آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۲۲ خرداد ۱۳۹۳

محمود فرجامی

اجتماع


تاملاتی کوچک درباب چیزهایی بزرگ:


فوتبال

Pallo_valmiinaedited


فوتبال یک ورزش تیمی است که قدمت آن به حدود ۲۵۳۶ سال پیش در ایران باستان بازمی‌گردد. ایرانیان در آن زمان فوتبال را دقیقاً به همین شیوه‌ای که امروز بازی می‌شود، یعنی در زمینی به طول ۹۰ تا ۱۲۰ متر و با عرض ۴۵ تا ۹۰ متر و در دو نیمه ۲۰ تا ۴۵ دقیقه‌ای بازی می‌کردند. آنها در این بازی به مهارتی تاریخی رسیده بودند. از این مهارت تاریخی در نقش‌برجسته‌های تخت جمشید، پاسارگاد، نقش رستم، بیستون و سایر بناهای باستانی هیچ اثری برجا نمانده است که این خود نشانگر آن است که ایرانیان باستان علاوه بر مهارت در فوتبال به فضیلت فروتنی نیز آراسته بودند.

در حال حاضر فوتبال ورزشی انگلیسی با قدمتی کمتر از دویست سال محسوب می‌شود که در جهان طرفداران زیادی دارد، به نحوی که تخمین زده می‌شود امروزه بیش از دویست و پنجاه میلیون فوتبالیست در بیش از ۲۰۰ کشور وجود دارند . مسئله‌ای که نشان می‌دهد علاقه به فوتبالیست بودن در سطح جهان شباهت غریبی با علاقه به شاعر بودن در سطح ایران دارد. در این بازی، دو تیم یازده نفره متشکل از بازیکنان با یک توپ فوتبال بر روی چمن طبیعی یا مصنوعی سعی می‌کنند با لگد زدن به پا، زانو، ران، بیضتین، شکم، سینه، دست‌ها و صورت یکدیگر و همچنین توپ فوتبال به پیروزی برسند. در مسابقات فوتبال زنان همین فرآیند با اندکی تغییر در محل اصابت لگد انجام می‌شود که البته کشیدن مو جای برخی عملیات را می‌گیرد. تماشاگران نیز با زدن نعره و همدیگر، به تشویق تیم موردعلاقه‌شان می‌پردازند. عملی که در ورزشگاه، در خیابان، پای تلویزیون و حتی به مدد تکنولوژی‌های جدید در زیر لحاف و هر جای دیگری که امکان تماشای مسابقه فوتبال وجود داشته باشد، انجام می‌شود.

فوتبال ضوابطی دارد که قوانین فوتبال نامیده می‌شوند و نمی‌توان برخلاف آنها عمل‌کرد مگر آنکه سازمان فیفا اجازۀ آن را صادر کند. فیفا نهاد رسمی ورزش فوتبال است که وظیفه دست‌کاری منظم و مداوم قوانین فوتبال و گیج کردن بازیکنان و علاقمندان این ورزش را بر عهده دارد. گاهی نیز به خودش گل طلایی می‌زند.

جام جهانی فوتبال از بزرگ‌ترین رویدادهای ورزشی جهان است که از سال ۱۹۳۰ به‌طور مرتب و هر چهار سال یک‌بار برگزار شده است، به استثنای سال‌های ۱۹۴۲ و ۱۹۴۶ که به علت جنگ جهانی دوم کلیۀ طرف‌ها ترجیح دادند توپ‌هایشان را به جای دروازه به کلیۀ مواضع یکدیگر شلیک کنند.

جام جهانی هر چهارسال یک باردر یک یا دو کشور جهان برگزار و باعث رشد انفجاری صنعت توریسم، تبلیغات تلویزیونی، سرکیسه کردن تماشاچیان، نوشیدن آبجو و سکس سرپایی در گوشه و کنار تاریک محل‌های نزدیک به برگزاری مسابقات می‌شود. کشورهای زیادی هر سال برای به دست آوردن همین مزایا با یکدیگر رقابت می‌کنند و از هیچ دوز و کلکی هم برای راضی کردن فیفا فروگذار نمی‌کنند. اما مسئولان فیفا هرگز تحت تأثیر قرار نمی‌گیرند و همیشه بهترین و شایسته‌ترین گزینه را انتخاب می‌کنند. مثلاً میزبان جام جهانی سال ۲۰۲۲ کشور قطر است که هم تیم فوتبال پرافتخاری دارد، هم کشور خوش‌آب و هوایی ست و هم در زمینه حقوق بشر، ورزش زنان و وضعیت کارگران سابقه درخشانی دارد.

