آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۱۶ مرداد ۱۳۹۲

محمد رضا کاظمی

سیاست


عدالت دشوار


US-CRIME-COURT-RACISM
Photo: AFP

اگر خوش شانس باشید، حتی با شلیک به قلب یک نفر و کشتن او مجازات که نمی‌شوید هیچ، مردم برای پرداخت مخارج دادگاه‌تان ده‌ها هزار دلار به شما کمک می‌کنند؛ اما اگر بدشانس باشید فقط به خاطر شلیک به دیوار به سال‌ها زندان محکوم می‌شوید. اینجا آمریکاست و نظام قضایی پیچیده و منحصر به فردی دارد.

مورد نخست، ماجرای یک جوان ۲۹ ساله دو رگه (پدر سفید و مادر اهل پرو) به نام جرج زیمرمن است که در فوریه ۲۰۱۲ در ایالت فلوریدا، در جریان درگیری با نوجوان سیاهپوست ۱۷ ساله‌ای به نام ترِیوان مارتین، او را به ضرب گلوله کشت و همین چند روز پیش از اتهام قتل تبرئه شد؛ و دومی ماجرای مریسا الکساندر یک زن ۳۱ ساله سیاهپوست است که در نوامبر ۲۰۱۰ در‌‌ همان ایالت فلوریدا برای ترساندن شوهرش که (به گفته او) او را تهدید به قتل کرده بود، تیری به دیوار شلیک کرد و به ۲۰ سال زندان محکوم شد. هیات منصفه دادگاه ادعای زیمرمن را پذیرفت که جانش در خطر بوده ولی همین ادعای الکساندر مورد پذیرش قرار نگرفت.
چرا این چنین شد؟ از دید دادگاه جان و یا سلامتی خانم الکساندر در خطر نبوده ولی جان زیمرمن توسط تریوان مارتین بواسطه زدن مشت به صورت و زدن سر وی به یک سطح سیمانی به طور جدی تهدید می‌شده است. اما شمار زیادی از کار‌شناسان بر این باورند که مسائل نژادی بر صدور حکم تاثیر داشته است. منتقدانِ حکم تبرئه زیمرمن می‌گویند، چون مقتول یک سیاهپوست بوده، دادگاه قاتل او را مجازات نکرده است. به گفته آن‌ها، خانم الکساندر و زیمرمن در شرایط مشابهی بوده‌اند ولی اولی به خاطر سیاه پوست بودنش محکوم شده و دومی به خاطر روشن بودن پوستش تبرئه. آمار‌ها و پژوهش‌ها نیز تایید می‌کنند که در دادگاه‌های آمریکا احتمال محکومیت یک سیاهپوست نسبت به یک سفیدپوست بالا‌تر است.
Hanna Brianna
Photo: Mike Brown

