آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۲۲ تیر ۱۳۹۲

محسن فرشیدی

اجتماع


یک قرن فوتبال در ایران، یک دهه مبارزه زنان برای ورود به استادیوم


_MG_5738 copy

عکس ها از: هوتن سلامت
اول؛ آغاز فوتبال در ایران
فوتبال در ایران قدمتی نزدیک به یک قرن دارد. نخست انگلیسی‌های مقیم ایران در تهران و برخی شهرهای دیگر و همچنین ملوانان کشتی‌های خارجی در بنادر ایران فوتبال را به راه انداختند. آن‌ها اوقات فراغت خود را با فوتبال می‌گذراندند و وقتی به تدریج بر تعداد اعضای آن‌ها افزوده شد، تیم‌های مستقلی تشکیل دادند و هر فرصتی که به دست می‌آمد در گوشه و کنار شهر با هم مسابقه می‌دادند. این تیم‌ها گاهی کمبود بازیکن داشتند و از میان تماشاگران ایرانی که در اطراف زمین حضور داشتند، بازیکنانی را به خدمت می‌گرفتند. یکی از مشکلات روزهای اول تهیه توپ فوتبال بود. در کنار زمین‌های بازی بچه‌های علا قمند به فوتبال به کمین می‌نشستند و به محض این‌که توپ از زمین بازی دور می‌شد در یک چشم به هم زدن ناپدید می‌شد و سر از خیابان‌ها در می‌آورد. به مرور زمان ورزش فوتبال در میان کوچه پس کوچه‌های ایران جای خود را باز کرد و فراگیر شد.

دوم؛ تشکیل تیم‌های ملی فوتبال
نخستین بازی تیم ایران در شهریور ۱۳۲۰ مقابل افغانستان انجام شد. مجمع فوتبال ایران در سال ۱۳۲۵ نام خود را به فدراسیون فوتبال تغییر داد و در دی ماه سال ۱۳۲۶ به عضویت رسمی فیفا در آمد. تیم ملی مردان تا کنون سه بار به جام جهانی فوتبال صعود کرده و در سال ۲۰۱۴ برای بار چهارم در جام جهانی برزیل حضور خواهد داشت. تیم ملی فوتبال زنان در ایران از دهه پنجاه خورشیدی آغاز به کار کرد اما همواره حضور تیم زنان در بازی‌های بین المللی با مشکلات پوشش بازیکنان همراه بوده است.
_MG_5658 copy
سوم؛ حضور زنان در ورزشگاه‌های ایران
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، زنان ایرانی که به دلیل محدودیت‌های ایجاد شده در نوع پوشش و عدم توجه لازم به ورزش آنان از پیشرفت در بسیاری از رشته‌های گوناگون عقب مانده‌اند و همچنین فرصت شرکت در اکثر مسابقات جهانی را از دست داده‌اند، در بسیاری مواقع امکان تماشای مسابقات ورزشی نیز از آنان سلب شده است. ممنوعیت تماشای بازی در ورزشگاه‌ها که به شکلی آشکار تبعیض جنسیتی به حساب می‌آید در یک دهه گذشته بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. در سال‌های اخیر و در مسابقات مختلف فوتبال در سرتاسر ایران گزارش‌های زیادی مبنی بر حضور مخفیانه دختران با لباس پسرانه در ورزشگاه‌ها ‌منتشر شده است. در کنار این تلاش‌های فردی، کمپین‌های مرتبط با این موضوع نیز شکل گرفتند. در بازی‌های مقدماتی جام جهانی در سال ۲۰۰۶، دخترانی که به روسری سفید‌ها معروف شدند سعی در ورود به ورزشگاه داشتند. از تلاش زنان برای ورود به ورزشگاه جعفر پناهی کارگردان ایرانی فیلمی به نام آفساید درست کرده که در زمان خود مورد استقبال بسیاری قرار گرفت.

