آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۲۳ آبان ۱۳۹۳

سوده راد

اجتماع


اونجا ساعت چنده عشقم؟


internet-dating-photo1-3edited

: * به جای “بوسه”،: x به‌جای “دوستت دارم”، صبح‌به‌خیر وقت خوابیدن و شب‌بخیر اول صبح و دلتنگی‌های طولانی و فرساینده. اینها شاید تمام خصوصیات یک “رابطۀ راه دور” نباشند، اما فاصلۀ درد مشترک در “رابطۀ راه دور” است. اگر خودمان در این‌جور رابطه‌ها نباشیم، یا تجربه‌اش را نداشته باشیم، حتماً کسی را در میان اطرافیانمان می‌شناسیم که این تجربه را دارد. به لطف فن‌آوری‌های ارتباطی جدید، نامه‌های دست‌نوشتۀ‌ چندین ماه در راه، امروز جای خود را به پیغام‌های کوتاه اینترنتی و مکالمه‌های طولانی‌تر هر روزه داده‌اند. حالا هرکسی می‌تواند هرزمان که بخواهد برای یار دورازآغوشش پیامی و سلامی بفرستد. حالا عشق هم اینترنتی شده .

مژگان کاهن، روان‌شناس بالینی ساکن بلژیک می‌گوید: ‌” اگر بخواهیم به موضوع “عشق ذهنی و ایده آل شده” برگردیم باید بگویم که در فرهنگ ما ایرانی‌ها نیز به نوعی گرایش به این ایده آل کردن‌ها را می‌توانیم مشاهده کنیم.

mojgan 1
مژگان کاهن، روان‌شناس بالینی

در ادبیات ما گرایش به دوری از معشوق درجهت ایده آل کردن او به کرات مشاهده می‌شود. واینکه معشوق تبدیل به ایده آلی دست نیافتنی می‌شود. سعی در اینکه معشوق به صورت ملموس و زمینی در نیاید، نه به خاطر سرکوب خواهش و میل به او، بلکه به خاطر این بوده که بدین گونه با دست نیافتنی نگهداشتن معشوقه می‌توانستند به ایده آل کردن او ادامه دهند. برای بسیاری از آنها هدف عاشقی در این نبوده است که دیگری را به دست بیاورند، بلکه با چشم پوشی از او میل خود را به او جاودانه می‌کردند.”
هاتف شاعر قرن دوازدهم این چنین می‌گوید:
” هرگزم امید و بیم از وصل و هجر یار نیست/ عاشقم عاشق مرا با وصل و هجران کار نیست”

در بعضی افراد نیز مشاهده می‌کنیم که به دلیل یک سری بازدارنده‌های فردی خودآگاه و ناخودآگاه، جستجوی عشق بدون تماس بدنی٬ آنها را به این روابط سوق می‌دهد. تجلی این نوع عشق را هم ما در ادبیاتمان می‌بینیم. وحشی بافقی سعی می‌کند به ما نشان دهد چه راه درازی بین عشق واحساس جنسی وجود دارد:
به شهوت قرب تن با تن ضرور است
میان عشق و شهوت راه دور است
به شهوت قرب جسمانی‌ست ناچار
ندارد عشق با این کار‌ها کار
ز بعد ظاهری خسرو زند جوش
که خواهد دست با شیرین هم آغوش
چو پاک است از غرض‌ها طبع فرهاد
ز قرب و بُعد کی می‌آیدش کار

در پدیدۀ عشق، ذهن و روان٬ نقش عمده‌ای را بازی و مکانیسم بیولوژیکی و هورمونی عاشق شدن در جهت تشدید آن عمل می‌کند.

اما اینکه چطور دو نفر از راه دور می‌توانند به هم احساس شدید عاشقانه پیدا کنند هم به نوعی به مکانیسم‌های بیولوژیک و روانی عاشق شدن در انسان‌ها باز می‌گردد. در پدیدۀ عشق، ذهن و روان٬ نقش عمده‌ای را بازی و مکانیسم بیولوژیکی و هورمونی عاشق شدن در جهت تشدید آن عمل می‌کند. بدن ما هورمون عشق را زمانی که عاشق هستیم به میزان زیادی ترشح می‌کند. احساس خلسۀ عاشقانه‌ای که در زمان عاشقی تجربه می‌کنیم، تا حد زیادی تحت تاًثیر این هورمون است. این ماده از خانوادۀ آمفتامین است. اثر دیگر این هورمون آزاد کردن دپامین است که یکی از عملکرد‌هایش، افزایش رفتارهایی است که برای ما لذت و رضایت به همراه می‌آورد. زمانی که انجام کاری به ما احساس خوشحالی می‌دهد، دپامین با انتقال این احساس شادی به مغز، ما را به تکرار آن عمل ترغیب می‌کند. به همین دلیل است که دو فرد وقتی عاشق یکدیگر هستند می‌توانند ده‌ها بار در روز به هم تلفن کنند و ساعت‌های متوالی با هم بمانند. البته این فاز اول عاشقی است.”

