آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۱۶ مرداد ۱۳۹۲

ساقی لقایی

سیاست


هشت سال تلاش دولت برای خانه نشین کردن زنان


arton7376


در آخرین روزهای عمر دولت دهم بازار تقدیر و تشکر داغ است. یکی از این تشکرهای متقابل، مربوط به احمدی‌نژاد و زنان دارای مناصب دولتی بود. احمدی‌نژاد در این مراسم با اشاره به اینکه در دنیا و حتی همین «ایران خودمان» کارهایی در جهت سوء استفاده از نام زن صورت می‌گیرد، گفت در دولت وی «کارهای بزرگی» در حوزه زنان صورت گرفت.

خودت را که جای او بگذاری می‌بینی حق با اوست، چون تقریبا بسیاری از سازمان‌ها و تشکل‌های غیر دولتی‌ای که در زمینه زنان فعالیت داشتند در دوره او به تعطیلی کشانده شدند. اما این تنها یکی از «کارهای بزرگی» بود که در این ۸ سال انجام شد. هر چند قوانین تبعیض آمیز علیه زنان در جمهوری اسلامی امری مسبوق به سابقه است و به نظر می‌رسد کلیت نظام آن را دنبال می‌کند، اما حضورفردی با دیدگاه‌های بنیادگرایانه می‌تواند شرایط را وخیم‌تر کند، اتفاقی که در ۸ سال ریاست احمدی‌نژاد بر دولت، رخ داد.
تفکیک جنسیتی در حوزه آموزش عالی یکی از‌‌‌ همان «کارهای بزرگ» است که بار‌ها توسط فعالان حقوق زنان و دانشجویان مورد انتقاد واقع شد. در این حوزه دختران از ۷۷ رشته دانشگاهی حذف شدند و اجازه انتخاب رشته و تحصیل در ۳۶ دانشگاه از آنان سلب شد. اتفاقی که شاید به زعم برخی، شرایط دانشگاه‌ها را دوباره به سمت و سوی سال‌های ابتدایی دهه شصت برد.
از دیگر اقدامات دولت که شاید در ظاهر به نفع زنان به نظر می‌آمد اما در واقع نتیجه‌ای جز خانه نشین کردن بیشتر آن‌ها نداشت، افزایش زمان مرخصی زایمان، کاهش ساعت کاری برای مادران شیرده و دورکاری برای آنان بود. در نگاه اول آنچه این قانون‌ها به ذهن متبادر می‌کنند، احترام به جایگاه زن و درک مشکلات اوست، اما براستی کدام کارفرما در بخش خصوصی یا حتی دولتی حاضر به استخدام کسی است که در ازای حقوق مساوی با یک مرد ساعت کمتری کار می‌کند؟ آن هم در اقتصاد درب و داغان امروز ایران! چنین قوانینی در ‌‌‌نهایت منجر به کاهش اشتغال زنان مطابق آمار خود دولت هم شد و به خانه نشینی بیشتر آنان کمک کرد.
از سوی دیگر اصلاح قوانین کنترل جمعیت به منظور افزایش جمعیت، با حذف کامل بودجه برنامه‌های کنترلی شروع شد. در این راستا همه خدماتی که پیش از آن توسط زیر مجموعه‌های وزارت بهداشت و درمان به صورت رایگان ارائه می‌شد، حذف گردید. هر چند این موضوع با دستور و نظر شخص رهبر جمهوری اسلامی در دستور کار قرار گرفت، اما همراهی تمام و کمال دولت به آن سرعت بخشید. البته قبل از اظهار نظر رهبری، محمود احمدی‌نژاد در سفرهای استانی‌اش به موضوع ظرفیت ایران برای داشتن جمعیت بیشتر بار‌ها اشاره کرده بود. ناگفته پیداست وجود فرزندان بیشتر جدا از بحث امکانات خانواده‌ها و کشور جهت تربیت، آموزش و چندین سال بعد اشتغال آنان، در اولین گام به حذف بیشتر زنان از عرصه‌های اجتماعی خواهد انجامید.
لایحه حمایت از خانواده که در میان فعالان حقوق زنان به لایحه حمایت از مردان خانواده شهرت دارد نیز به طور رسمی و با فراهم نمودن سازوکارهای قانونی به تسهیل و ترویج چندهمسری می‌پرداخت. موضوع چند همسری در دین اسلام نیز برای مردان مجاز شمرده می‌شود و ازدواج موقت نیز در مذهب رسمی جمهوری اسلامی یعنی شیعه وجود دارد، اما کماکان در عرف و بویژه نزد قشر تحصیل کرده امری مذموم شمرده می‌شود.
یکی دیگر از چالش‌هایی که زنان و دختران در این ۸ سال به نحوی جدی‌تر از پیش با آن دست به گریبان بودند، وجود طرحی به نام امنیت اجتماعی یا‌‌‌ همان گشت‌های ارشاد بود. هر چند احمدی‌نژاد چند بار به نحوه اجرای آن انتقاد کرده، و حتی خود را بی‌خبر از چگونگی تصویب و اجرای آن نشان داده بود، اما فرمانده نیروی انتظامی به وی یادآور شد که این طرح در‌‌‌ همان شورای که رئیس جمهور، رئیس آن است به تصویب رسیده است. منظور احمدی مقدم شورای عالی انقلاب فرهنگی بود. به هر حال حتی اگر احمدی‌نژاد با نحوه اجرای این طرح هم موافق نبود، در عمل هیچ اقدام موثری جهت اصلاح آن انجام نداد.
از دیگر محدودیت‌هایی که دولت در پی قانونی کردن آن بود لایحه گذرنامه و محدودیت خروج دختران از کشور بود که انتقاد بسیاری از فعالان حقوق زنان و حتی شهروندان عادی را نیز برانگیخت. هر چند در ‌‌‌نهایت رئیس فراکسیون زنان و خانواده مجلس از منتفی شدن آن خبر داد، اما نوع نگاه دولت به زنان بیشتر آشکار شد و واکنش منفی جامعه را به دنبال داشت.
با اینکه محمود احمدی‌نژاد در مراسم تقدیر از زنان حاضر در دولت سعی کرد خود را فارغ از نگاه‌های جنسیتی جلوه دهد اما سهیلا جلودارزاده از نمایندگان سابق مجلس در میزگردی گفت: در دولت نهم زن‌ها از بیشتر شوراهای عالی که تصمیم ساز و تصمیم گیر هستند، حذف شدند. نکته جالب‌تر این است که در‌‌‌ همان حوزه‌ای هم که دولت بسیار بر آن تاکید می‌کند، یعنی خانواده و نقش مادری و همسری زنان با شکست مواجه می‌شود. دولت در بیشتر برنامه‌های خود به این موضوع اشاره می‌کند و حتی مدعی است در زمینه تسهیل ازدواج و تحکیم بنیان خانواده اقدامات مهمی انجام داده است. البته این «اقدامات مهم» نیز بی‌شباهت به‌‌‌ همان «کارهای بزرگ» نیست. در همین راستا مدیر کل دفتر آسیب‌های اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی کاهش آمار ازدواج و افزایش طلاق را شگفت انگیز خواند و گفت: سال ۹۱ آمار ازدواج ۹. ۵ درصد کاهش و طلاق بیش از ۶ درصد افزایش داشته است.
مجموع فشارهایی که در این ۸ سال به طور مضاعفی بر زنان تحمیل شد، بسیاری از زیرساخت‌های جنبش برابری خواهی را نیز ویران کرد، موضوعی که به نظر می‌رسد برای ترمیم و بازیابی‌اش نیاز به زمانی طولانی باشد.