آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۱۶ مرداد ۱۳۹۲

محسن فرشیدی

سیاست


راه دشوار زنان در کابینه تدبیر و امید


زنان و انتخابات

زنان به عنوان نیمی از جمعیت جامعه همواره پا به پای مردان برای آزادی، پیشرفت و سربلندی کشور در عرصه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و علمی تلاش کرده‌اند. حضور گسترده زنان در تظاهرات و جریان‌های مختلف سیاسی نشان دهنده خط فکری و اندیشه پویای این قشر جامعه برای محو استبداد، نابرابری و تبعیض است. در نوشتار پیش رو به حضور زنان و مخالفین با آن‌ها در منصب‌های سیاسی در سه دهه اخیر نگاه شده و به جزییات کابینه یازدهم در دولت تدبیر و امید و نقش زنان در آن پرداخته شده است.

13823
اولین وزیر زن ایران بعد از انقلاب اسلامی
موضوع انتخاب وزیر زن اولین بار در زمان ریاست جمهوری سید محمد خاتمی آغاز شد. اولین بار او بود که یک زن -معصومه ابتکار- را وارد کابینه کرد و او را به معاونت ریاست جمهوری و ریاست سازمان حفاظت محیط زیست منصوب کرد، اما عنوان اولین وزیر زن را باید به دولت دوم محمود احمدی‌نژاد نسبت داد. هنگامی که دکتر مرضیه وحید دستجردی بر کرسی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نشست، خانم دستجردی توانست ۱۷۵ رای موافق نمایندگان مجلس را کسب کند. مرضیه وحید دستجردی در جمع خبرنگاران با اظهار خوشحالی از انتخاب خود گفته بود: «انتخاب یک زن در کابینه قطعا برای زنان کشور مهم است و من امروز سربلندم و افتخار می‌کنم.» وی اظهار داشت: «فکر می‌کنم خانم‌ها امروز به آرزوی دیرینه خود در سه دهه گذشته رسیدند که یک زن در کابینه دولت قرار بگیرد و مطالبات آن‌ها را دنبال کند، فکر می‌کنم این انتخاب قدم مهمی برای زنان باشد.» در ‌‌‌‌نهایت اما این وزارت به فرجام نرسید و در میانه راه محمود احمدی‌نژاد به دلیل اختلافات زیاد، او را برکنار کرد و یک مرد را به جای او به وزارت رساند.

مخالفین حضور زنان در مقام‌های بالای مدیریتی چه کسانی هستند
از دههٔ دوم انقلاب اسلامی کم کم بحث حضور زنان در مقام‌های بالای دولتی شکل گرفت. همواره این موضوع با مخالفت‌های زیادی از جمله مقامات کشوری و به ویژه روحانیون سنتی و مراجع تقلید همراه بوده است. در سال‌های گذشته نیز هر بار که بحث حضور زنان در مقام‌های بالای کشوری جدی‌تر شده، مقاومت‌ها نیز به‌‌‌‌ همان نسبت افزایش یافته است. زمانی که محمود احمدی‌نژاد به هر دلیلی از میان وزارت خانه‌های دولت قصد داشت سه وزارتخانه را به زنان اختصاص دهد این اعتراض‌ها شدت بیشتری گرفت. آن روز‌ها رییس فراکسیون روحانیون مجلس از نارضایتی علما و مراجع تقلید قم از انتخاب سه وزیر زن از سوی احمدی‌نژاد برای کابینه دولت دهم خبر داد. محمد تقی رهبر نماینده اصفهان و رییس فراکسیون روحانیون مجلس اظهار داشت: بر اساس اطلاعاتی که دریافت کردم بسیاری از علما و مراجع تقلید از جمله آیت الله صافی گلپایگانی و مکارم شیرازی نسبت به انتخاب وزیر زن شبهه فقهی دارند و خواستار تجدید نظر احمدی‌نژاد در این خصوص هستند.
بعد از اینکه از میان سه وزیر کاندید شده تنها یک زن یعنی خانم دستجردی برای اولین بار بعد از انقلاب اسلامی بر صندلی وزارت تکیه زد این موضوع هر چه بیشتر مورد توجه قرار گرفت. با حذف وی از سوی محمود احمدی‌نژاد، سخن از جایگزین او برای وزارت خانه بهداشت بود. یکی از گزینه‌ها خانم زهره طبیب‌زاده عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس بود. او بعد از این خبر گفت: «شایعه معرفی من به عنوان وزیر بهداشت به مجلس اساساً کذب است و منشأ این شایعه برای خود من هم عجیب است. ضمن اینکه بنده اساساً با وزیر شدن زنان مخالف هستم!»
وی افزود: «علت مخالفت من با وزیر شدن زنان این است که زنان در کشور ما هنوز تجربه لازم را برای مدیریتهای کلان ندارند زیرا در مدیریتهای میانی بکارگیری نشده‌اند و به همین علت توان و تجربه لازم را ندارند. مدیریت‌های کلان کشور عرصه آزمون و خطا نیست و ما حق نداریم به خاطر مسائل شعاری، مدیریت کشور را با این نوع اقدامات دستخوش مشکل کنیم.»
طبیب‌زاده گفت: «به نظر من در شرایط فعلی هیچ ضرورتی ندارد که بخواهیم یک زن را در عرصه‌های مدیریتی کلان مانند وزارت به کار بگیریم. این کار فقط جنبه شعاری دارد و به نفع مصالح کشور نیست.»
با این سخنان این موضوع بیشتر از گذشته برای فعالین حوزه زنان روشن گردید که مخالفین حضور زنان در مقامات بالا را باید فراجنسیتی دنبال کنند و تفکر مردسالارانه رایج در امور مدیریتی و اجرایی کشور در میان دو جنس مرد و زن ریشه دوانده است. رهبری جمهوری اسلامی ایران آیت الله خامنه‌ای در هفته‌های گذشته و در دیدار با گروهی از زنان شاغل در سازمان‌های دولتی و نهادهای علمی و حوزه‌ها، افتخار به حضور بالای زنان در مناصب اجرایی مثلاً به عنوان وزیر، نماینده مجلس، معاون بخش‌های مختلف و رئیس موسسات تجاری را غلط و آن را نشانه انفعال در برابر فرهنگ غرب خواند. رهبر ایران تاکید کرده که: مگر بنا بوده ما کارهای مردانه را به زن‌ها بدهیم؟ او از آنچه که «مردواره کردن» زن در غرب نامیده، به شدت انتقاد کرده و گفته این یعنی مشاغل گوناگونی که با ساخت جسمی و عصبی و فکری مرد‌ها سازگار‌تر است را به سمت زنان بکشانند و این را یک افتخار برای زن قرار دهند. از این دست اظهار نظر‌ها از سوی مقامات کشوری فراوان است و نشانه‌هایی هستند از مسیر دشوار زنان و فعالین حقوق برابر در موضوع شایسته سالاری و مورد توجه قرار دادن توانایی‌ها، دانش و تخصص افراد قبل از آنکه جنسیت آن‌ها مورد بررسی و توجه قرار گیرد.