Online-Dating-11edited
ساناز ۳۳ ساله می‌گوید :”همین‌که خیلی از دوستانم درگیر چنین رابطه‌هایی هستند احساس بهتری به من می‌دهد. هرچه باشد من در این سبک زندگی تنها نیستم. از طرفی می‌دانم و حس می‌کنم رابطۀ راه دور چه سختی‌هایی دارد. ما دو نفر نزدیک به ده‌هزار کیلومتر و ده ساعت با هم فاصله داریم، ولی وقتی می‌بینم میان اطرافیانم کس دیگری به اندازۀ او مرا درک نمی‌کند و با معیار‌هایم تطابق ندارد، بیشتر عاشقش می‌شوم و تحمل دوری برایم آسان‌تر می‌شود. بالاًخره این روز‌ها هم تمام می‌شود و یا من می‌روم کشور او یا او می‌آید کشور من. اما چیزی که از همه بیشتر اذیتم می‌کند طبیعتاً دوری فیزیکی است. ما با هم در مورد آدمها، جا‌ها و پدیده‌هایی حرف می‌زنیم که برای دیگری معنایی جز تجسم ندارد و بعضی‌ جا‌ها واقعاً غیر قابل تحمل می‌شود.”

مژگان کاهن در پاسخ به این سؤال که چطور چنین رابطه‌ای شکل می‌گیرد می‌گوید:” رابطۀ راه دور به دلیل مشخصه‌هایی که دارد می‌تواند برای بسیاری از افراد که در جستجوی ارضای نیازهای عاطفیشان یا بهتر بگویم نیازشان به بودن در یک رابطهٔ عاشقانه هستند جذابیت داشته باشد. مهم‌ترین خصوصیت این شکل رابطه، کمتر بودن عناصر عینی از دیگری ا‌ست. دررابطه‌های مجازی، ذهن ما این میدان را برای خود باز‌تر می‌بیند که بتواند دیگری را شبیه ایده آل‌هایی که از معشوق دارد شکل دهد. در خیلی از موارد نیاز انسان‌ها به یک رابطهٔ عاطفی آنها را قادر و آماده به تحریف مشاهداتشان از فرد مقابل می‌کند. این امکان در رابطۀ راه دور برای فرد بیشتر می‌شود و به او این امکان را می‌دهد که خیلی راحت‌تر خود را به فانتزی‌هایش واگذار کند و دیگری را بر اساس نیازهایش٬ در ذهنش فرم دهد.”

گلسا می‌گوید این نوع رابطه را به دیگران پیشنهاد نمی‌کند، مگر اینکه شرایط ویژه‌ای پیش بیاید. او روزهایی را به یاد می‌آورد که ساعت‌ها روبروی صفحۀ خاموش کامپیوترش نشسته و گریه کرده‌است بی‌اینکه بداند دقیقاً چرا حالش خوب نیست. شیوا هم تجربۀ رابطه‌ای را که از راه دور شروع شده و بعد به دیدار و بعد‌تر انجامیده را دارد. او می‌گوید:” این رابطه‌ها مثل خواندن یک رمان است. کسی زندگی‌اش را برای تو تعریف می‌کند و تو به ندرت جزئی از زندگی روزمرۀ او هستی، مگر وقتی با تو صحبت می‌کند. من به عشق در نگاه اول اعتقاد ندارم . عاشقی فرآیندی است که باید ساخته شود و این فرآیند در خلاً اتفاق می‌افتد. زندگی روزمره و این رابطه در دو جهان متفاوت هستند و وقتی این دو جهان موازی با هم روبرو می‌شوند یک انفجار رخ می‌دهد چون معیار‌ها و فرآیند‌ها و اصلاً ملزومات حیات در این در این‌دو جهان یکی نیست.”
گلسا هم می‌گوید:” اگر کسی در اطرافم بود که از فرید به ایده‌آل‌های من نزدیک‌تر بود، انتخاب برای من خیلی سخت‌تر می‌شد.” گلسا و فرید حالا هم‌خانه هستند اما گلسا از احساسی می‌گوید که زمان دوری به نوعی عادت تبدیل می‌شود و هرچه می‌گذرد پایان دادن به رابطه از راه دور را سخت‌تر می‌کند:”وابستگی‌های عاطفی از یکسو و تغییر دید نسبت به رابطه و دیگری از سوی دیگر می‌تواند دلیل این ضعف در پایان دادن به رابطه باشد ولی در مواردی مثل ما، به عمیق‌تر شدن رابطه کمک می‌کند. به هرحال من هم قصد مهاجرت از ایران را داشتم و به‌هیچ‌وجه فکر شروع رابطه با کسی که ساکن ایران است نبودم و همین نزدیک‌ شدن به فرید را برایم راحت‌تر می‌کرد.”

