آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۱۶ مرداد ۱۳۹۲

افشین دوراندیش

بدون دسته بندی


جنجال‌های یک روزنامه نگار


IMG_2524
عکس: پروانه وحیدمنش
وحید پوراستاد، روزنامه نگاری را از سال‌ها پیش آغاز کرده است. دانش آموخته حقوق است. ١٢ جلدکتاب در زمینه «محاکمه مطبوعات» دارد. پوراستاد بعد از انتخابات ریاست جمهوری سال ٨٨ از ایران مهاجرت کرد و به رادیو فردا پیوست. او روزنامه نگاری را با روزنامه سلام آغازکرد. عضویت در شورای سردبیری روزنامه‌های یاس نو، نوروز، اقبال، سرمایه، وقایع اتفاقیه و اعتماد ملی هم از جمله سوابق او است. پوراستاد در تجربه کار رادیویی هم به مستندسازی روی آورده است و یکی از برنامه‌هایش به نام انفرادی به تازگی جایزه میکروفن نقره‌ای فستیوال نیویورک را تصاحب کرده است. آخرین کار او ساخت برنامه‌ای با عنوان «سی جنجال یک رییس جمهور» است که هم زمان با پایان دولت احمدی‌نژاد، از رادیو فردا پخش شد.

فایل صوتی مصاحبه را بشنوید

چه شد که به سراغ ساخت برنامه‌ای با عنوان «سی جنجال یک رییس جمهور» رفتی؟
اقای احمدی‌نژاد رییس جمهوری بود که در طول هشت دوره ریاست جمهوری‌اش چه در داخل ایران و چه در عرصه بین المللی چهره‌ای جنجالی بود. عملکرد ایشان خسارت‌های زیادی در تمام عرصه‌های کشور به وجود آورد به ویژه در عرصه سیاسی و اقتصادی.

چرا سی قسمت؟ چرا بیشتر نه؟
قطعا جنجال‌های اقای احمدی‌نژاد در عرصه‌های مختلف به تنها سی موردی که برنامه ساختم ختم نمی‌شود و به این لیست می‌شود ده‌ها مورد دیگر هم اضافه کرد. اما به هر حال محدودیت زمانی اجازه نمی‌داد بیش از این کار کرد، در عین حال که فکر نمی‌کنم بیش از این هم برای شنونده کشش داشته باشد. البته ساختن این گونه سریال‌های رادیویی کاری سخت و خسته کننده است و واقعا در بخش‌های آخر دیگر بریده بودم واز نظر جسمی خودم را به زور می‌کشیدم.

یعنی تمام مستندهای رادیویی مشابه کار شما، اینچنین سنگین و زمان بر است؟
ساختن یک سریال سی قسمتی در حالی که تهیه کننده به تنهایی باید همه کارهای آن را انجام بدهد هر کسی را از پا می‌اندازد. آن هم با وسواس‌هایی که من در ساخت مستند‌های رادیویی دارم و اصرار دارم همه چیز درست، کامل و دقیق باشد.

مراحل ساخت چنین کاری چگونه است؟
ابتدا تحقیق وسیعی درباره جنجال‌های اقای احمدی‌نژاد باید انجام می‌دادم، منابع تحقیق هم روزنامه‌ها از سال ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۲ بود. همچنین در کنار خبرگزاری‌های رسمی ایران و وب سایت‌های معتبر، باید برای تحلیل بخش‌هایی از حرف‌ها و یا عملکرد اقای احمدی‌نژاد به سراغ بیش از ۳۰ کار‌شناس می‌رفتم و با آن‌ها مصاحبه می‌کردم. بعد از آن پیدا کردن صداهای اقای احمدی‌نژاد بود که خودش هفته‌ها طول می‌کشید. به ویژه صداهای مربوط به دوره اول ریاست جمهوری ایشان. فکر می‌کنم صد‌ها ساعت سخنرانی را گوش دادم. بعد از آن پیدا کردن و جدا کردن مثلا یک دقیقه صدا از یک ساعت سخنرانی بود. نوشتن داستان هر قسمت بخش دیگری ازسختی ماجرا بود بعد هم ضبط صدا و ادیت نهایی و… تمام این‌ها را به تنهایی انجام دادم. البته کار زمانی سخت ترشد که بنا بر تصمیم مدیریت و سردبیری رادیو فردا پخش روزانه شد، یعنی وقتی پخش برنامه شروع شد، تنها ۱۲ قسمت را ساخته بودم. با این اوصاف تنها دوازده شب فرصت داشتم تا برنامه را به روز برسانم پس باید هر روز و گاهی دو شیفته از صبح تا شب کار می‌کردم. دو ماه بدون هیچ گونه تعطیلی کار کردم و برنامه ساختم.

