آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۸ آبان ۱۳۹۳

آرش کمانگیر

پادکست


امنیت سایبری با آرش کمانگیر | چهاردهم | جوک گفتن در وایبر همیشه به خنده منتهی نمی‌شود


 
چند هفته پیش خبری درباره‌ی دستگیری گروهی که در اپلیکیشن‌های وایبر، واتس‌اپ و نظایر آن‌ها درباره‌ی رهبر سابق ایران جوک نوشته‌بودند پخش شد. پیرو این اتفاق، پلیس فضای سایبری ادعا کرد که این نیرو قادر است بر این محیط‌ها نظارت کند. نکته‌ی مهم این است که این ادعا لزوما به قابلیتی فنی اشاره نمی‌کند و باید عناصر مختلف ِ درگیر در اتفاق را نیز در آن لحاظ کرد.
زمانی که درباره‌ی نظارت بر فضای سایبری گفتگو می‌کنیم، اولین برداشت این است که درباره‌ی کسی فکر می‌کنیم که روی لپ‌تاپی تمرکز کرده است و دستورهایی را روی صفحه‌ای سیاه تایپ می‌کند و اطلاعات خصوصی افراد را رمزگشایی می‌کند. نکته‌ی اساسی این است که بسیاری اوقات، نشت اطلاعات از مسیرهای قدیمی و شناخته‌شده انجام می‌شود و ادعاهای مبتنی بر تواناییِ تکنولوژیک صرفا برای گمراه‌کردن افراد و ایجاد نگرانی و وحشت مورد استفاده قرار می‌گیرند. به همین دلیل، در مثال ِ دستگیری افراد به‌دلیل برخورد هزل‌آمیز با رهبران سیاسی-مذهبی، سناریوهای متعددی قابل تصور است که چندان تکنولوژیک نیستند. برای مثال، کافی است ارسال این جوک‌ها در یک محیط جمعی، مانند چت روم یا نمونه‌های مشابه در اپلیکیشن‌های مختلف، اتفاق افتاده باشد و کسی به اشتباه یا برای آزار دیگران، فرد ِ خطرناکی را به جمع اضافه کرده باشد. در چنین وضعیتی، تازه‌وارد این امکان را دارد که به تمام یا بخشی از گفتگوی جمع دسترسی پیدا کند و سپس به کمک روش‌های مرحله به مرحله، تعدادی از افراد را شناسایی کند.
همین‌جا خطر ِ بزرگ ِ فضاهای مجازی به‌وضوح دیده می‌شود. نوشتن و فرستادن جوکی درباره‌ی آیت‌الله خمینی کم‌تر از یک دقیقه طول می‌کشد و احتمالا مایه‌ی خنده و دل‌خنکی برای فرستنده است، اما رد ِ این اقدام در فضای مورد استفاده باقی می‌ماند و موقعیت ِ خطرناک کلید می‌خورد. به این دلیل، در هنگام هر عملی در فضای مجازی باید حساب ِ سود و هزینه‌ی روشنی انجام داد و هرگز فراموش نکرد که هزینه‌ی انجام یک اقدام ممکن است مدتها بعد از خنده‌ی جمعی خودنمایی کند. یک پیشنهاد عملی این است که چنین رفتارهایی را می‌توان در فضاهای حقیقی انجام داد که حافظه‌ی بی‌نهایت ندارند و حرف در آن‌ها باد هوا می‌شود و قابل پیگیری و اثبات نیست.
نکته‌ی کلیدی در این اتفاق، سادگی ِ فریب‌آمیز ِ فضاهای سایبری است. وایبر، واتس‌اپ و نظایر ِ آن‌ها، در فضای بسته‌ی موجود در کشور، مانند پنجره‌هایی به آزادی و رهایی خودنمایی می‌کنند. حقیقت این است که آزادی همیشه مفهومی نسبی است و هیچ اقدامی بدون هزینه نیست. سوال ِ کلیدی این است که چطور باید از آزادی‌های ممکن در فضاهای ارتباطی ِ جدید با کمترین میزان هزینه استفاده کرد. نوشتن جوکی درباره‌ی آیت‌الله خمینی در وایبر احتمالا یکی از این روش‌های بهینه نیست.