آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۲۹ شهریور ۱۳۹۲

مهدی رستم پور

اجتماع


ورزش ایران در جنگ ۸ ساله


ورزش و جنگ
واقعیت این است که جنگ، همه چیز، همه چیز و همه چیز زندگی مردم را تحت تاثیر خود قرار داد. در نخستین سال‌های جنگ، برخی رشته‌های ورزشی تعطیل شده یا فعالیت چندانی نداشتند. بوکس، شطرنج و شمشیربازی هم که ممنوع بودند. در عوض با افزایش روز افزون معلولین جنگی، جامعه با رشته‌ای به نام والیبال نشسته آشنا ‌شد که توانسته بود به عنوان قهرمانی جهان برسد.

ورزش بانوان تا قبل از انتصاب طاهره طاهریان در محاق کامل بود. معدود اعزام‌های خارجی مردان هم عمدتاً شامل فوتبال، کشتی و وزنه‌برداری می‌شد و سایر رشته‌ها به ندرت امکان داشت غیر از مسابقات آسیایی، در رویداد دیگری حضور یابند. گرچه کشتی و فوتبال هم مسابقات مهمی را از دست دادند. حتی مسابقات سراسری داخلی، کمرنگ بود.
گذشته از تحریم المپیک‌های مسکو و لس‌آنجلس، فیفا به خاطر مسائل امنیتی تصمیم گرفت ایران و عراق را از میزبانی در مسابقات مقدماتی جام جهانی ۱۹۸۶ محروم کند. ایران با خودداری از پذیرفتن حکم فیفا، قید حضور در مسابقات مقدماتی را زد. کشتی هم در مسابقات جهانی ۱۹۸۶ مجارستان و ۱۹۸۷ فرانسه غایب بود.
ورزش در نیمه نخست دهه ۶۰ برای آن‌ها که به خاطر می‌آورند، نقش‌ها و نتایج خاطره‌انگیزی هم به جا گذاشته. اما تصویر غالب را باید از زبان اسماعیل داودی شمسی رییس سازمان تربیت بدنی در نیمه نخست دهه ۶۰ شنید و تجسم کرد. او درباره اوضاع سازمان تحت مدیریتش می‌گوید: «ورزشگاه‌هایمان یا خوابگاه جنگزده‌ها بودند یا انبار تدارکات، بودجه هم نداشتیم و پول باید خرج جبهه‌ها می‌شد.»
ورزشکاران بسیاری هم جان خود را خرج جبهه‌ها کردند. مجله کیهان ورزشی هر هفته صفحاتی را به آخرین شهدای ورزشکار اختصاص می‌داد. تقدیم مدال‌های کسب شده به رزمندگان نیز رایج بود.
کشتی و فوتبال پرتعداد‌ترین شهدای ورزش ایران در جنگ ۸ ساله را دارند. امیر رضایی مجد کاپیتان تیم ملی جوانان از مشهور‌ترین شهدای فوتبال است که جام باشگاه‌های تهران در یک دهه به نام او برگزار شد. علی‌اکبر زاهد گلر تیم بوتان، ابوالفضل پارسا (بانک ملی)، ناصر شاملى (صنعت نفت آبادان) که در بهداری این شهر با اصابت ترکش موشک‌ به شهادت رسید. حسن غازى اصفهانى (سپاهان)، اکبر فرامرزى‌پور (دارایی)، صادق مزدستان (نساجی قائم‌شهر)، پرویز مهدیان از ملوان بندر انزلی و حتی زوریک مرادیان بازیکن آرارات که قید تحصیل در خارج از کشور را زد و داوطلبانه راهی جبهه شد.
انوشیروان رضایى متخصص فن تندر که در خرمشهر شهید شد از جمله قهرمانان کشتی بود. همچنین اصغر منافی‌زاده قهرمان کشتی فرنگی که ورزشگاهی در فلکه چهارم خزانه به نام اوست.
شاهرخ ضرغام قهرمان سنگین وزن جوانان و بادی گارد کاباره پل کارون نیز در عملیات آزادسازی آبادان، هدف تیربار تانک قرار گرفت. مطالب جالبی درباره نوع زندگی او قبل از انقلاب و دگرگونی اخلاقی‌اش برای رفتن به جبهه و شجاعت‌هایش در خط مقدم منتشر شده. برادران ایرج، سیروس و شاهین پورزند نیز کشتی‌گیرانی بودند که هنگام بمباران هوایی تهران کشته شدند.
از سایر رشته‌های ورزشی هم می‌توان به صمد اقدمی بازیکن تیم ملی بسکتبال، رسول رهبر الوندى از تیم ملی والیبال، بهزاد قائدی عضو تیم ملی بوکس، علی‌اکبر قدس (هندبال)، عوض شرافتى (اسکواش)، مهدى آرمى (سوارکاری)، حسنعلى ‌هاشمى‌نسب (دوومیدانی)، اسماعیل اعلمى (وزنه‌برداری)، محمودرضا جمالیان (تنیس)، حمیدرضا شیخ باقر مهاجر (جودو)، على برخوردارى (شنا)، شاپور نعمت‌اللهی در ورزش باستانی و حتی محمد‌مهدی ولی‌زاده به عنوان ژورنالیست ورزشی.
مرادعلی شیرانی برنده مدال برنز کشتی فرنگی جهان با آغاز جنگ از ورزش خداحافظی کرد و راهی جبهه شد. در شب آزادسازی خرمشهر، گلوله به کمرش خورد و با آسیب دیدگی نخاعی، هر دو پای خود را از دست داد.
علی والی برنده سه مدال طلای وزنه‌برداری آسیا نیز سال‌ها اسیر جنگی بود. مجتبی محرمی و وحید هاشمیان از «خانواده شهدا» هستند. سعید سلطانی‌فر از بازیکنان تیم شاهین در دهه ۶۰ نیز از مجروحان شیمیایی جنگ بود که همین امسال درگذشت.
20010601-234
چهار ماجرای تلخ جنگی- ورزشی
در جام ملت‌های ۱۹۸۰ به میزبانی کویت، ایران مدافع عنوان قهرمانی بود و برای چهارمین قهرمانی متوالی در مسابقات حضور یافت. ۳۱ شهریور ۵۹ که ایران ۷-۰ بنگلادش را برد، جنگ آغاز شد. برخی بازیکنان خواستار بازگشت به ایران شدند اما سرانجام تصمیم گرفتند به خاطر تاثیر منفی بازگشت ناگهانی، به مسابقات ادامه دهند.
ناصر حجازی به مجید وارث گزارشگر اعزامی گفت: «برای افزایش روحیه مردم بازی خواهیم کرد.» ایران به کویت باخت اما با برتری بر کره شمالی به مقام سوم رسید. فرودگاه‌های ایران در وضعیت جنگی بودند و پروازی برای مسافران وجود نداشت. این تیم ۱۵ روز در کویت منتظر ماند. خبر رسید حسین روشن برادر حسن روشن شهید شده. او با لنج، تنهایی برگشت ایران.
اعضای تیم پس از ۱۵ روز راهی دمشق شدند و از آنجا با اتوبوسی که از ایران فرستاده شده بود، به ترکیه آمدند و با مشقت بسیار از مرز بازرگان، وارد کشوری شدند که تازه وارد جنگ شده بود.
مدتی قبل از بازی‌های آسیایی ۱۹۸۲ دهلی، مصطفی داودی رییس سازمان تربیت بدنی، رشته‌های بسکتبال، والیبال و واترپلو را از فهرست تیم‌های اعزامی خط زد. بخت ناچیز برای کسب مدال، علت این مسئله عنوان شد اما واترپلوی ایران در سال ۱۹۷۴ قهرمان بازی‌های آسیایی شده بود و مطابق آنچه در دنیای ورزش درج شد، این تیم با اتهام «طاغوتی بودن» از اعزام به دهلی بازماند.
حسن نوفلاح ۲۱ ساله مانند هم‌تیمی‌هایش اردوی واترپلو را پس از چند ماه تمرین سخت، با گریه ترک کرد و مدتی بعد راهی جبهه شد تا به جای بالا رفتن از سکوی بازی‌های آسیایی، همان سال در جنگ کشته شود. دنیای ورزش تیتر زد: «ماهی طلایی ایران به دریای ابدیت پیوست.» یک خیابان در تهران و استخر ورزشگاه شیرودی به نام اوست.
سعید طوقانی در هفت سالگی، بهترین چرخ‌زن زورخانه شعبان جعفری بود و مورد علاقه او؛ با رکورد سیصد دور در سه دقیقه که چرخشی است مانند پره‌های پنکه در دور کند. او این رکورد را در مراسمی مقابل غلامرضا پهلوی رییس وقت کمیته المپیک ثبت کرد. در برنامه‌ دیگری، بازوبند پهلوانی توسط فرح پهلوی به سعید اهدا ‌شد.
بعد از انقلاب در ۹ سالگی و در ملاقات با آیت‌الله خمینی، او را با عنوان پهلوان کوچولو معرفی کردند و سعید هم چرخ ویژه خود را برای رهبر ایران اجرا کرد.
او سال ۶۲ با دستکاری شناسنامه در چهارده سالگی به پادگان دوکوهه رفت. سال ۶۳ در عملیات بدر در جزیره مجنون با اصابت تیر مستقیم دوشکا شهید شد. شعبان جعفری که با شنیدن خبر به شدت متاثر شده بود، برای پدر سعید پیغام فرستاده بود که چرا گذاشتی سعید برود جبهه؟
پیکرش سیزده سال بعد به خانواده‌اش تحویل داده شد. خانواده‌ای با دو پسر شهید و دو پسر جانباز.

