آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۲۳ فروردین ۱۳۹۴

لیلا موری

اجتماع


جنس، جنسیت و گرایش‌ جنسی


cropped-genderedited
چند نفر از شما تا حالا «جنس» و «جنسیت» را به جای هم به کار برده‌اید؟ یا در فرم ثبت نام و انتخاب رشته گاهی جنس‌تان را پرسیده‌اند و گاهی جنسیت‌تان را، و منظور از هردو یک چیز بوده است؟ آیا این دو واژه هم‌معنی هستند یا تعاریف متفاوتی دارند؟ این نوشته سعی می‌کند به این سؤالات پاسخ دهد.

جنس 
بیایید اول به مفهوم «جنس» بپردازیم. شاید این سؤال تکراری را که به محض تولد یک نوزاد پرسیده می‌شود به خاطر بیاورید: «دختر است یا پسر؟» جواب این سؤال به سادگی و با نگاهی کوتاه به آلت جنسی نوزاد داده می‌شود. جواب، هرچه که هست، قرار است جنس نوزاد را تعیین کند. جنس را مشخصات فیزیولوژیکی یک فرد تعیین می‌کند و معیارش تفاوت‌های ژنتیکی و هورمونی است که افراد با آن دنیا می‌آیند. پس، شاید سؤال مناسب‌تر این باشد که: نوزاد مذکر است یا مؤنث یا نوع دیگر؟
انسان‌ها معمولاً با آلت جنسی مذکر یا مؤنث یا هیچ‌کدام به دنیا می‌آیند. بله درست خواندید «هیچ‌کدام». یعنی فرم آلت جنسی بعضی از افراد به شکلی است که پزشکان نمی‌توانند به سادگی تصمیم بگیرند که آن‌ها را در کدام‌یک از دو گروه غالب جنسی قرار دهند، و آن‌ها را «میان‌جنسی» می‌خوانند. از هر ۱۵۰۰ نوزادی که به دنیا می‌آید، حداقل یک نفر میان‌جنسی است. با وجود «میان‌جنسی»‌ها، دوگانگی مذکر و مؤنث مورد تردید خیلی از نظریه‌پردازان قرار گرفته است و باعث شده بحث تنوع جنس‌ها را مطرح کنند.


جنسیت

با این تعریف از «جنس»، «جنسیت» چیست؟ مفاهیمی مثل نقش‌های جنسیتی چه معنایی دارند؟ بگذارید برگردیم به مورد نوزادانی که جنس خاصی ندارند. طبق توضیحی که انجمن میان‌جنسیان آمریکا ارائه کرده است: «برای کودکان میان‌جنسی باید جنسیت دختر یا پسر انتخاب شود، بسته به این که کودک در هنگام رشد به کدام جنسیت حس بیشتری دارد.» به عقیده‌ی این انجمن، این «آلت جنسی» کودکان نیست که جنسیت آن‌ها را تعیین می‌کند بلکه «حس» آن‌ها است، حسی که اکتسابی است و کودکان در حین رشد آن را به دست ‌می‌آورند. البته، آن‌قدرها که این متن می‌گوید اختیاری و انتخابی نیست و کودکان از بدو تولد رفتارها و احساسات جنسیتی را فرا می‌گیرند. «جنسیت» به طور ساده مجموعه‌ای است از رفتارها و احساسات که بر اساس آن تعیین می‌شود چه کسی زن نامیده شود و چه کسی مرد.

خیلی از افراد این باور را که جنس بیولوژیکی ما احساسات و روان ما را کنترل می‌کند به چالش می‌کشند٬ و نشان می‌دهند «زن بودن» ربطی به داشتن واژن ندارد، و آلت جنسی مذکر داشتن لزوماً به «مرد شدن» نمی‌انجامد. واقعیت این است که، افراد زیادی خود را خارج از دوگانه‌ی رایج زن و مرد تعریف می‌کنند.