بسیاری از افراد برای گریز از یکنواختی زندگی که به کار و خانه خلاصه می‌شود و برای آنها زمان و مکانی برای یافتن رابطهٔ عاطفی نمی‌گذارد به این رابطه‌های راه دور رو می‌آورند.

مژگان کاهن:” فضای مهاجرت بخاطر نوع تجربه‌ای که برای فرد بوجود می‌آورد٬ می‌تواند تمایل به این گونه رابطه‌ها را در افراد افزایش دهد. عدم توانایی برقراری رابطه در محیط جدید و نیز احساس تنهایی و دوری از خانواده و دوستان باعث افزایش گرایش به این رابطه‌ها می‌شود. اما این نکته را هم باید گفت که بسیاری از افراد نیز برای گریز از یکنواختی زندگی که به کار و خانه خلاصه می‌شود و برای آنها زمان و مکانی برای یافتن رابطهٔ عاطفی نمی‌گذارد به این رابطه‌های راه دور رو می‌آورند.
دلیل دیگری که می‌تواند اهمیت این نوع رابطه را در ذهن فرد زیاد کند این است که فرد می‌تواند ناخودآگاه از قرار گرفتن در یک رابطه که بتواند به ماجرایی جدی و مثلا زندگی مشترک تبدیل شود وحشت دارد. انتخاب فرد راه دور می‌تواند به نوعی محافظت خود از به دام نیفتادن در رابطه‌ای این‌چنینی باشد. بدین‌ترتیب دلایلی که خارج از کنترل فرد است (فاصلهٔ مکانی) به عنوان مانع طرح ریزی پروژ‌ه‌های جدی‌تر قلمداد می‌شود. البته خود فرد می‌تواند به این مسأله آگاه نباشد.


مزایا و آسیب‌های این نوع رابطه چیست؟

مژگان کاهن این‌طور پاسخ مى دهد: ” اگر بخواهیم اول از مزایا شروع کنیم باید بگویم که افزایش گزینه‌های برقراری رابطۀ راه دور بطور فزاینده‌ای امکان ارتباط عاطفی برای اقشار و سنین و طبقه‌های مختلف جامعه را فراهم کرده است. از جمله افرادی که به دلایل گوناگون امکان آشنایی و رابطۀ عاطفی گرفتن در دنیای واقعی را برای خود نمی‌یافتند یا خود را با استانداردهای جامعه در تطابق نمی‌دیدند.
o-ONLINE-DATING-facebookedited
در همین راستا فرد امکان این را پیدا می‌کند که خارج از گروه خود با شخصی که به طبقه٬ گروه٬ قوم یا ملت و مذهب دیگری تعلق دارد ارتباط عاطفی برقرار کند واین امکان را دنیای واقعی کمتر در اختیار افراد قرار می‌دهد (خصوصاً در کشور‌ها و جوامعی که محدودیت ارتباطی بیشتر است)
مزیت دیگر اینکه این رابطه کمتر تحت کنترل گروه‌های اجتماعی است. یعنی خصوصی است و به رابطۀ دو نفر محدود و تحت نظر و قضاوت جمع نیست. این نوع رابطه‌ها به خیلی افراد که در رابطهٔ رودررو به دلیل تابو‌های فرهنگی- اجتماعی، راحت نمی‌توانند از خود حرف بزنند این فضا را داده است که به دلیل متفاوت بودن فضای ارتباطی، راحت‌تر بتوانند درونیاتشان را با دیگری تقیسم کنند. از طرفی برخی افراد، دوری مکانی را به‌عنوان ابزاری برای نشان دادن شخصیتی متفاوت و ایده آل از خود استفاده می‌کنند تا در نگاه دیگری تصویری مثبت از خود بسازند.

یکی از آسیب‌های روانی که این نوع رابطه‌ها می‌تواند به افراد بزند زمانی است که فرد بدون شناخت درست و تنها با تکیه بر ایده آل‌سازی‌هایش از فرد مقابل٬ پروژه‌های دراز مدت زندگی مشترک و ازدواج را به اجرا درآورد.