چهارم؛ مخالفین حضور زنان در ورزشگاه‌ها چه کسانی هستند
زنان ایرانی که تا به امروز بار‌ها تا یک قدمی ورود به استادیوم‌های ورزشی پیش رفته‌اند، هر بار به دلیل مخالفت بخش سنتی و مذهبی جامعه پشت در‌های ورزشگاه مانده‌اند. در مسابقات فوتبال مقدماتی المپیک ۱۹۹۶ یکی از نشریات ورزشی پیشنهاد داده بود که به خانواده‌های فوتبالیست‌ها اجازه داده شود در استادیوم آزادی حاضر شوند. اما این درخواست بلافاصله با مخالفت روبه‌رو شد.
محمود احمدی‌نژاد اولین رییس دولت جمهوری اسلامی بود که بحث ورود زنان به استادیوم را به صورت جدی مطرح کرد. ساعاتی از این پیشنهاد رییس دولت نگذشته بود که با مخالفت‌ اولیه‌ چند تن‌ از نمایندگان‌ مجلس‌ روبرو شد. حسین‌ شریعتمداری‌ در سرمقاله‌ روزنامه‌ کیهان‌ تصمیم‌ دولت‌ برای‌ ورود زنان‌ به‌ استادیوم‌ را نسنجیده‌ خواند و با استناد به‌ استقبال‌ روزنامه‌های‌ اصلاح‌طلب‌ از این‌ تصمیم‌، خواستار تجدید نظر رییس‌ دولت در این‌ رابطه‌ شد. در پی آن دو تن‌ از مراجع‌ تقلید نیز صراحتا با این‌ تصمیم‌ مخالفت‌ کرده‌ و خواستار اصلاح‌ دستور رییس‌ دولت شدند. آیت الله صافی گلپایگانی عنوان کرد: «حضور زنان در این گونه برنامه‌ها خلاف شرع و تنازل ظاهر از مواضع اسلامی است. انتظار از مسئولان جمهوری اسلامی این است که با اعلام لغو این گونه پیشنهاد و عنوان‌ها نگرانی‌ها را رفع و موجبات خوشنودی قلب مقدس بقیه الله اعظم را فراهم آورند».
مسعود ده نمکی یکی از تندروهای اصولگرا نیز نوشت: «اگر مشاوران آقای احمدی‌نژاد وظیفه خود را به خوبی انجام می‌دادند احتمالا ایشان نیز این‌گونه عجولانه تصمیم نمی‌گرفتند. این موضوع به شکلی درآمده است که وانمود می‌شود اگر زنان وارد استادیوم شوند عدالت برقرار می‌شود یا دموکراسی در ایران نهادینه می‌شود و باید از این دست حرکت‌ها جلوگیری شود». کار تا آنجایی پیش رفت که حزب موئتلفه نیز بیانیه‌ای صادر کرد و در انتها با دستور مستقیم آیت الله خامنه‌ای، پرونده بسته و رییس دولت از پیشنهاد خود عقب نشینی کرد.

زن و مرد و فوتبال
پنجم؛ چهارمین جام جهانی – در جشنِ ملی صعود، ورود زنان ممنوع!
خرداد سال ۱۳۹۲ برای بسیاری از ایرانیان با دو جشن بزرگ خیابانی همراه بود. با مشخص شدن نتایج انتخابات یازدهم و پیروزی اصلاح طلبان و اعتدال گرایان، خیابان‌های تهران و دیگر شهر‌ها با شرکت صد‌ها هزار نفر غرق در شادی و پایکوبی شد. از این رویداد چند روزی نگذشته بود که فرصت یک شادی عمومی دیگر به سراغ ایرانیان آمد. این‌بار فوتبال بهانه‌ بود و سوت پایان بازی کره جنوبی و ایران که زده شد زنان و مردان به خیابان‌ها ریختند و در شهرهای بزرگ و کوچک کشور در خیابان‌ها با رقص و آواز‌های دسته‌جمعی باعث تدوام شادی شدند.
یک روز از حضور میلیونی خیابانی نگذشته بود که روابط عمومی فدراسون در اطلاعیه‌ای اعلام کرد جشن صعود رسمی به جام جهانی در ساعت ۵ عصر چهارشنبهٔ بعد از مسابقه در ورزشگاه آزادی برگزار خواهد شد و تنها مردان اجازه ورود به ورزشگاه را خواهند داشت. وب سایت صراط‌ ‌نیوز و برخی دیگر از رسانه‌های نزدیک به اصولگرایان با انتقاد از تاکید فدراسیون بر این موضوع، نوشتند: «در حالی که موضوع مربوط به حضور زنان در ورزشگاه‌ها – دست کم در رشته فوتبال – مدتی بود که به حاشیه رفته بود، در روزهای اخیر بار دیگر به یکی از مباحث اصلی رسانه‌های ضدانقلاب برای مطرح کردن دوباره بحث آزادی‌های اجتماعی زنان در ایران و سوءاستفاده از آن شد.»
این رسانه‌ها مقصر اصلی را فدراسیون فوتبال می‌دانستند: «جرقه ماجرای حضور بانوان در جشن صعود تیم ملی فوتبال به جام جهانی، از قضا از اطلاعیه خود فدراسیون فوتبال زده شد! نکته قابل توجه در این اطلاعیه، تاکید فدراسیون بر ممنوعیت حضور بانوان در این جشن بود! در این اطلاعیه تاکید شده بود: لازم به ذکر است، در این مراسم تنها آقایان می‌توانند حضور داشته باشند و از بانوان علاقه‌مند به تیم ملی درخواست می‌شود تا از آمدن به استادیوم آزادی خودداری کنند! سوالی که در اینجا مطرح می‌شود این است که مگر طبق قوانین جاری کشور حضور زنان در ورزشگاه‌ها ممنوع نیست که فدراسیون نیاز به تاکید این موضوع را احساس کرده است؟ مگر تغییری در قوانین مربوطه پدید آمده یا حرف و حدیثی در این باره پیش آمده که فدراسیون خود پیشگام تکذیب آن شده است!؟»
DSC_9433 copy
ششم؛ فراخوان به حضور در ورزشگاه / زنان آمدند، مردان بازگشتند
از انتشار خبر منع ورود زنان به ورزشگاه تنها دقایقی نگذشته بود که صفحه فیس بوکی زن=مرد که بیش از ۳۲۵ هزار عضو و دنبال کننده دارد در فراخوانی از همه زنان و مردان خواست تا در ساعت چهار عصر چهارشنبه، یک ساعت پیش از آغاز رسمی مراسم، به در غربی ورزشگاه مراجعه کنند تا با کمک و همراهی هم در این جشن ملی شرکت کنند. در این دعوت از مردم، همچنین نوشته شد که به پیشنهاد بسیاری از مردان، آن‌ها با زنان اعضای خانواده خود در این مراسم شرکت خواهند کرد و در صورت عدم اجازه ورود به زنان، آن‌ها نیز به ورزشگاه نخواهند رفت. در طول یک روز، مطالب مرتبط با این فراخوان بیش از هفتصدهزار بار دیده شد و هزاران بار از سوی کاربران مجازی به اشتراک گذاشته شد. در یکی از عکس نوشته‌های این گروه فیس بوکی می‌خوانیم که «دیروز خیابان‌ها را فتح کردیم، امروز استادیوم را و جشن ملی بدون زنان هرگز». شبنم در پیامی در مورد حضور زنان در ورزشگاه نوشت: «امیدوارم روز استقبال فوتبالیست‌ها دخترهای زیادی برن جلوی استادیوم. بالاخره در آزادی از دیوار برلین که محکمتر نیست. شاید هم هست. اما شاید باز شد؛ شاید ریخت.» با نزدیک‌تر شدن به ساعت برگزاری مراسم در ورزشگاه آزادی، اخبار منتشر شده نشان از حضور زنان در اطراف ورزشگاه داشت. طبق گزارش‌های رسیده به این صفحه تا لحظات آخر این امیدواری وجود داشت با توجه به فضای امید و شادی در جامعه این سد نیز برداشته شود و زنان در کنار مردان بر سکوی های‌ آزادی، جشن صعود ملی را برگزار کنند. اما در انتها در‌های آزادی بر روی زنان دوباره بسته ماند و در مواقعی رفتار ناشایستی با برخی زنان مشتاق به شرکت در جشن صعود ملی در جلوی در‌های ورزشگاه هم صورت گرفت. پرستو که به ورزشگاه رفته بود به صفحه برابری می‌گوید: «رفتارشون توهین آمیز بود، حتی سرمون داد زدند و در چند مورد پرچم‌های ایران رو از دست بچه‌ها کشیدند. گاهی تذکر حجاب هم به ما دادند! …» بسیاری از مردان از جمله جعفر پناهی، کارگردان سینما نیز با دیدن در‌های بسته به روی زنان از ورود به ورزشگاه صرفه نظر کرده و راهی خانه شدند.

