آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۱۲ بهمن ۱۳۹۲

شهاب الدین شیخی

اجتماع


می‌ترسم ببوسمت


نگاهی به اشعار لطیف هلمت
1

عکس: بهمن شهبازی

لطیف هلمت، شاعر، نویسنده، مترجم و روزنامه‌نگارکرد، سال ۱۹۴۷میلادی درشهر”کفری” از توابع استان کرکوک کوردستان عراق و در خانواده‌ای اهل شعر و ادب متولد شد. لطیف هلمت از ۱۲ سالگی شروع به خواندن شعر نو جهان، ازطریق زبان عربی می کند و نخستین مجموعه شعرش با عنوان “خدا و شهر کوچک ما ” را در سال ۱۹۷۰ منتشر می کند. وی به همراه برادران “‌شاکَلی” از بنیانگذاران نحلۀ ادبی “کفری” کرکوک بود و به همین خاطر نقش بسیار تعیین کننده ای درسیر و دگردیسی تاریخی شعر کردی داشته و یکی از رکنهای اصلی شعر معاصرکردی به شمار می‌آید. وی شاعری نوپردازاست و همواره به تجربه های جدید در شعر دست زده است و علاوه بر کردی به عربی هم می نویسد.

یکی از ویژگی‌های شعر لطیف هلمت تصویر و تصور‌ها و تجربه‌های نو در شعر است. هیچ کدام از شعرهای لطیف شبیه شعرهای قبلی وی نیست. زیرا که معتقد است شعر هرگز نباید پشت سرش را نگاه کند.

یکی از ویژگی‌های شعر لطیف هلمت تصویر و تصور‌ها و تجربه‌های نو در شعر است. هیچ کدام از شعرهای لطیف شبیه شعرهای قبلی وی نیست. زیرا که معتقد است شعر هرگز نباید پشت سرش را نگاه کند. همان طور که خودش می‌گوید ” شعر گریز از مرگ است/ به همین خاطر/ هیچ وقت پشت سرش را نگاه نمی‌کند”. شاید بتوان اصلی‌ترین مفاهیم همیشگی شعرهای لطیف هلمت را مفاهیمی چون “عشق”، “مادر”ش و “سرزمین”اش دانست. آن گونه که خود در یکی از شعرهایش می‌گوید: “بسیاری از اتفاقات تاریخی زنده به گور شدند، از آن میان عشق من ، مادرم ، همچنین سرزمین‌ام”.
اما نمی‌توان از دو مفهوم جنگ و صلح هم بی تاًمل گذشت. آن‌قدر که او همزمان جنگ ستیز است و علیه جنگ در شعرهایش واژه کاشته است احتمالا جنگ افروزان در زمین مین کاشته اند. از سوی دیگر نمی‌توان ناامیدی شاعرانه و تلخ او را از ناتوانی “‌صلح”، در شعرهایش نادیده گرفت. چندان که صلح را می‌ستاید، بارها ناتوانی صلح در مقابل جنگ را به سخره می‌گیرد.

هلمت جدا از شعر، داستان و نمایشنامه برای کودکان می نویسد و تاکنون ۱۷ اثر در این زمینه ها از او منتشرشده است. چهار کتاب درزمینۀ نقد ادبی، کتابهایی در باره صوفی گری و دادائیسم و سوررئالیسم نگاشته است. همچنین ده‌ها مقاله نیز درزمینه هایی چون: سینمای انیمیشن کودک، داستان و سینمای کودک منتشر کرده است.
شعرهای لطیف هلمت تاکنون به زبانهای فارسی، عربی، انگلیسی، سوئدی، هلندی، آلمانی و فرانسوی ترجمه شده است. او عضو سندیکاهای روزنامه نگاران جهان، عراق و اقلیم کردستان و همچنین عضو اتحادیه نویسندگان کرد است و هم اکنون در شهر سلیمانیه کردستان عراق زندگی می کند.
هلمت تاکنون ۱۸مجموعه شعر منتشر کرده که از جمله آن‌ها می‌توان به: خدا و شهر کوچک ما (کرکوک ۱۹۷۰)؛ گیسوان آن دختر سیاه چادر قشلاق و ییلاق من است-؛ گردباد سفید (بغداد ۱۹۷۸)؛ نامه‌هایی که مادرم نخواند (بغداد ۱۹۷۹)؛ شعری که تمام می‌شود و تمام می‌نشود (بغداد ۱۹۷۹)؛ صلح و جدل‌ها در میان شهروندان الکترونیک جمهوری لطیف هلمت (سلیمانیه ۲۰۰۰) و.. نام برد. در این‌جا به مناسبت پایان سال ۲۰۱۳، سیزده شعر کوتاه از لطیف هلمت بخوانیم.

۱-
من هنوز
آب‌نبات را آب‌نبات صدا می‌زنم و
زخم را زخم می‌نامم و
گُل را گُل
اما مادر
من دیگر تا آخر دنیا
به چه کسی بگویم مادر!

۲-
ای شعر
در دلی برایت گریه می‌کنم
که زبان را در آن کشته‌اند

 

۳-

در جنگ
گیتار نوازان گوش می‌دهند

ژنرال‌ها توپ و دوشکا
می‌نوازند

۴-

زبان سنگ اگر بیاموزی
مست می‌شوی
از طعم سکوت

۵-
رفاقت با سکوت
فریاد زدن را به من آموخت

۶-
من از استعمار متنفرم
اما دلم می‌خواهد وجب به وجب تو را
مستعمرۀ خویش کنم.
نفت و خودخواهی
دموکراسی را زیر پا می‌نهند

۷-
تاریخ، پست و بی وفاست
فقرا از او دفاع می‌کنند و
او به ستایش پادشاهان مشغول است

۸-
شادی را تقسیم کردند
خوب شد از این مفهوم زشت و کثیف
چیزی به آواره‌ها نرسید

۹-
به خیابان‌ها شلیک نکنید
تا نام شهیدان شهید نشوند

۱۰-

گورستان شهری است
شهروندان‌اش
از تمامی معاهده‌های جنگ و صلح
بیزارند.

۱۱-
دست‌هایم را بفشاری
از انگشتانم واژه و شعر می‌چکد
دست‌هایت را بفشارم
پنج شیشه عطر میان دستانم می‌شکند.

۱۲-
به پادشاهان بگویید ساکت؛
شاعری می‌خواهد سخن بگوید

به گردبادها بگویید
آرام بگیرند ؛
نرگسی می‌خواهد بروید

به گلوله‌ها بگویید خاموش
کودکی می‌خواهد بخوابد

۱۳-

می‌ترسم ببوسمت
به خانه که برگشتی دهانت بوی شعر بدهد
مادرت سرت داد بکشد:
باز کدام شاعر ولگرد تو را بوسیده است.