با تولد یک فرد و مشخص شدن جنس‌اش، اولین قدم‌ها در شکل دادن به جنسیت او نیز برداشته می‌شود. اگر نگاهی به فروشگاه‌های اسباب‌بازی فروشی بیاندازید، می‌بینید که اسباب‌بازی‌ها به «دخترانه» و «پسرانه» تقسیم شده‌اند. در بخش دخترها – که معمولاً با رنگ صورتی هم تزئین شده – عروسک و وسایل آشپزخانه و خیاطی می‌فروشند، و در بخش پسرها تفنگ پلاستیکی و سرباز و ماشین. با انتخاب رنگ متفاوت، نام متفاوت، و یا اسباب‌بازی متفاوت برای یک کودک، آجرهای جنسیت او را کم کم روی هم می‌چینیم. این که می‌گویند زنان آشپزی دوست دارند و یا دل‌شان می‌خواهد با بچه‌ها سر و کله بزنند و یا لباس‌های زرق‌وبرق‌دار بپوشند، یا مردها ریاضی‌شان بهتر است، به برنامه‌های ورزشی علاقه‌مند اند، و از زنان شلخته‌تر اند، این‌ها ساخته‌ی ژن‌ها و هورمون‌ها و کروموزوم‌های آن‌ها نیست بلکه به تربیت، آموزه‌ها، و انتظارات خانواده و جامعه بر می‌گردد که از کودکی آغاز می‌شود.
خیلی از افراد این باور را که جنس بیولوژیکی ما احساسات و روان ما را کنترل می‌کند به چالش می‌کشند٬ و نشان می‌دهند «زن بودن» ربطی به داشتن واژن ندارد، و آلت جنسی مذکر داشتن لزوماً به «مرد شدن» نمی‌انجامد. واقعیت این است که، افراد زیادی خود را خارج از دوگانه‌ی رایج زن و مرد تعریف می‌کنند. احتمالاً واژه‌های «تراجنسیتی» و «تراجنسی» را شنیده‌اید. افراد تراجنسیتی بین هویت جنسی و جنسیت‌شان تمایز قائل می‌شوند. به این معنی که، ممکن است با وجود داشتن آلت جنسی مذکر، خود را در گروه مردان قرار ندهند و به رفتارهایی گرایش داشته باشند یا پوشش‌شان به گونه‌ای باشد که جامعه آن را «زنانه» می‌خواند؛ یا با داشتن بدنی مؤنث، آن‌چه را که هویت جنسی «مردانه» گفته می‌شود برای خود انتخاب کنند. افرادی هم هستند که رها از هرگونه چارچوبی، حق خود می‌دانند که هر زمان هویت مختلفی را برای خود برگزینند و خود را «کوئیر» می‌دانند.


گرایش جنسی

همان‌طور که جنس شما از جنسیت‌تان جدا است، جنسیت‌تان هم ممکن است ربطی به گرایش جنسی‌تان نداشته باشد. گرایش جنسی ما بسته به این است که احساسات رمانتیک‌مان به کدام جنس یا جنس ها متمایل باشد. با این تعریف، تصور کنید که چه‌قدر دامنه و انواع این گرایش می‌تواند متنوع باشد. به همین دلیل است که، «رنگین‌کمان» که شامل طیف متفاوتی از رنگ‌ها است به عنوان نمادی از تنوع گرایش‌های جنسی و هویت‌های جنسیتی انتخاب شده است. با این حال، اعضای هرکدام از گروه‌های جامعه‌ی دگرباشان رنگین‌کمانی هم پرچم و نمادی مستقل برای خود انتخاب کرده‌اند.

در بیشتر جوامع فقط یک نوع گرایش جنسی به رسمیت شناخته می‌شود و آن هم گرایش زن و مرد به یک‎دیگر است (دگرجنس‌گرایی)، ولی دیگر گرایش‌ها مثل گرایش مرد به مرد یا زن به زن (همجنس‌گرایی) یا گرایش به هردو جنس (دو‌جنس‌گرایی) نیز در جوامع دیگری به همان اندازه پذیرفته شده است. البته، در این میان گروه‌هایی هم هستند که به هیچ جنس / جنسیتی تمایل نشان نمی‌دهند و یا برعکس به همه‌ی گروه‌های جنسی / جنسیتی متمایل اند. دسته‌ی اول را اَسکشوال یا هیچ‌جنس‌گرا و دسته‌ی دوم را پن‌سکشوال یا همه‌جنس‌گرا می‌نامند.
این تنوع در گرایش های جنسی، بسیاری از فعالان و دانشمندان حوزه‌ی جنسیت را به این نتیجه رسانده است که، طبقه‌بندی و یا نام‌گذاری گروه‌های جنسی و جنسیتی نه تنها محدودکننده است بلکه به تقسیم شدن افراد به دو گروه «نرمال» و «غیرنرمال» می‌انجامد. گروه‌هایی که با معیارهایی که جامعه آن‌ها را «درست»، «طبیعی»، «اخلاقی» و منطبق با عرف می‌داند همراهی نداشته باشند به دسته‌ی دوم سقوط می‌کنند، و در موارد بسیاری از ابتدایی‌ترین حقوق انسانی خود و گاه حتا حق حیات محروم می‌شوند.
هنوز باور عمومی بر دوگانگی جنس مذکر و مؤنث و جنسیت زن و مرد و طبیعی دانستن بسیاری از مشخصه‌های فردی زنانه و مردانه استوار است، ولی تلاش‌های بسیاری از گروه‌های مدافع حقوق اقلیت‌های جنسی و جنسیتی که معمولاً تحت عنوان کوئیر (یا دگرباش) در کنار هم قرار گرفته‌اند، به پذیرفته شدن گوناگونی گرایش‌های جنسی و هویت‌های جنسیتی منجر شده است. در نتیجه‌ی این تغییرات، بسیاری از جوامع کم کم از تبعیضاتی که زمانی به نام واقعیت‌های علمی و یا عقاید مذهبی یا فرهنگی علیه دگرباشان قائل می‌شدند، فاصله گرفته‌اند و این گوناگونی را ارج می‌نهند.