نکتۀ منفی که این‌گونه رابطه می‌تواند داشته باشد در پرانتز گذاشتن بقیۀ ابعاد زندگی واقعی و غرق شدن در این رابطۀ مجازی است. در حال حاضر تلفن‌های همراه٬ امکان حمل و نقل ابزار ارتباط با دنیای مجازی را تسهیل کرده‌است و باعث تحولاتی جدیدی در برقراری این نوع روابط شده‌است. یعنی به افراد این امکان را می‌دهد که همزمان با دوست‌های دنیای واقعی ودنیای مجازیشان باشند.
یکی از آسیب‌های روانی که این نوع رابطه‌ها می‌تواند به افراد بزند زمانی است که فرد بدون شناخت درست و تنها با تکیه بر ایده آل‌سازی‌هایش از فرد مقابل٬ پروژه‌های دراز مدت زندگی مشترک و ازدواج را به اجرا درآورد.”


چطور می‌توان سلامت یک رابطۀ راه دور را تضمین کرد؟

مژگان کاهن: ‌” درجامعۀ کنونی، رابطهٔ زوج و رابطهٔ عشقی یک تعریف ثابت ندارد و افراد، آزادی بیشتری در انتخاب گونه‌ای که رابطه‌شان را تعیین می‌کند دارند. شاید نکتۀ مهم، هماهنگی نسبی انتظاراتی است که دو فرد از یک رابطۀ دور یا نزدیک دارند.

دیالوگ در زمینه‌هایی که به شناخت بیشتر دیگری منجر شود از اهمیت زیادی برخوردار است. زیرا که هر کدام از ما از گذشته‌ای متفاوت می‌آییم و لازم است که برای ایجاد یک ارتباط نزدیک، به دنیای هم وارد شویم.

دیالوگ در زمینه‌هایی که به شناخت بیشتر دیگری منجر شود از اهمیت زیادی برخوردار است. زیرا که هر کدام از ما از گذشته‌ای متفاوت می‌آییم و لازم است که برای ایجاد یک ارتباط نزدیک، به دنیای هم وارد شویم. مثلاً باید از چیزهایی که در زندگی روزمره ما را خوشحال یا ناراحت کرده، از حساسیت‌هایی که در روابطمان با آدمها داریم و غیره، با هم صحبت کنیم. این دیالوگ‌ها می‌تواند مثلاً در چارچوب ایجاد یک تجربهٔ مشترک باشد. مثلاً خواندن یک کتاب یا دیدن یک فیلم همزمان با هم، با وجود فاصله می‌تواند تجربه‌ای مشترک بسازد.
انتظاراتی که از رابطه و از دیگری داریم لازم است بر اساس امکانات عینی و واقعی باشد که این رابطه در اختیار ما می‌گذارد. اینکه ما بتوانیم انتظاراتمان و نگاهمان را به یک رابطه با هم مبادله کنیم٬ باعث می‌شود که میزان هماهنگی که این انتظارات با هم دارند را بتوانیم برای خود و دیگری ارزیابی کنیم. رابطه‌ای که تنها به جمله‌های عاطفی خلاصه می‌شود می‌تواند جنبهٔ ذهنی رابطه و تصویری را که از دیگری داریم افزایش دهد. همۀ ما دوست داریم جمله‌های زیبا و رمانتیک بشنویم و گاهی این نیاز به‌قدری فراگیر می‌شود که قدرت تحلیل ما از رابطه‌ای که در آن قرار داریم ازبین می‌برد. البته باز هم می‌توان رابطه‌ای را تصور کرد که به گفتن جملات مهربانانه و یا اروتیک و جنسی خلاصه می‌شود. ولی این مهم است که برای جلوگیری از سرخوردگی بتوانیم واقعیت یک رابطه را بهتر بشناسیم و انتظارات خودمان را در آن حد نگه داریم. اگر رابطه، قابلیت رشد و گسترش داشت که چه بهتر‌، اما مهم این است که بتوانیم ارتباطمان را با واقعیت رابطه حفظ کنیم.

اما سرخوردگی از یک رابطه نیز می‌تواند جزئی از زندگی تلقی شود مثل بقیه زمینه‌های زندگی. یکی از تعاریفی که از”سلامتی روان” وجود دارد قابلیت انسان در مقاومت در سرخوردگی‌هایی ا‌ست که در زندگی با آنها مواجه می‌شویم و پذیرش اینکه بعضی چیز‌ها می‌تواند آن‌طور که من انتظار دارم یا داشتم نباشند. این یک اصل مهم زندگی انسان در بین هم‌نوعانش است: همه چیز را نسبی دیدن.