آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۲۹ دی ۱۳۹۲

پرویز جاهد

اجتماع


از جاز کلاسیک تا جاز آوانگارد


بیست‌ ویکمین فستیوال جاز لندن
جاز 1
بیست ویکمین فستیوال جاز لندن که در ماه نوامبر گذشته در مرکز باربیکن لندن برگزار شد، در ۱۰ روز میزبان تعداد زیادی از آهنگسازان، نوازندگان و خوانندگان موسیقی جاز، بلوز، هیپ هاپ، بی‌باپ، فولک، سول و انواع موسیقی‌های آوانگارد جاز از سراسر جهان از هند و ایران گرفته تا نیواورلئان و مالی بود.
فستیوال جاز لندن که از سال ۱۹۹۲ به وجود آمده، همه ساله شاهد اجرای برنامه‌های متنوعی است که در سالن‌های مختلف شهر لندن از جمله تالارهای موسیقی ساوث بنک، مرکز باربیکن و همین طور کلاب‌ها و کافه‌های مشهور موسیقی جاز مثل ۶۰۶، پیتزا اکسپرس و رانی اسکات، برگزار می‌شود.
در فستیوال امسال، برخی از چهره‌های سر‌شناس موسیقی جاز و بلوز کلاسیک و مدرن مثل لی کونیتز، هیو ماسکلا، استن سالزمن، استن تریسی، مارکوس میلر، دیوید سان بورن، پیتر ایند، کریستین مک براید، تیگرن هاماسیان، ایوان پارکر، مدلین پی یرو و آرچی شپ، شرکت داشتند.
بداهه نوازی حسین علیزاده و پژمان حدادی
فستیوال جاز لندن، برخلاف عنوان آن، تنها به موسیقی جاز اختصاص ندارد. حضور برخی از گروه‌ها، خوانندگان و نوازندگان از کشورهایی مثل هند، ایران و آفریقا که موسیقی آنها ارتباط چندانی با جاز ندارد، نشان‌دهندۀ تمایل گردانندگان این فستیوال برای جذب مخاطب بیشتر و ایجاد تنوع در برنامه‌های آن است. این فستیوال، امسال نیز همانند سالهای گذشته، میزبان آهنگسازان و
نوازندگانی از سراسر دنیا بود که بیشتر به سبک فیوژن (تلفیقی) کار می‌کنند.
جاز2

حسین علیزاده و پژمان حدادی

امسال حسین علیزاده، آهنگساز و استاد بی‌بدیل تار و سه تار نیز مهمان فستیوال جاز بود. علیزاده همراه با پژمان حدادی نوازندۀ چیره دست تنبک، در تالار کویین الیزابت ساوث بنک روی صحنه رفت و به بداهه نوازی در دستگاه نوا و راست پنجگاه پرداخت. علیزاده که با ریتم‌ها و تکنیک‌ها و نوآوری‌هایش در زمینۀ سه تار و تار نوازی، سبک تازه‌ای را در موسیقی سنتی ایرانی به وجود آورده و آن را متحول کرده، در این برنامه نیز، مهارت‌ها و خلاقیت‌هایش را در این زمینه به نمایش گذاشت. او ابتدا با سه تار بر روی صحنه ظاهر شد و پس از اجرای قطعاتی با ریتم آرام، به تدریج به اجرای قطعاتی با ریتم‌ها و ضرب‌های تند‌تر پرداخت. او بدون وقفه و بدون محدود کردن خود در قید ردیف، با مهارت از گوشه‌ای به گوشه‌ای دیگر می‌رفت و ملودی‌های کوتاه و جذابی را با همراهی ضرب حدادی برای حاضران در تالار که بیشتر آنها از ایرانیان علاقمند به موسیقی اصیل ایرانی ساکن لندن بودند، اجرا کرد. ویژگی علیزاده این است که برخلاف بسیاری از نوازندگان که بداهه نوازی می‌کنند، اسیر وسوسۀ شیرین‌نوازی نمی‌شود. او درست در جایی که ملودی می‌رود که تماشاگران را به شوق و هیجان بیاورد و از خود بی‌خود کند، آن را‌‌ رها می‌کند و به این ترتیب، به تماشاگر این امکان را می‌دهد که ضمن لذت بردن از موسیقی به مفهوم آن نیز بیندیشد و اسیر هیجان‌های کاذب نشود.

