان پناهنده می‌پذیرند: آمریکا، استرالیا، و کانادا. کشورهای اروپایی به ندرت و در شرایط ویژه از طریق دفتر کمیساریای عالی سازمان ملل اقدام به پذیرش پناه‌جویان دگرباش می‌کنند. این کشورها قوانین سختگیرانه‌تری در خصوص پذیرش پناه‌جویان دگرباش دارند. با این حال، اتحادیه‌ی اروپا در جست‌وجوی راه‌هایی برای تسهیل پذیرش پناهندگان دگرباش است. در آخرین اقدام از این دست، به حکم دادگاه عالی اتحادیه‌ی اروپا، همجنس‌گرایانی که از کشورهای عضو این اتحادیه تقاضای پناهندگی می‌کنند نباید برای اثبات همجنس‌گرایی خود مورد آزمایش قرار گیرند و نباید مجبور به اثبات همجنس‌گرایی خود شوند. در بین سه کشور استرالیا، آمریکا، و کانادا، کانادا بهترین شرایط را برای پناهندگان دگرباش در نظر گرفته است. جیسون کندی، وزیر سابق مهاجرت کانادا، در سال ۲۰۱۲ اعلام کرد که دولت کانادا به تعقیب‌های قضایی از سوی نیروی انتظامی ایران، و تبعیض‌هایی که همجنس‌گرایان ایرانی اغلب حتا از سوی خانواده‌های خود متحمل می‌شوند، به خوبی واقف است و در نظر دارد خدمات این وزارت‌خانه را برای استقرار پناهندگان ایرانی که از ترکیه می‌آیند افزایش دهد و این راه‌کار باعث پذیرش پرونده‌های بیشتر و سرعت بخشیدن در روند رسیدگی به آن‌ها خواهد شد.
به دلیل محرمانه بودن پرونده‌های پناهندگی و حساسیت ویژه‌ای که در خصوص محرمانه ماندن پرونده‌های دگرباشان وجود دارد، آمار دقیقی از تعداد دقیق این پناهندگان در دست نیست. اما به گفته‌ی وزیر سابق مهاجرت کانادا٬ این کشور سالانه ۱۰۰ پناهنده‌ی دگرباش ایرانی را می‌پذیرد. خروج از کشور به دلیل ترس و خطری که دلیل‌اش گرایش و هویت جنسی است، یکی از مهم‌ترین نکات مورد بررسی توسط کشورهای پناهنده‌پذیر است. دگرباشان پس از ثبت نام در دفتر کمیساریای عالی سازمان ملل، به منظور اثبات ادعای خود مبنی بر خروج از کشور بر پایه‌ی ترس و خطر جانی و امنیتی، باید حداقل در ۲ نوبت مصاحبه شوند، و در صورتی که موفق به اثبات ادعای خود شوند، درخواست پناهندگی آن‌ها مورد قبول واقع شده و وضعیت آنان از پناه‌جو به پناهنده تغییر پیدا می‌کند.
UNHCR

مصائب پناه‌جویان در ترکیه

نکته‌ی مهمی که باید در نظر داشت، اسلامی و سنتی بودن جامعه‌ی ترکیه است. معمولاً همان مشکلات و مصائبی که دگرباشان را مجبور به خروج از کشور و پیش‌ گرفتن راه مهاجرت می‌کند، در ترکیه نیز دامن‌گیرشان خواهد بود. پناهندگان دگرباش از بدو ورود به ترکیه برای اموری مانند کرایه‌ی محل سکونت و یافتن شغل با مشکل روبه‌رو هستند، و به کمک سازمان‌های ایرانی و ترک حامی حقوق دگرباشان نیاز دارند. بافت اجتماعی ترکیه، خصوصاً در شهرهای کوچک و سنتی که معمولاً محل اسکان پناهندگان است، دید مثبتی به این افراد ندارد و آن‌ها در بهترین حالت در انزوا قرار می‌گیرند. هرچند وضعیت شهرهای بزرگ مثل آنکارا و استانبول و ازمیر متفاوت است و سالانه «جشنواره‌ی پراید» در این شهرها برگزار می‌شود و مردم هم نسبت به دگرباشان رواداری بیشتری نشان می‌دهند.
سازمان‌های حامی حقوق دگرباشان در ترکیه مواردی از ضرب و شتم و حملات فیزیکی علیه دگرباشان ایرانی توسط شهروندان ترک را گزارش‌ می‌دهند. کارفرمایان نیز نگاه مثبتی به دگرباشان ندارند و کمتر تمایل به استخدام آنان به عنوان نیروی کار دارند. افراد تراجنسی که در حال درمان هورمونی هستند، در ترکیه زیر پوشش بیمه نیستند و، با وجود نیاز به داروهای خاص، گاه مجبور هستند داروهای مورد نیازشان را به سختی و با هزینه‌های بالا از ایران تهیه کنند. کسانی که قادر به تهیه‎ی داروهای‎شان نباشند، مجبور هستند در طی مدت اقامت در ترکیه تا رسیدن به کشور سوم که به طور متوسط دو سال طول می‌کشد، در درمان‌شان وقفه بیاندازند. این وقفه‌ی درمانی صدمات جبران‌ناپذیری برای‌شان در پی دارد، صدماتی که گاه حتا پس از رسیدن به کشور سوم و شروع مجدد روند درمانی نیز قابل جبران نخواهند بود. مواردی هم از فوت و همچنین خودکشی دگرباشان در ترکیه توسط سازمان‌ها و فعالان حقوق دگرباشان گزارش شده است.