با توجه به سابقه طولانی که در روزنامه نگاری در رسانه‌های مکتوب داری آیا بین کار رادیو و روزنامه‌ها تفاوتی هست؟ به نظر شما کدامیک سخت‌تر است؟
قطعا با وجود شباهت‌های بسیار، تفاوت‌ها هم زیاد است. یکی از مهم‌ترین تفاوت‌ها این است که باید شیوه نگارش در روزنامه‌ها را فراموش کرد. به نظرم برای رادیو نوشتن، به دو دلیل سخت‌تر است. اول اینکه باید خیلی ساده بنویسی که همین ساده نویسی یک هنر و فن است. دلیل دوم هم آن است که باید سعی کنی طوری بنویسی که شنونده بتواند از برنامه و مطلب شما، یک تصویر برای خودش بسازد. در حالی که در روزنامه اصلا این مسایل نیست. به این مسایل مشکل محدودیت زمانی در رادیو را هم اضافه کنید. مثلا در همین برنامه رادیویی سی جنجال یک رییس جمهور هر کدام باید در ده دقیقه تهیه می‌شد.
si janjal

کلا برنامه سی جنجال یک رییس جمهور چند ساعت شد؟
بیش از ۵ ساعت.

بین روزنامه و رادیو، کدام یک را بیشتر دوست داری و ترجیح می‌دهی؟
هنوز دلم در تحریریه روزنامه‌ها و در بین دوستان و همکاران روزنامه نگارم در ایران است. گاهی که در فیسبوک بچه‌های روزنامه عکسی از خودشان در تحریریه روزنامه‌ها می‌گذارند دقایقی بی‌اختیار زل می‌زنم، نگاه می‌کنم، دلم براشون پر می‌زند. البته کار رادیو تجربه جدید و جالبی برای من بود و دارم سعی می‌کنم در رادیو هم موفق بشم. فکر می‌کنم یک روزنامه نگار باید چهار مرحله را به نحو عالی طی کند روزنامه نگاری – وب سایت – رادیو و تلویزیون. یک روزنامه نگار برای موفقیت‌های بیشتر و تاثیر گذاری بیشتر، باید این چهار رسانه را خوب بشناسد و در آن کار کند و تجربه به دست بیاورد. هرچند برای من روزنامه، هنوز یک چیز دیگه است.

آیا مستند رادیویی سی جنجال یک رییس جمهور آخرین کارشما در مورد احمدی‌نژاد بود؟
— نه بعد از آن یک مستند ساختم در ۲۵ دقیقه تحت عنوان «ادبیات یک رییس جمهور» که لحن و بیان و گفتار محمود احمدی‌نژاد را در طول هشت سال دوران ریاست جمهوری‌اش مورد بررسی و کنکاش قرار دادم