علاوه بر حسین علیزاده، آلفردو رودریگز، پیانیست کوبایی، گیلاد آتزمون، آهنگساز و نوازندۀ اسرائیلی تبار ساکن بریتانیا، تیگرن هاماسیان، آهنگساز و نوازندۀ پیانوی ارمنی، تومانی دایابیتی و بالاکه سیسوکو، چنگ نوازان اهل مالی، ذاکر حسین، طبلا نواز هندی و پائولو کونته خوانندۀ جاز ایتالیایی، از چهره‌های شناخته شدۀ موسیقی جهان‌اند که در فستیوال جاز لندن امسال شرکت داشتند.
برنامۀ گیلاد آتزمون، ساکسیفون نواز یهودی و گروه جازش یکی از پرطرفدار‌ترین برنامه‌های فستیوال جاز لندن بود. موسیقی گیلاد، درونمایه‌های آشکار سیاسی دارد و بیانگر دیدگاه‌های سیاسی رادیکال و غیرمتعارف اوست. او همواره از صهیونیسم، هویت یهودی و یهودی‌گری انتقاد کرده و به خاطر زیر سؤال بردن هولوکاست و تاریخ یهود، مورد انتقاد شدید صهیونیست‌ها بوده و به ضد یهودی‌گری متهم شده است.
جاز3

گیلادآتزمون

گیلاد همواره سیاست اسرائیل در قبال فلسطین را محکوم کرده و از آن به عنوان نسل‌کشی نام برده است.
او که مثل اغلب هنرمندان یهودی، کلامش از طنز خاصی برخوردار است، لابلای اجرای برنامه، با لحن طنزآمیزی، به بیان دیدگاه‌های سیاسی تند و نقادانه‌اش در مورد مسائل جهان امروز از جمله مهاجرت و نژادپرستی پرداخت. بخش اول برنامۀ گیلاد شامل قطعات کوتاه جاز بود که او با الهام از فضا و فرهنگ شهرهای بزرگی مثل پاریس، برلین، مسکو، لندن و تل آویو که در آنها زیسته، ساخته بود. بخش دوم برنامه گیلاد، بیشتر به موسیقی راک اختصاص داشت و او با ساکسیفون‌اش، همراه با چند نوازندۀ گیتارِ راک بریتانیایی، حاضران در سالن کویین الیزابت لندن را به هیجان آورد.