از ۱۹ جام جهانی که تا به حال برگزار شده برزیل با پنج قهرمانی اول، ایتالیا با چهار قهرمانی دوم و آلمان با سه قهرمانی سوم هستند. ایرانی‌ها همچنان در این زمینه نیز، همچون نیاکان خود، فروتنی می‌کنند.

از ۱۹ جام جهانی که تا به حال برگزار شده برزیل با پنج قهرمانی اول، ایتالیا با چهار قهرمانی دوم و آلمان با سه قهرمانی سوم هستند. ایرانی‌ها همچنان در این زمینه نیز، همچون نیاکان خود، فروتنی می‌کنند.

جام جهانی، پربیننده‌ترین رویداد ورزشی است به‌طوری‌که بازی فینال جام جهانی سال ۲۰۰۶ را که در کشور آلمان برگزار شد، نزدیک به ۷۱۵ میلیون نفر در سرتاسر دنیا زنده تماشا کردند. از آمار مردگانی که آن واقعه مهم را تماشا کردند اطلاع دقیقی در دست نیست اما تخمین زده می‌شود همین تعداد مرده تماشا کرده باشند.

علاقه و اعتقاد به فوتبال و جام جهانی تازه‌ترین دین تاریخ بشریت است که با اندکی تفاوت، تمام خصوصیات ادیان قدیمی را دارد. همچنان که معتقدان به ادیان، به ویژه در دوران نخستین شکل‌گیری، به آن‌ها عمیقاً عشق می‌ورزند و اصرار دارند که با کتک و شکنجه هم که شده، دیگران را در این عشق و لذت با خود سهیم کنند؛ فوتبال‌دوستان نیز از تماشای آن لذت می‌برند و از هیچ تلاشی برای به اشتراک گذاشتن آن با دیگران فروگذار نمی‌کنند. حرف زدن دائمی درباره فوتبال، پوشش دائمی رسانه‌ها، و نصب تلویزیون‌های عظیم در پارک‌ها برای پخش زنده مسابقات فقط بخش کوچکی از این تلاش‌های خیرخواهانه است. بخش بزرگ‌تر آن است که فوتبال‌دوستان نیز، همچون معتقدان به ادیان، کمک‌های میلیاردی برای اشاعۀ اعتقادات خودشان را – البته از بودجه عمومی که بخش بزرگی از آن حق و سهم نامعتقدان است- وظیفۀ بدیهی دولت‌ها می‌دانند. در عرصۀ ذهنی و نظری هم شباهت‌ها بسیارند. مهم‌ترین آن‌ها اینکه مثلاً همانطور که معتقدان به اسلام یا مسیحیت اصولاً قادر به هضم این مساله نیستند که چند میلیارد نفر از اهالی کره زمین، از هندو و بودایی گرفته تا آته‌ایست، اصولاً اعتقادی به خدای واحد ندارند چه رسد به دانستن جزئیات دین‌های توحیدی، فوتبال‌دوستان هم حاضر به درک این مسئله نیستند که میلیون‌ها نفر اصولاً هیچ علاقه‌ای به فوتبال ندارند، چه رسد به دنبال کردن جزئیات مسابقات دستۀ دو باشگاه‌های اسپانیا. با این‌حال اکثر این معتقدان، با علاقه، پشتکار و البته خیرخواهیِ به عنف، طوری رفتار می‌کنند که گویا آنها و علاقه‌مندی‌ها و اعتقاداتشان جهان‌شمول است یا به‌زودی خواهد شد یا باید بشود.

جام‌جهانی ۲۰۱۴ در برزیل برگزار می‌شود و تیم ملی کشور ایران نیز در این واقعۀ مهم بشری حضوری چشمگیردارد.