آن‌چه از گفت‌وگو با سازمان‌ها و فعالان حقوق دگرباشان و همچنین پناهندگان دگرباش در ترکیه در مجموع به دست می‌آید، تصویری متفاوت از تصور عمومی است.

آن‌چه از گفت‌وگو با سازمان‌ها و فعالان حقوق دگرباشان و همچنین پناهندگان دگرباش در ترکیه در مجموع به دست می‌آید، تصویری متفاوت از تصور عمومی است. باور رایج بر این است که سازمان ملل به سرعت به پرونده‌های این افراد رسیدگی کرده و آن‌ها را در کوتاه‌ترین زمان ممکن به کشور سوم می‌فرستد. شاید به همین علت است که در اصطلاح عموم به دگرباشان «کیس طلایی» گفته می‌شود، به این معنی که در کوتاه‌ترین زمان ممکن روند پناهندگی را طی می‌کنند. اما واقعیت زندگی و روند پناهندگی دگرباشان در ترکیه چیز دیگری است. زندگی در کشوری اسلامی و در شهرهای کوچک با مردمانی سنتی و اکثراً همجنس‌گراهراس، نزدیکی به ایران، و سایه‌ی سنگین خطرات و تهدیداتی که در ایران با آن‌ها روبه‌رو بوده اند، همچنین دسترسی محدود به امکانات بهداشتی و درمانی، پاره‌ای از مشکلات این اقلیت جنسی است.
این مشکلات به ویژه برای دوجنس‌گرایان (افرادی که هم به همجنس و هم به جنس مخالف خود تمایل دارند) مضاعف است. پرونده‌های درخواست پناهندگی دوجنس‌گرایان به دلایل مختلف از نظر سازمان ملل اولویت پایین‌تری نسبت به سایر دسته‌های دگرباش برخوردار است. دوجنس‌گرایان در خود جامعه‌ی دگرباشان نیز مورد تأیید و تصدیق همگانی قرار ندارند و قربانی پیش‌داوری‌هایی چون غیر قابل اعتماد بودن می‌شوند، چرا که دوجنس‌گرایی در اذهان عمومی به عنوان گرایشی مستقل شناخته نمی‌شود. به همین دلیل، فرآیند اخذ پناهندگی معمولاً برای آن‌ها نسبت به سایر پرونده‌های درخواست پناهندگی طولانی‌تر است. برای اطلاعات بیشتر می‌توانید این‌جا را بخوانید.
الزامات قانونی دولت‌ها برای حفاظت از حقوق جامعه‌ی دگرباشان جنسی، در قوانین بین‌المللی حقوق بشر، در اعلامیه‌ی بین‌المللی حقوق بشر، و پس از آن در معاهده‌ی بین‌المللی حقوق بشر تعیین شده است. همه‌ی افراد، صرف نظر از جنسیت، و گرایش یا هویت جنسی خود، حق بهره‌مندی از امنیت و سایر حقوق مندرج در قوانین بین‌المللی حقوق بشر را دارند:‌ حق زندگی، حق امنیت و تأمین فضای خصوصی افراد، حق مصونیت در برابر شکنجه، توقیف، و حبس خودسرانه، حق رهایی از تبعیض، حق آزادی بیان، و حق تشکیل آزادانه‌ی مجامع و جمعیت‌های مسالمت‌آمیز.
اگر گی، لزبین، دوجنس‌گرا، یا تراجنسی هستید و نقض حقوق فردی، اجتماعی، و سیاسی شما را به مهاجرت و ترک وطن وادار می‌کند، خوب است بدانید تعداد کشورهایی که از حقوق برابر جنسی حمایت می‌کنند رو به افزایش است. حساسیت موضوع حقوق دگرباشان جنسی و همچنین نیاز به اقدامی مؤثر در این زمینه هرروز بیش از پیش درک می‌شود، و سازمان‌های دفاع از حقوق دگرباشان نیز شما را حمایت خواهند کرد. پناهندگان، به هر دلیلی که وطن خود را ترک کرده باشند، در بدو ورود به کشور مقصد باید با مشکلات جدیدی مانند تطبیق با فرهنگ و زبان کشور یا آشنایی به قوانین محلی دست‌وپنجه نرم کنند. انجمن‌های غیردولتی و سازمان‌های بین‌المللی در این کشورها می‌توانند نقش مهمی در حمایت از تازه‌واردها ایفا کنند.