چهره‌های سر‌شناس موسیقی جاز و بلوز
یکی از ویژگی‌های فستیوال جاز لندن، حضور نامها و چهره‌های سر‌شناس موسیقی جاز و بلوز در آن است.
امسال هیو ماسکلا، آهنگساز، ترومپت نواز و خوانندۀ برجستۀ جاز آفریقای جنوبی، مهمان این فستیوال بود. موسیقی ماسکلا، ریشۀ آفریقایی دارد. او‌‌ همان کسی است که در سال ۱۹۸۷ آهنگ “او را به خانه برگردانید” را برای آزادی نلسون ماندلا اجرا کرد. دونوازی هیو ماسکلا با لری ویلیس، نوازندۀ پیانو، سابقه‌ای دیرین دارد و به دهۀ شصت میلادی و همکاری آنها در نیویورک برمی گردد. در این برنامه، زنا ادواردز، شاعر و خوانندۀ آفریقایی تبار ساکن لندن نیز آنها را همراهی می‌کرد.
استن سالزمن، آهنگساز و ساکسیفون نواز ۶۵ سالۀ بریتانیایی، بی‌تردید یکی از مهم‌ترین چهره‌های موسیقی جاز بریتانیایی است که سابقۀ فعالیت هنری‌اش به دهۀ شصت میلادی برمی گردد. سالزمن، الهام بخش بسیاری از موسیقیدان‌های بریتانیایی بوده است. او در فستیوال جاز لندن، همراه با گروه چهار نفره‌اش، روی صحنه رفت.
جورجیا مانسیو خوانندۀ جوان و خوش صدای اوروگوئه تبار بریتانیایی که به ۵ زبان می‌خواند با الن برودبنت، آهنگساز و نوازندۀ برجستۀ پیانو در کویین الیزابت هال و پیتزا اکسپرس لندن برنامه اجرا کرد. جورجیا با اینکه جوان است اما صدای فوق العاده‌ای دارد که یادآور صدای خوانندگان بزرگ موسیقی جاز مثل الا فیتزجرالد و سارا وون است.
همچنین دیوید سانبورن، نوازندۀ ساکسیفون که یکی از چهره‌های مهم موسیقی جاز مدرن آمریکاست، همراه با باب جیمز، پیانیست سر‌شناس جاز اهل میسوری، برای نخستین بار در لندن روی صحنه رفت و به دو چهرۀ بزرگ تاریخ جاز یعنی دیو بروبک و پل دزموند ادای دین کرد. زو رحمان، پیانیست و آهنگساز بنگلادشی تبار بریتانیایی نیز در این برنامه با آنها همراه بود.

جاز4

پیتر ایند

پیتر ایند، نوازندۀ ۸۵ سالۀ گیتار باس، به‌حق یکی از چهره‌های افسانه‌ای موسیقی جاز بریتانیاست که بیش از هفت دهه با موسیقی جاز زندگی کرده است. حضوراو همراه با پیتر مارینکر بازیگر سر‌شناس سینما و تئا‌تر بریتانیایی و دیوید پرستن، نوازندۀ گیتار و یاز فنتازی، نوازندۀ عود در کلاب ۶۰۶ لندن، یکی از اتفاق‌های مهم فستیوال جاز امسال بود.
لی کونیتز، آهنگساز و ساکسیفون نواز برجستۀ آمریکایی نیز یکی دیگر از چهره‌های شاخص شرکت کننده در فستیوال جاز امسال بود. کونیتز، یکی از چهره‌های مهم موسیقی ” کول جَز” شناخته می‌شود و همراه با مایلز دیویس، سهم مهمی در ایجاد این جنبش داشته است. کارهای او معمولا از موسیقی جاز عبور کرده و به بی‌باپ و کارهای آوانگارد می‌رسد.
استن تریسی (نوازندۀ پیانو) که از قدیمی‌ترین و شناخته شده‌ترین نوازندگان جاز بریتانیایی است قرار بود بعد از ۳۵ سال با جان سورمن (نوازندۀ برجستۀ ساکسیفون و کلارینت)، روی صحنه رفته تا خاطرۀ آلبوم ” سوناتیناس” خود را زنده کنند اما جان سورمن به دلیل بیماری نتوانست در فستیوال شرکت کند. این دو، موسیقیدان‌هایی‌اند که نقش مهمی در تحول موسیقی جاز بریتانیایی بازی کرده‌اند.
اما آرچی شپ، آهنگساز و نوازندۀ برجستۀ ساکسیفون و یکی از نامهای بزرگ موسیقی بلوز و جاز سیاه آمریکایی، شاید مهم‌ترین مهمان فستیوال جاز لندن بود. او با ارکستر ” بیگ بند” بلوزش به نام اتیکا و خواننده‌ای به نام امینا کلودینا میرز در فستیوال شرکت کرد.
موسیقی آرچی شپ، مثل اغلب پیشگامان موسیقی جاز و بلوز، ریشه‌های آفریقایی- آمریکایی دارد و موسیقی‌اش بیانگر درد و رنج سیاهان آمریکا و ستم‌هایی است که در طول تاریخ بر آنها رفته است.
آرچی شپ، همچنین یکی از فعالان مبارزه برای حقوق سیاهان است و دغدغه‌های سیاسی و اجتماعی‌اش در آلبوم ” فایر میوزیک” او منعکس است که شامل آهنگی است که او برای مالکوم ایکس، رهبر جنبش آزادی‌خواهانۀ سیاهان آمریکا ساخته است.
همین‌طور مارکوس میلر، آهنگساز آمریکایی و نوازندۀ سر‌شناس گیتار نیز با کارلین آندرسن خوانندۀ جاز، برنامه داشت. میلر دارای سبکی خاص در موسیقی جاز و سول است و با خوانندگان بزرگی مثل آرتا فرانکلین و فرانک سیناترا همکاری داشته و دست راست مایلز دیویس در ده سال آخر عمرش بوده است.
سانی رولینز، استاد بی‌بدیل جاز و نوازندۀ ساکسیفون که در سال‌های قبل از چهره‌های آشنای فستیوال جاز لندن بود، امسال به دلیل بیماری شدیدش نتوانست در این فستیوال شرکت کند و برنامه‌اش در آخرین لحظات لغو شد.