هفتم؛ بدون حضور زنان، استادیوم تک جنسیتی آزادی خالی ماند
بازیکنان تیم ملی از فرودگاه مستقیم با یک دستگاه اتوبوس به ورزشگاه آزادی رفتند. تلویزیون دولتی ایران بار‌ها از مردان خواست که در مراسم جشن صعود ملی شرکت کنند. اما حتی تاخیر یک ساعته مراسم هم باعث نشد تا سکوهای آزادی مملو از تماشاگر شوند. بر خلاف انتظار تنها حدود ۱۵ هزار نفر در ورزشگاه ۱۰۰ هزارنفری آزادی حضور پیدا کردند و جشن صعود تیم ملی به جان جهانی سوت و کور‌تر از یک مسابقه معمولی باشگاهی در ایران برگزار شد. همراهی گسترده افکار عمومی در حمایت از ورود زنان به ورزشگاه تا جایی پیش رفت که رسانه‌های داخلی و محافظه کار نیز به عدم حضور زنان در ورزشگاه اعتراض کنند. خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی ایرنا بعد از خالی ماندن ورزشگاه نوشت:«زنان که نیمی از هواداران فوتبال را تشکیل می‌دادند و شب پیش از آن در خیابان‌ها جشن گرفته بودند، امروز حق ورود به ورزشگاه را نداشتند. شماری از آن‌ها تا پشت در ورزشگاه هم رفتند و دست خالی باز گشتند، در صورتی که استادیوم آزادی خالی از تماشاگر بود.» همچنین این موضوع، که توسط فعالین زنان و روسری سفید‌ها در سال‌های گذشته هم چندین بار اتفاق افتاده، مجدداً عاملی شد تا یکی از خواسته‌های به حق زنان – رفع تبعیض در کلیه سطوح- به موضوع روز گفتمان جامعه تبدیل شود.

پایانی؛
ورود زنان به ورزشگاه حقی است که سال‌های متمادی از آنان سلب شده است. برای رسیدن به برابری و رفع تبعیض به یک ارادهٔ قوی، هم از سوی زنان و مردان جامعه و هم از سمت بدنهٔ حاکمیت و قانونگذاران نیاز است. مطرح شدن خود موضوع تبعیض در هر قالب و سطحی می‌تواند قدمی رو به جلو باشد و می‌توان امیدوار ماند که با تدبیر، امید و تلاشِ مداوم، دیوارهای تبعیض و تفکیک در آینده‌ای نه چندان دور فرو بریزند.