زنان و کابینهٔ تدبیر و امید
تا لحظه تهیه این مطلب تنها ساعاتی تا آغاز به کار رسمی دولت یازدهم به ریاست جمهوری حسن روحانی و معرفی کابینه جدید باقی مانده است. بحث کابینه یازدهم با توجه به انتقادهای فراوانی که از دولت‌های نهم و دهم و اعضای کابینه آن‌ها به ریاست محمود احمدی‌نژاد در وضعیت کشور می‌شود اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. هر کدام از گروه‌ها و گرایش‌های سیاسی که در انتخابات شرکت کرده یا نکرده‌اند به اظهار نظر در مورد آن کم و بیش پرداخته‌اند. فعالین حوزه زنان و برابری خواهان نیز از این موضوع مستثنی نیستند. دکتر حسن روحانی از جمله کاندیداهای تایید صلاحیت شده بود که در مبارزات تبلیغاتی خود از حضور جدی زنان و برداشتن تبعیض‌های جنسیتی در دولت خود در صورت پیروزی خبر داد. از جمله قول‌ها و برنامه‌های وی در جریان نشست‌های مختلف و برگزاری مناظره‌ها درباره زنان و خانواده ایجاد فرصت‌های برابر بود. او گفته بود: «تبعیض برای زنان ما قابل قبول نیست، جنسیت نمی‌تواند معیار درستی برای تصدی مسئولیت‌ها در جامعه باشد. در تصمیم سازی‌ها و تصمیم گیری‌ها باید زنان همانند مردان نقش ایفا کنند.»
زن مرد

وی وعده داد: «دولت آینده، دولتی است که فرصت برابری برای زنان و مردان ایجاد می‌کند. اگر زنان نقش برابری در رشد اجتماعی و توسعه دارند، پس باید دارای حقوق و فرصتهای برابری در کنار مردان باشند.» او همچنین از رفع تبعیض علیه زنان به شکلی گسترده و در بیشتر میتینگ‌های تبلیغاتی خود تاکید کرد. وی همچنین تاکید کرد وزارت امور زنان را در دولت تدبیر و امید پیش بینی کرده است تا حقوق ضایع شده زنان به آن‌ها بازگرداننده شود.
حسن روحانی تنها فردی از میان شش کاندیدای نهایی بود که یک نفر را به شکلی فعال به عنوان معاون امور زنان ستاد انتخاباتی خود معرفی کرد. خانم پروین داداندیش نیز‌‌‌‌ همان وعده‌های آقای روحانی را تاکید کرد و قول داد که امور زنان در دولت تدبیر و امید در صورت پیروزی اهمیت دوچندان به خود خواهد گرفت. تا ساعاتی پیش از معرفی رسمی وزرا باقی مانده، تمام لیست‌های اولیه نشان از عدم حضور زنان در میان وزیران پیشنهادی دارد. معرفی نکردن زنان در سطح وزیر از نظر بسیاری از فعالان حقوق زنان و ناظران سیاسی از بین رفتن فرصتی است که با وزیر شدن یک زن در دولت سابق فراهم شده بود و دولت جدید برای پیشبرد اهداف خود در جهت رفع تبعیض، این فرصت طلایی را از دست خواهد داد.

پایان
در انتها باید این نکته را اضافه کرد که نفس وجود زن در وزارت خانه‌ها و مقام‌های بالای سیاسی شاید نتواند به خودی خود مشکلات را حل کند، اما اینکه صرفا به دلیل جنسیت، کشوری از ظرفیت و توانایی بالای نیمی از جامعه بهره نبرد، احتمال برطرف شدن مشکلات و رسیدن به آمال و آرزوهای یک جامعه هر چه بیشتر کاهش پیدا خواهد کرد. پایان بخشیدن به تبعیض‌ها و قدم در جهت برابری نیاز به یک ارادهٔ قوی، هم از سوی زنان جامعه و هم از سمت بدنهٔ حاکمیت و قانونگذاران دارد و به نظر می‌رسد تا آن زمان و تبدیل شدن وعده‌ها به واقعیت مسیر طولانی و دشواری در پیش است.