آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۲۴ مرداد ۱۳۹۳

مجله تابلو

وبلاگ


ایران به حماس عشق می‌ورزد


ترجمه سوده راد

 

0808pg0206iran02

 

بنی اونی، نیویورک تایمز – نیوزویک

 

 

بحران گسترده‌ای که خاورمیانه را در برگرفته است، یاران دیرین را از هم دور می‌کند. بعد از ضربه بزرگی که جنگ داخلی در سوریه به رابطه ایران و حماس وارد کرد،‌ رابطه رومانتیک این‌دو یک بار دیگر در حال شکوفایی است و امیدها برای یافتن راه‌حلی صلح‌‌آمیز در منطقه را کم‌سو می‌کند.

تهران مدت‌هاست که تجهیزات نظامی شبه‌نظامیان حماس در غزه را تأمین می‌کند. حماس هم مانند حکومت ایران گروهی بنیادگراست که به گسترش اسلام و تبدیل آن به قانون حاکم بر خاورمیانه و فراتر از آن معتقد است. در حالیکه ایران، بزرگترین قدرت شیعی جهان است، حماس – که شاخه‌ای از گروه غیرقانونی اخوان مسلین در مصر است – بخشی از جهان اهل سنت به‌شمار می‌رود که عموماً شیعه بودن را مصداق ارتداد تلقی می‌کند.

جنگ داخلی در سوریه، اتحاد ایران و حماس را به بوته آزمایش نهاد. این آزمایش شکست خورد. پیش از سال ۲۰۱۱ رهبری سیاسی حماس که پس از اخراج از اردن ِطرفدار غرب در سال ۱۹۹۱، در دمشق اسکان گزیده بود، مجبور به ترک دمشق شد. وقتی جنگ داخلی سوریه بالا گرفت، رهبر دفتر سیاسی حماس، خالد مشعل،‌ تمام تلاش خود را کرد تا جایی که می‌تواند از مواضع خود عقب‌نشینی نکند. او باید تصمیم سختی می‌گرفت: از سویی رئیس‌جمهور بشار اسد به کشتار شورشیانی که اکثراً سنی‌مذهب هستند می‌پرداخت و از سویی دیگر، پشتیبان اصلی اسد، یعنی ایران، ارزشمندترین متحد حماس بود.

مشعل در نهایت تصمیم گرفت از شورشیان سنی حمایت کند و تنها کمی بعد، مجبور شد از دمشق به محل سکونت کنونی‌اش، یعنی هتل لوکسی در دوحه قطر نقل مکان کند. این اقدام آغاز دوره‌ای طولانی از تنش میان ایران و حماس بود. جهان عرب بیش از پیش حماس را طرد کرد و از آن مهم‌تر، به برکناری اخوان المسلمین از قدرت، حمایت دائمی مصر را نیز از دست داد. این به انزوا رانده‌شدن یکی از عوامل اصلی بروز جنگ در غزه بود.

وقتی جنگ با اسرائیل بالا گرفت، ایران و حماس یکبار دیگر با هم متحد شدند و این درحالی بود که از سویی رهبران جهان بر توسعه اقتصادی غزه به‌عنوان راه‌حلی جایگزین برای جنگ‌ اصرار داشتند و از سویی دیگر امریکا و اسرائیل هدفشان غیر نظامی کردن غزه بود. ایران از مسلمانان جهان خواست به باریکه غزه سلاح ارسال کنند، چرا که از به قدرت رسیدن حماس که نسبت به فتح، به رهبری محمود عباس بسیار خشن‌تر است راضی‌تر است. فتح به اعتدال شهرت بیشتری دارد و گفتمان مبارزه بدون خشونت را برای رسیدن به صلح پایدار در فلسطین دنبال می‌کند.

در اواخرماه ژوئیه، رهبر جمهوری اسلامی ایران، آیت‌الله خامنه‌ای صریحاُ مخالفت خود را با مواضع باراک اوباما اعلام کرد و گفت:‌ ” رئیس جمهور آمریکا فتوا صادر کرده است که باید مقاومت خلع سلاح شود! بله، معلوم است؛ می خواهید خلع سلاح شود تا همین مقدار ضربه‌اى را هم که در مقابل این‌همه جنایت وارد می‌کند، نتواند وارد کند؛ ما عرض می‌کنیم به‌عکس، همه‌ دنیا و بخصوص دنیاى اسلام، موظفند هرچه می‌توانند به تجهیز ملت فلسطین کمک کنند.” و بدین ترتیب این موضوع را کاملاً روشن کرد که ایران کنار حماس خواهد ایستاد .

سرلشگر قاسم سلیمانی،‌ فرمانده نیروی سپاه قدس سپاه پاسداران که به ندرت در انظار عمومی اظهار نظر می‌کند در گفتگویی با خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران به این موضوع اشاره و برآن تأکید کرد که حماس باید با سلاح تجهیز شود: ” ما تأکید می‌کنیم که در اصرار برای پیروزی مقاومت و بالابردن آن تا پیروزی ادامه خواهیم داد تا این‌که زمین و آسمان و دریا برای صهیونیست‌ها تبدیل به جهنم شود.” او در ادامه سخنان خود می‌گوید:‌ “تمام جهان بداند که خلع سلاح مقاومت […] رؤیاهایی هستند که در بیداری تعبیر نمی‌شوند و آرزوهایی [برای اسرائیل] که به گورها برده خواهند شد.”