قبل از این‌ها هم چند کار دیگری در همین حوزه مستند رادیویی ساختی که چند جایزه بین اللمللی هم گرفت؟
مستند رادیویی «انفرادی» اولین کار من در حوزه مستند رادیویی بود. یک سریال ۱۸ قسمتی بود درباره سلول انفرادی و ابعاد مختلف آن را از زوایایی مختلف بررسی کردم. این مستند جایزه ماه و همین طور جایزه سال رادیو اروپای آزاد/رادیو ازادی را در بین بیش از بیست و دو رادیویی که در این مجموعه کار می‌کنند، گرفت. بعد هم در انجمن بین المللی رسانه‌ها (AIB) در لندن مقام دوم بهترین مستند را کسب کرد. آخرین بار هم همین یکی – دو ماه پیش میکروفون نقره‌ای فستیوال رادیویی نیویورک را در بخش بهترین گزارش تحقیقی گرفت. میکروفون طلایی هم از آن بی‌بی سی جهانی شد.

گویا فستیوال رادیویی نیویورک را اسکار رادیویی می‌دانند؟
بله این‌طور که گفته می‌شود معتبر‌ترین فستیوال رادیویی دنیاست. البته دو سال پیش فرشید منافی همکار من در رادیو فردا بخاطر برنامه طنز رادیو پس فردا دو میکروفن نقره‌ای را گرفته بود.

آیا مستندهای دیگری هم ساخته‌ای؟
یک سریال و مستند سه قسمتی ساختم درباره قاضی سعید مرتضوی هر کدام در بیست و پنج دقیقه. همین طور یک مستند درباره یک زندانی جوان و گمنام که پس از انتخابات سال ۱۳۸۸ بازداشت شده بود ساختم تحت عنوان «در زندان متولد شدم.»

تو که تجربه کار در رسانه‌های داخل و خارج از کشور را دارید، فکر می‌کنید تاثیر رسانه‌های خارج از ایران چگونه است؟
حتما تاثیر دارند که سعی می‌کنند این رسانه‌ها را فیلتر کنند و یا پارازیت روی آن بیندازند و یا به خانواده‌های این خبرنگاران فشار بیاورند.
معتقدم بخش مهم و بزرگی از اطلاع رسانی ازاد و شفاف را رسانه‌های بزرگ خارج از کشور انجام می‌دهند. رسانه‌ها و روزنامه نگاران در ایران تحت فشار سانسور و فضای امنیتی هستند و این مساله به ویژه در چهار سال اخیر یعنی بعد از انتخابات سال ۸۸ نمود بیشتری داشت، البته بعد از انتخاب اقای روحانی به عنوان رییس جمهور احساس می‌شود وضعیت روزنامه‌ها در ایران کمی بهتر شده و اندکی نفس می‌کشند. این روز‌ها، روزنامه‌های ایران پر از مطالب متنوع و خوب است، هر چند که خیلی با فضای رسانه‌های آزاد و بدون سانسور فاصله دارند.

IMG_3241a
تو هم در زمره روزنامه نگاران مهاجر پس از انتخابات سال ٨٨ هستید، آیا مهاجرت روی کار شما تاثیر داشته است؟
باید بگویم نه، مهاجرت خیلی تاثیری روی کار من نداشته است. کارهای تاثیرگذاری را در این مدت انجام داده‌ام که در ایران هرگز مجوز انجام آن را نداشتم. روزنامه نگاران داخل ایران، به منابع خبر نزدیک ترند ولی در مقابل با سانسور و تحدیدهای فراوانی روبرو هستند. ما در بیرون از ایران، از منابع دست اول خبری دور شدیم، ولی مشکل سانسور و محدودیت به اندازه ایران را نداریم. تنها مشکل این است زمانی که ما در ایران بودیم، به خیلی از چهره‌های سیاسی و مسوولان نزدیک بودیم و از پشت پرده بسیاری از اخبار و وقایع مطلع می‌شدیم، ولی حالا این منابع را از دست داده‌ایم و باید راه‌های دیگری برای به روز بودن پیدا کنیم. با این حال، شنونده‌ها و خوانندگان کارهای امثال ما باید ارزیابی کنند که کارهای ما چقدر نسبت به فضای ایران و اخبار و تحولات کشور نزدیک یا دور هستند.