آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۶ آبان ۱۳۹۲

پیمان اکبری

سیاست


از وبلاگ نویسی تا انقلاب


14
شبکه‌های اجتماعی وسیاست
کمتر از سه دهه است که اینترنت به شکل گسترده وارد خانه‌ها شده و به بخش جدایی ناپذیر زندگی امروزه تبدیل شده است. اینترنت پدیده‌ای است که زندگی بدون آن برای بسیاری از انسان‌ها دیگر غیرقابل تحمل و حتی غیرممکن است. امکان ارتباط آسان و ارزان میان افراد یکی از ده‌ها جنبه‌ جدایی ناپذیر و امکانات این شبکه جهانی است. اینترنت در ایران در سطح جامعه اکثراً محدود به وبگردی و ارتباطات راه‌دور و در دانشگاه‌ها، تحقیقات علمی است. تجارت الکترونیک در ایران به علت نبود زیر ساخت‌ها و قوانین لازم در سطح محدودی ارائه می‌گردد. در سال ۱۹۹۳ میلادی، ایران دومین کشور در خاورمیانه بود که به اینترنت متصل شد.

ارتباطات مجازی
چت‌روم‌های نرم افزار محبوب یاهومسنجر، سرآغازی برای محیط‌های جمعی در اینترنت بود. افرادی که زود‌تر با اینترنت در ایران شروع به کار کرده بودند حداقل یک‌بار این اتاق‌های گفت و‌گوی آنلاین را تجربه کرده‌اند. هر چیزی در آنجا نوشته می‌شد. بی‌ربط و با ربط با موضوع گفت و گو… کم کم شبکه‌های اجتماعی مثل فسبوک فراگیر شدند. اما قبل از آن میان فعالان اجتماعی، وبلاگ نویسی رونق زیادی داشت.

Mohammad-Ali_Abtahi
محمدعلی ابطحی رئیس دفتر و بعد‌ها معاون پارلمانی رئیس جمهور دوران اصلاحات از اولین چهره‌های سیاسی بود که در فضای مجازی شروع به کار وبلاگ نویسی کرد. آن روز‌ها هنوز شبکه‌های اجتماعی جا نیفتاده و تب وبلاگ نویسی داغ بود. ابطحی در سایت شخصی خود به نام «وب نوشت» درباره پشت پرده برخی اتفاقاتی که در مجلس رخ می‌داد می‌نوشت یا بعضا روایت‌هایی طنز از اتفاقاتی که در دفتر رئیس جمهور دوران اصلاحات رخ داده بود به دست می‌داد. این میان گاهی از اشتباهات و به قول معروف گاف‌هایش هم می‌نوشت. او یک بار نوشته بود: «توی آرشیوم دوتا عکس با یک شماره رفته بود. نمی‌دانم چرا. من عکس دو تن از وزرا را انتخاب کردم که عکس روزم باشد. با‌‌ همان شماره یک عکس هم در آرشیو مربوط به یک سگ گله بود که با فاصله زیادی از گوسفنداش نشسته بود. به نظر خودم کلی برایش هنر خرج کرده بودم و روی زمین خوابیده بودم و از این هنری بازی‌ها. عکس آن دو وزیر محترم را که از دوستان صمیمی‌ام بودند up کردم و زیرش نوشتم آقایان فلان و فلان، وزرای فلان و فلان و با عجله در لب تاپ را بستم و رفتم. نیم ساعتی گذشت دیدم پشت سر هم sms می‌اد. باز کردم همه نوشته بودن به داد وبلاگت برس. منم دسترسی نداشتم. مجبور شدم رفتم یک کافی نت. دیدم ‌ای دل غافل، اون عکس سگ گله آمده بالا با زیر نوشت آقایان فلان و فلان، وزرای فلان و فلان…» او سال هشتاد و چهار در یک سخنرانی در همدان گفته بود:« واقعیت این است که در فرهنگ سیاسی کشور هنوز وبلاگ نویسی و وبلاگ نویسان یک تهدید تلقی می‌شوند. »