حتی ممنوعیت ارسال سلاح و تجهیزات جنگی از ایران، تهران را در تجهیز متحدانش در منطقه متوقف نکرد. ایران، از جنبش شیعیان در بحرین حمایت می‌کند، شورشیان یمن را که بخش‌های جنگ زده یمن را کنترل می‌کنند، ارتش و برخی از ارتشیان عراقی، رژیم اسلام‌گرای سودان و ارتش حزب‌الله، حامی اصلی اسد در سوریه را – که نماینده ارتش خود ایران در لبنان به حساب می‌آید – تجهیز نظامی می‌کند. در عین حال، عربستان سعودی که رقیب اصلی ایران در رهبری عرب در منطقه به‌شمار می‌آید، در مرزهای خود با گروه‌های حمایت‌شده توسط ایران مبارزه می‌کند.

اِد رویس، نماینده جمهوری‌خواه کالیفرنیا که ریاست کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان را برعهده دارد می‌گوید : “در منطقه کشور به کشور برویم اثرات حضور ایران را می‌بینیم.” رویس در تلاش است فشارها را بر ایران بیشتر کند، در حالی‌که دولت اوباما تلاش می‌کند با پیش‌برد مذاکرات راه‌حلی برای ساده‌تر کردن یا لغو کامل تحریم‌های ایران در ازای تضمین عدم پیشبرد فعالیت‌های هسته‌ای پیدا کند.

به گفته رویس، امریکا باید نتایج کاهش یا لغو تحریم‌های علیه ایران را به خوبی و فراتر از نتایج خوب یا بد مذاکرات پرونده هسته‌ای بررسی کند. او می گوید:‌ “همین که نرخ ارز ایران را با برداشتن تحریم‌ها بالا ببریم، توانایی حمایت بیشتر از حماس و حزب‌الله را به این کشور می‌دهیم.”

طبق گزارشی از پنل سازمان ملل که تحریم‌های ایران را تقویت می‌کند و در ماه ژوئن منتشر شده است، تهران به راه‌های بسیار پیچیده‌ای برای دورزدن تحریم‌های سلاح دست می‌زند. این گزارش همچنین به جزئیات آنچه در کشتی باری Kols-C که در ماه مارس در دریای سرخ توسط اسرائیل بازرسی شد می‌پردازد. این گزارش همچنین روش طراحی شده برای پنهان کردن مبدأ ایرانی این کشتی باری را توضیح می‌دهد. کشتی در مسیر غیرمستقیم و پر پیچ و خمی از ایران به عراق، مجدداً به ایران و بعد دریای سرخ، جایی که بنا بود در بندر سودان لنگر بیاندازد طی مسیر می‌کرد. پس از این که واقعیت هویت این کشتی آشکار شد، اسرائیلی‌ها چهل موشک M-302 و ۱۸۱ خمپاره ۱۲۲ میلیمتری و ۴۰۰هزار فشنگ کالیبر ۷/۶۲ که همگی ساخت کشور سوریه بودند و میان محموله‌های قانونی این کشتی باری پنهان شده بودند پیدا کردند.

این گزارش سازمان ملل تنها اشاره‌هایی به مقصد تسلیحات می‌کند. اما وقتی جمله‌بندی‌های این سند به دلایل سیاسی تا این‌حد غیر مستقیم شد، مقامات رسمی اسرائیل ادعا کردند که می‌دانند این تسلیحات در مسیر ارسال به مبارزان اسلام‌گرای غزه بوده ‌است.

اگر چیزی که اسرائیلی‌ها می‌گویند درست باشد، این محموله کشنده ممکن است به قصد تجهیز جهاد اسلامی فلسطینی، گروه رقیب حماس که به گفته منابع اسرائیلی، محبوب ایران در غزه است، ارسال شده باشد. اما به نظر می‌رسد جنگ با اسرائیل در غزه موجب بروز برخی اختلافات بین روحانیت در تهران و حماس شده بود. با این‌ حال وزیر امور خارجه ایران، جواد ظریف حول تماس تلفنی‌اش در ۲۳ ژوئیه با خالد مشعل به شدت تبلیغ کرد. روابط بین ایران و حماس آشکارا رو به بهبودی است.

علی الفونه، پژوهشگر و عضو ارشد بنیاد دفاع و دموکراسی می‌گوید : ” جنگ غزه هدیه‌ای برای خامنه‌ای بود. از زمانی که جنگ داخلی سوریه آغاز شده‌است، تهران در سکوت تلاش کرده‌است فرمول جادویی برای پایداری رژیم اسد در عین از دست ندادن مبارزان سنی فلسطینی پیدا کند.” حالا که تهران خیالش بابت پایداری رژیم اسد راحتش شده است، بدنبال بازگرداندن روابطش با حماس است.”

جاناتان هلوی، پژوهشگر کانادایی که پژوهشگر ارشد اسلام رادیکال در مرکز سیاست‌های عمومی اورشلیم است، می‌گوید حماس و اخوان المسلمین ایران را ازسالها پیش متحد خود می‌دانند. او می‌گوید:”این حرکت با دوران آیت‌الله خامنه‌ای آغاز شد” و برغم تنش‌های شیعه و سنی، “اخوان المسلمین به انقلاب ایران علاقه فراوانی نشان می‌داد”.

برخلاف سایر نیروهای سنی در منطقه، اخوان و حماس به اتحاد با ایران ادامه می‌دهند. هلوی می‌گوید:”نه بخاطر این‌که آنها هیچ مشکلی با دنیای شیعه ندارند، بلکه به این دلیل که ایران را ابرقدرتی در حال رشد می‌بینند.” به سهم خود، او می‌افزاید: ایران حماس را در جنگ بزرگترش با اسرائیل و منافع امریکا در منطقه به عنوان “سپرگوشتی مقابل توپ” می‌بیند.

در آینده دور، هر دو طرفین ممکن است دیگری را دشمن مذهبی و ایدئولوژیک دیگری بدانند. اما در حال حاضر، این پیوند مایه آسودگی، زنده و سرحال است.