ورزشگاه مخروبه
زمستان ۶۵ برای افزایش روحیه جنگزده‌های ایلامی، مسابقه فوتبال بین نوجوانان ایلام و منتخب بخش چوار برگزار شد. بین دو نیمه، حسین هزاوه مربی چوار به بازیکنان گفت: فرض کنید در خط مقدم جبهه هستید. با شجاعت و شهامت بجنگید.
بازی تا دقیقه ۵۵ ادامه داشت که هواپیماهای عراق حمله کردند و آن مسابقه را که در مکانی غیر نظامی در جریان بود به خاک و خون کشیدند. پانزده نفر از جمله ۹‌ بازیکن، داور و پنج تماشاچی ‌خردسال کشته شدند و بسیاری مجروح. حسین هزاوه خود نیز جان سپرد.
علی نجات کرمی عضو تیم ملی فوتبال نوجوانان ایران هم بود که تکه‌های جسدش مانند بقیه، زمین بازی را قرمز کرده بود.
نوزدهم بهمن ۱۳۸۸ بعد از بیست و سه سال، تیم ایلام و تیم هنرمندان، سی ‌و پنج دقیقه باقی‌مانده آن مسابقه را در دیداری نمادین و آکنده از احساس، برگزار کردند تا رقابتی را که حملات مرگبار هوایی باعث شده بود نیمه تمام بماند، به پایان برسانند. فدراسیون فوتبال اعلام کرد فدراسیون جهانی را در جریان این ماجرا خواهیم گذاشت و تندیس فاجعه چوار در فیفا ثبت خواهد شد. اما این وعده‌ها پیگیری نشد.