طبق قوانین آمریکا، متهمی که ممکن است با مجازات زندان بیش از شش ماه روبرو شود، می‌تواند خواستار برگزاری دادگاه با حضور هیات منصفه شود. اعضای هیات منصفه شهروندان عادی جامعه هستند و ایدئولوژی، دانش، پیش فرض‌ها و تفکرات درست و نادرستشان را با خود به محکمه می‌آورند. یک پژوهش انجام شده توسط دانشگاه دوک (در ایالت کارولینای شمالی) نشان می‌دهد، در دادگاه‌های فلوریدا در مواردی که تمام اعضای هیات منصفه سفیدپوست باشند و متهم سیاه پوست، احتمال محکومیت متهم ۱۶% افزایش می‌یابد. اما در صورت حضور تنها یک سیاه پوست در میان اعضای هیات منصفه، احتمال محکومیت متهم سیاهپوست کاهش می‌یابد. البته حضور یک سیاهپوست در میان شش عضو هیات منصفه دادگاه خانم الکساندر برای او سودی نداشت و از بخت بد خانواده تریوان مارتین، نوجوان سیاهپوستی که توسط جرج زیمرمن کشته شد، اعضای هیات منصفه دادگاه همگی سفیدپوست بودند.
دادگاه‌های کیفری آمریکا میدان یک جنگ تمام عیارِ روانی است و یک وکیل سر‌شناس هم بواسطه تسلط بر قوانین و هم با کمک ابزاری همچون گیرایی و سخنوری می‌تواند در این نبرد پیروز شود و موکلش را از اتهامات وارد شده مبرا کند. جرج زیمرمن پرونده خود را به مارک اومَرا یکی از وکلای سر‌شناس و البته گران فلوریدا سپرد و برای تامین هزینه‌های دادگاه که صد‌ها هزار دلار بود، از مردم درخواست کمک مالی کرد. وکیل زیمرمن قادر بود تا با استفاده از پول جمع آوری شده کارشناسانی را به‌عنوان شاهد به دادگاه فراخواند و از نظراتشان برای تقویت استدلال‌های خود و موکلش بهره جوید.
افکار عمومی در آمریکا می‌تواند بر نتیجه یک دادرسی تاثیر مهمی بگذارد. وکلای حرفه‌ای با آگاهی از این مطلب در جریان دادرسی می‌کوشند تا ابعادی از پرونده را رسانه‌ای کنند و بواسطه تحریک عواطف و احساسات عموم رای هیات منصفه را به نفع موکلشان تغییر دهند. البته در جریان محاکمه زیمرمن، قاضی با آگاهی از این موضوع دستور داد تا اعضای هیات منصفه به مدت سه هفته در هتلی قرنطینه و ارتباطشان با دنیای خارج محدود شود.
یکی از مشکلات اساسی ماجرای زیمرمن و مارتین این بود که به دلیل تاریکی هوا در زمان درگیری، شاهدی وجود نداشت که حادثه را به طور دقیق دیده باشد و بتواند برای دادگاه بازگو کند. اینجاست که هیات منصفه به شخصیت و سابقه هر دو فرد نگاه می‌کند. وکیل زیمرمن تمام تلاش خود را به کاربست تا موکلش را بعنوان فرد مهربانی معرفی کند که همیشه آماده کمک به دیگران بوده است. او گفت چون در محل زندگی زیمرمن چند مورد سرقت اتفاق افتاده بوده، موکلش شب‌ها بعنوان نگهبان داوطلب در محله گشت زنی می‌کرده است. وکیل زیمرمن در مقابل مقتول را نوجوانی نشان داد که تمایل به استفاده از خشونت داشته و ادعا کرد که او درگیری را آغاز کرده است. این تصویر با پیش فرض‌های نژادی حاکم بر جامعه آمریکا درباره سیاه پوستان تطبیق دارد و در کنار گزارش پزشکی قانونی درباره وجود آثار مصرف ماری‌جوانا در خون مقتول و آسیب دیدن سر و بینی زیمرمن به تبرئه متهم کمک کرد.
مرگ تریوان مارتین تنها یکی از ده هزار قتلی است که هر ساله در آمریکا با سلاح گرم اتفاق می‌افتد. به گفته برخی از کار‌شناسان دسترسی گسترده و آسان به سلاح دلیل اصلی این وضعیت است. در حال حاضر شهروندان آمریکایی بیش از ۲۰۰ میلیون قبضه سلاح در منازلشان نگهداری می‌کنند و قوانین کشورشان راه استفاده از سلاح را برایشان باز گذاشته است. در بسیاری از ایالت‌های آمریکا قوانینی تحت عنوان «بر سر جای خود ایستادن» وجود دارد که به افراد اجازه می‌دهد، به هنگام احساس خطر به جای گریختن از محل در جای خود بمانند و از خود دفاع کنند، حتی با سلاح.
هر از گاهی یکی از قتل‌های روی داده توجه افکار عمومی و سیاستمداران را به خود جلب می‌کند و بحث داغی درباره سخت‌تر کردن قوانین مربوط به نگهداری و استفاده از سلاح در می‌گیرد ولی این بحث‌ها تا کنون نتیجه قابل توجهی به‌دنبال نداشته است. یکی از دلایل اصلی این امر قدرت و نفوذ لابی اسلحه در آمریکاست. البته این لابی از حمایت بخش بزرگی از مردم برخوردار است چرا که طبق نظرسنجی‌ها تنها گروه کوچکی از آمریکایی‌ها خواستار ممنوعیت کامل سلاح در کشورشان هستند. شبکه سی ان ان سال گذشته میلادی پس از کشتار ۲۰ کودک در دبستانی در شهر نیوتاون (ایالت کانتیکت) توسط یک فرد مسلح نظرسنجی را انجام داد که نشان می‌داد، اکثریت آمریکایی‌ها خواستار ایجاد محدودیت در نگهداری سلاح توسط شهروندان عادی هستند ولی تنها ۱۵% از آن‌ها با ممنوعیت کامل اسلحه موافقند. این واقعیت به ما کمک می‌کند تا بفهمیم چرا شمار زیادی از آمریکایی‌ها به جرج زیمرمن کمک مالی کردند تا از خود در دادگاه دفاع کند.
البته تبرئه زیمرمن در یک دادگاه ایالتی پایان ماجرا نیست. ماه گذشته، هزاران نفر در ده‌ها شهر آمریکا در اعتراض به این حکم به خیابان‌ها رفتند. از سوی دیگر این امکان وجود دارد که مقامات وزارت دادگستری آمریکا علیه زیمرمن در یک دادگاه فدرال به دلیل نقض حقوق مدنی اعلام جرم کنند. تبعیض نژادی یکی از مسائلی است که در دادگاه‌های فدرال آمریکا به آن رسیدگی می‌شود. خانواده و وکیل تریوان مارتین بر این باورند که جرج زیمرمن تنها به خاطر رنگ پوست مارتین به او مشکوک شده و او را تعقیب کرده است، اقدامی که در ‌‌نهایت به درگیری و مرگ نوجوان سیاهپوست منجر شده است.