با روی کار آمدن دولت نهم و در امتداد آن دولت دهم به ریاست محمود احمدی‌نژاد فضای رسانه‌ای بیش از هر زمانی بسته و محدود شد. با محدود شدن روزنامه‌های میانه رو و اصلاح طلب، فضای وبلاگ نویسی بیشتر از گذشته مورد توجه قرار گرفت.
با گذر زمان شبکه‌های اجتماعی گوی سبقت را از وبلاگ‌ها ربودند. از مورد توجه‌ترین این شبکه‌ها می‌توان به فیس‌بوک و تویتر اشاره کرد. فیس‌بوک در چهارم فوریه ۲۰۰۴ به وجود آمد و سازندگان آن هرگز تصور نمی‌کردند این شبکه امروز بیش از یک میلیارد عضو و میلیون‌ها دلار در بورس‌های معتبر جهانی قیمت داشته باشد.
فیس‌بوک در ایران نیز به سرعت راه خود را باز کرد. با توجه به امکاناتی که فیس‌بوک داشت، وبلاگ نویس‌ها به سرعت به آنجا کوچ کردند. بنابر قوانین نظام جمهوری اسلامی، عضویت در هیچ شبکه اجتماعی جرم نیست ولی از آن جهت که چنین شبکه‌هایی دچار فیلترینگ شدند، عبور از فیلترینگ جرم تلقی می‌شود. بر اساس قوانین جرائم رایانه‌ای ایران، هیچگونه مجازاتی برای افرادی که در فیس‌بوک عضویت دارند درنظر گرفته نشده است. اگر افرادی نیز اطلاعاتشان در فیس‌بوک مورد سرقت و سوء استفاده قرار بگیرد، در دادسرای جرائم رایانه‌ای می‌توانند شکایت کنند و به دعاوی حقوقی آن‌ها رسیدگی می‌شود. با وجود اینکه مقام‌های جمهوری اسلامی در موارد زیادی از شبکه‌های اجتماعی مجازی چون فیس‌بوک به عنوان «ابزار براندازی و جنگ نرم» یاد کرده‌اند، اما بعضی از آن‌ها حضوری فعال در این شبکه‌ها دارند. فعالیت فیس‌بوک در ایران فراز و نشیبهای زیادی داشته‌است. فیس‌بوک قبل از سال ۸۸ دوبار فیلتر و دوباره آزاد شده بود. اما بعد از انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ دوباره فیلتر شد. مسئولان ایران علت فیلتر شدن را نقض حریم شخصی افراد در این وبگاه بیان می‌کنند. در حالی که منتقدان علت فیلتر شدن آن را استفادهٔ معترضان به نتایج انتخابات سال ۸۸ از این سایت برای سازمان دهی و به اشتراک گذاری فیلم و تصاویر می‌دانند.

