آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۲۲ خرداد ۱۳۹۳

جلیل فتوحی نیا

اجتماع


تب تندی که عرق کرد


سینما و فوتبال

وقتی فوتبال و سینما به هم گره می‌خورد اولین جرقۀ ذهن فوتبال دوستانِ عاشق سینما، فیلم “فرار به‌سوی پیروزی” به کارگردانی “جان هیوستون” محصول سال ۱۹۸۱ است. فیلمی که ستارگان فوتبال نظیر پله، بابی مور، اسوالدو آردیلس و کازیمیر دینا در کنار سیلوستر استالونه و مایکل کین در آن نقش‌آفرینی کرده‌اند.

پله
پله در فیلم فرار بزرگ
در فرار به‌سوی پیروزی، فرمانده آلمانی کمپ نگهداری اسرا که قبل از جنگ بازیکن فوتبال بوده، تصمیم می‌گیرد یک بازی تمرینی بین تیم سربازان آلمانی و تیم اسرا برگزار کند. اما در روند فیلم، این بازی تبدیل به یک مسابقۀ بزرگ حیثیتی می‌شود. اسرایی که ابتدا تصمیم داشتند در بین دونیمه از استادیوم فرار کنند اما به میدان بازمی‌گردند و تا دقیقۀ ۹۰ مبارزه می‌کنند. تکل های معروف آردیلس، برگردان‌های پله و شیرجه‌های سیلوستر استالونه، روی پردۀ سینما لذتی ویژه داشت که بیشتر فوتبال دوستان در سراسر دنیا را به سینما کشاند.
این فیلم همچنان، عنوان بهترین فیلم ورزشی با محوریت فوتبال را با خود یدک می‌کشد.

اما در ایران حکایت دیگری است، چرا که اینجا همواره حاشیه‌ها مهم‌تر از متن هستند. بحث تماشاگران، اجازۀ ورود ندادن به خانم‌ها در استادیوم‌ها و طرز برخورد نیروهای انتظامی با این موضوع، سوژه ای بود که توانست فیلم “آفساید” اثر جعفر پناهی را به عنوان مشهورترین اثر سینمایی با محوریت فوتبال، به همه معرفی کند. در این فیلم از دریبل‌های زیبا و مهارت‌های فردی بازیکنان فوتبال خبری نیست و سوژۀ اصلی فیلم، جایگاه تماشاچیان و چگونگی رسیدن چند دختر به آرزویشان برای دیدن ورزشگاه و فوتبالیست‌ها در یک فضای زنده و واقعی است.


شهوتِ شهرتِ بیشتر

آنچه مهم است اینکه به‌ واسطۀ شهرت و محبوبیت بازیکنان فوتبال – که کمتر از هنرپیشگان سینما هم نیست- این قشر از جامعه همیشه مورد توجه کارگردانان سینما بوده‌اند و همواره پیشنهادهای اغواگر از سوی سینماگران داشته‌اند. از بازیکنان خارجی با شهرت جهانی تا بازیکنان تیم‌های مطرح داخل کشور، همیشه وسوسۀ کارهای سینمایی داشته‌اند. گاهی با انگیزۀ امور خیریه و گاهی هم برای کسب درآمد بیشتر.

نگاهی به تاریخ سینمای جهان می‌تواند به اسامی بزرگی برسد: ادسون آرانتس دوناسیمنتو ملقب به پله با بازی در فیلم “فرار به‌سوی پیروزی” نام خود را در دنیای سینما هم جاودانه کرد.
“اریک کانتونا”ی فرانسوی در فیلم‌هایی چون “الیزابت”، “مو کی” و “به دنبال اریک” که داستان آن دربارۀ پستچی بدشانسی است که به‌ صورت خیالی با قهرمان زندگی‌اش، اریک کانتونا آشنا می‌شود تا شاید زندگی پر از شکستش پس از سالها رنگ پیروزی را با چشمان خود ببیند، نقش بازی کرد.

کانتونا
اریک کانتونا در فیلم سوئیچ
“دیوید بکهام” فوتبالیست مشهور انگلیسی هم از این قاعده مستثنا نبود. او علاوه بر بازی در چندین کلیپ و تبلیغ تلویزیونی، در شو مشهور همسرش بانام “ویکتوریا بکهام به آمریکا می‌رود” و دیگر شوهای تلویزیونی امریکایی همچون “نمایش امشب” در تلویزیون، به همراه دوستان برزیلی‌اش، در فیلم “گل” ۲ ظاهر شد. اما گفته می‌شود سال آینده، وی در نخستین فیلم سینمایی‌اش با نام “سرویس مخفی” به کارگردانی ماتئو وان و با حضور بازیگرانی همچون ساموئل آل جکسون و مایکل کین بازی خواهد کرد.

و در آخر باید از “رونالدو” فوتبالیست مشهور برزیلی دهۀ پیشین یاد کرد که با بازی در نقش خودش در مجموعه فیلم‌های “گل” ۱ و ۲ و ۳ بر محبوبیت خود در میان طرفدارانش افزود. وی همچنین در تعدادی کار مستند چون “جنگ مواد مخدر در آمریکا” ظاهر شد، مستند “رئال مادرید” و “سوپراستارها” ازجمله دیگر کارهای او به‌حساب می‌آیند. اما بهترین کار وی بازی دریکی از قسمت‌های سریال مشهور “سیمپسون‌ها” در سال ۲۰۰۷ بود که بسیار موردتوجه قرار گرفت.