جاز آوانگارد
فستیوال جاز لندن، در کنار موسیقی جاز کلاسیک و جاز مدرن که بخش اصلی برنامه‌های آن را تشکیل می‌دهد، گونه‌های فرعی موسیقی جاز و ژانرهای دیگر موسیقی مدرن از موسیقی پاپ و راک و فانک گرفته تا موسیقی الکترونیک را نیز دربرمی‌گیرد.
امسال برخی گروه‌های آوانگارد و زیرزمینی جاز مثل اسنرکی پاپی، فرونسیس، مدسکی مارتین‌اند وود (MMW) و الکتریک اپیک، با نوآوری‌ها و بداهه پردازی‌های خود در موسیقی راک و فانک، دوستداران این نوع موسیقی را به وجد آوردند.
آرون قوش، آهنگساز و کلارینت نواز هندی تبار ساکن بریتانیا نیز با الهام از شعر ” سرزمین هرز” تی اس الیوت، برنامه‌ای آمیخته با موسیقی و رقص آسیای جنوبی را در فستیوال جاز لندن اجرا کرد.
در همین زمینه، جان هولن بک، آهنگساز و نوازندۀ سازهای کوبه‌ای آمریکایی و از چهره‌های مطرح فرم‌های آوانگارد و مدرن جاز، و سارا گیلسپی، خوانندۀ بریتانیایی-آمریکایی با موسیقی فیوژن خود از مهمانان دیگر فستیوال جاز امسال بودند.

تقدیر از بزرگان موسیقی جاز

بزرگداشت و تقدیر از بزرگان موسیقی جاز و بلوز از برنامه‌های هرسالۀ فستیوال جاز لندن است.
امسال نیز این فستیوال با برگزار کردن برنامه‌های ویژه‌ای از برخی چهره‌های افسانه‌ای موسیقی جاز مثل چارلی پارکر، دوک الینگتون، لویی آرمسترانگ، آبرام ویلسن (ترومپت نواز برجستۀ اهل نیو اورلئان و ساکن لندن که در سن ۳۸ سالگی بر اثر بیماری سرطان درگذشت) و ویکتور فلدمن (آهنگساز و نوازندۀ پیانو و پرکاشن بریتانیایی) تقدیر کرد.

برگزاری جلسه‌های سخنرانی و وورک‌ شاپ، برای موسیقیدان‌های شناخته شدۀ جاز و ژانرهای دیگر از جمله کارگاه آموزشی تار و سه تار برای حسین علیزاده، از بخش‌های دیگر فستیوال جاز لندن امسال بود.