انقلاب فیس‌بوکی
با ظهور شبکه‎های اجتماعی فضای گفتمان و ارتباطات وسیع‎تری بین شهروندان شکل گرفت. خبررسانی، فعالیت‎های فرهنگی، فعالیت‎های اجتماعی، همه قوی‎تر و پررونق‌تر از قبل شدند. انقلاب‎هایی چون بهار عربی شکل گرفتند. دیکتاتورانی سرنگون شدند، دولت‎هایی پدید آمدند، مفسدان دست‎شان رو شد، اطلاع‌رسانی بیشتر گردید، شهروندان عادی هرکشور تبدیل به گزارشگران فعال شدند. تصاویری که آن‌ها از طریق این شبکه‌ها به جهان مخابره کردند‌ گاه تغییرات بزرگی را پدید آورده است. فیس‌بوک در تجربه‌های کشورهای مختلف نیز تاثیر داشته است. می‌توان از انقلاب‌های عربی به عنوان یک نمونه مهم در استفاده از این شبکه‌ها نام برد.
Facebook-jan26
اعتراضاتی که در ۱۸ دسامبر ۲۰۱۰ با قیام تونس، در پی خودسوزی محمد بوعزیزی در اعتراض به فساد و بدرفتاری پلیس آغاز شد؛ به دلیل وجود شرایط مشابه در سایر کشورهای منطقه و موفقیت اعتراضات در تونس، اعتراضات با زنجیره‌ای از ناآرامی‌ها در الجزایر، اردن، مصر، سوریه، یمن، بحرین، لیبی و عربستان و در سطحی کوچک‌تر در دیگر کشورهای عرب ادامه یافت.
تاثیر رسانه‌های ارتباطی و به ویژه شبکه‌های اجتماعی در اطلاع رسانی و گسترش سریع تحولات انقلابی در کشورهای منطقه انکارناپذیر است. رسانه اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، آگاهی را در بین اقشار مختلف کشورهای درگیر منطقه به ویژه قشر جوان بالا برده، توجه آن‌ها را به آنچه در اطرافشان می‌گذشت جلب کرده و فرایند تحولات منطقه را تسهیل و تسریع نموده است. نمونه‌ امروزه این تحولات، گروه‌های فیس‌بوکی اهل کشور سوریه هستند که تاثیر بسزایی در شنیده شدن صدای اعتراضی مردم این کشور داشته‌اند و بیشتر خبر‌ها و تصاویر دو سال جنگ این کشور توسط این صفحه‌های فیس‌بوکی به بیرون از کشور مخابره شده است.

اعتراضات فیس‌بوکی
جنبش‌های زنان ایران به عنوان یک نمونه تا اندازه‌ای موفق به نسبت جنبش‌های اجتماعی دیگر در سال‌های گذشته بوده‌اند. آن‌ها با ایجاد کمپین‌های مختلف به شکلی منسجم از شبکه‌های اجتماعی طی سالهای گذشته بهره برده‌اند. از دفاع در زمینه پوشش اختیاری گرفته تا اعتراض به قوانین حقوقی نابرابر، اعتراض به عدم اجازه ورود زنان به ورزشگاه‌ها، اعتراض به پوشش زنانه بر تن مردان مجرم. این‌ها از نمونه‌های دیگر حرکت‌های فعالین برابری خواه در سال‌های گذشته در فیس‌بوک است. در جایی که شاید دولت‌ها وظیفه خود را به خوبی انجام نمی‌دهند، این جنبش‌های مدنی هستند که با استفاده از شبکه‌های اجتماعی سعی در رساندن صدای خود به مسؤلین و دیگر مردم دارند. فارغ از موفقیت یا عدم موفقیت این‌گونه کمپین‌ها می‌توان به ظرفیت‌های بالای شبکه‌های اجتماعی مانند فیس‌بوک اشاره کرد که با توجه به امکانات زیادی که در خود دارند و در اختیار کاربران قرار می‌دهند قابلیت شنیده شدن هرگونه صدایی را در هر نقطه‌ای از جهان را فراهم می‌سازند.
fb-khamenei
در انتها باید یادآور شد که در جریان انتخابات ریاست جمهوری سال ۹۲ بسیاری از نامزدهای ریاست جمهوری از پتانسیل شبکه‌های اجتماعی فیس‌بوک و توئیتر برای تبلیغات استفاده می‌کردند. با روی کار آمدن دولت یازدهم، حسن روحانی سایت شخصی‌اش را فعال‌تر کرد و حضور فعال محمد جواد ظریف وزیر خارجه، دیپلماسی فیس‌بوکی و توییتری سیاستمداران ایران هم فعال‌تر شده است. این‌روز‌ها که بحث برداشته شدن فیلتر این شبکه‌ها دوباره داغ شده، به نظر می‌رسد حضور سیاستمداران و مردم در آینده‌ای نزدیک و در شبکه‌های اجتماعی مثل فیس‌بوک بیشتر از گذشته شوند.