در این میان فوتبالیست‌های ایرانی هم از این قاعده مستثنا نبوده‌اند و تجربه‌های تلویزیونی و سینمایی گاهی موفق و گاهی ناامید کننده داشته‌اند. اوج این اتفاق هم همین امسال رقم خورد. آنجا که “پژمان جمشیدی” حضور قابل تأملی در سریال پژمان داشت و توانست استعداد ذاتی‌اش را در عرصۀ هنر به نمایش بگذارد.

پژی
پژمان جمشیدی و نیما شاهرخ شاهی
اما برای اولین بار در سینمای ایران، در دهۀ چهل، “عزیز اصلی” دروازه بان تیم پرسپولیس و تیم ملی جلوی دوربین ساموئل خاچیکیان رفت و برای فیلم “بی‌عشق هرگز” نقش‌آفرینی کرد. او مجموعاً در هشت فیلم سینمایی بازی کرد.
“مهراب شاهرخی” بازیکن سالهای دور پرسپولیس و تیم ملی در سال ۱۳۵۵ در فیلم “علف‌های هرز” ظاهر شد.

مرحوم “مجید سبزی” و “غلام فتح‌آبادی” دو بازیکن سابق پرسپولیس بودند که سالهای ۷۴ و ۷۵ در سریال “به‌سوی افتخار” جلوی دوربین سیروس مقدم رفتند تا حضور فوتبالی‌ها در عرصۀ هنر، پس از انقلاب دوباره به جریان بیفتد.
در سال ۱۳۷۸، جواد زرینچه کاپیتان استقلال در فیلمی بانام “مثلث آبی” ظاهر شد. این فیلم ماجرای نوجوانی علاقه مند به استقلال است که همراه خانواده‌اش زندگی فقیرانه و نجیبی دارد، در یک فروشگاه ورزشی با جواد زینچه آشنا می‌شود و مدافع آبی‌ها که از این نوجوان خوشش آمده سعی می‌کند مشکلات او و خانواده‌اش را حل کند.
و اما یکی از پرحرف و حدیث ترین فیلم‌های فوتبالی اثری سینمایی به نام “فوتبالیست‌ها” بود که در سال ۱۳۷۹ توسط علی اکبر ثقفی ساخته شد. علی پروین اسطورۀ پرسپولیس، حمید استیلی، افشین پیروانی، هاشم حیدری و محمد پروین در آن بازی کردند. کاری که بعدها علی پروین از حضور در آن اظهار پشیمانی کرد. این فیلم به‌واسطۀ ساختاری در ردۀ فیلم‌های ضعیف قرار گرفت و با شکست تجاری مواجه شد.
احمدرضا عابد زاده با “ازدواج غیابی”، علی انصاریان با فیلم “کلاف” و در تجربۀ دیگری به همراه محمد برزگر و فرزاد مجیدی در “زیر آسمان شهر” و کریم باقری و آرش برهانی در سریال ” در مسیر زاینده رود” ایفای نقش کرده‌اند تا فهرست فوتبالیست‌های بازیگر را طولانی تر کنند.

13718

تیم فوتبال هنرمندان

در انتها بد نیست از بازیگران سینما و تلویزیون بگوییم که با تشکیل تیم، پا به توپ شدند تا پیوند فوتبال و سینما یک‌طرفه نباشد. هنرمندانی چون جواد هاشمی، محمدرضا حیدری، علی عبدالمالکی،عارف لرستانی، محسن تنابنده، مرتضی کاظمی، امیرعلی دانایی، علی سلیمانی، حسین سلیمانی، اصغر همت، فرشید فهیم، حسام یار یار، علی سهرابی با تشکیل تیم فوتبال هنرمندان بازی می‌کنند و مسابقه می دهند و گاه نیز با حضور خود در دیدارهای خیرخواهانه و گلریزان با فوتبالیست‌های امروز و دیروز دست و پنجه نرم می‌کنند.


پیوندتان مبارک

پیوند میان بازیکنان و بازیگران را درسینما یا در زمین بازی، در کافه‌های مشهور و یا نمایشگاه‌های عرضه‌کننده اتومبیل‌های آخرین سیستم با ماشین‌های چندین صد میلیونی، باید پیوند مبارکی بدانیم. هرچند این حضور مشترک مدیون شهرت و دستمزدهای میلیونی باشد اما اشتراکی است که در آینده می‌تواند کیفیت سینمای فوتبالی یا فوتبال سینمایی را بالاتر ببرد.
“یار دوازدهم”، با تمامی حرف‌وحدیث آن، به‌عنوان حاصل جمع این پیوند در جام جهانی پیش روست. بازیگرانی که برای همراهی با بازکنان به برزیل می‌روند تا به آنها روحیه دهند، اتفاقی که باید منتظر ماند و در آینده درباره میزان تأثیرش بر روحیه بازیکنان فوتبال صحبت کرد. هرچند که تا این لحظه بسیاری از بازیگرانِ دعوت شده که طرفداران دوآتشه فوتبال بوده‌اند، به خاطر اعتراضات مردمی به حواشی و اعداد و ارقام نجومیِ سفر به برزیل و نحوه تأمین بودجه آن، از همراهی با این کاروان سرباز زده‌اند.