آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۲۳ تیر ۱۳۹۲

مانا پهلوان

سیاست


کسی که می دانست پیروز انتخابات کیست


793927_142237075939405_1452057982_ohhhhh

روزهای پر شوروشر انتخابات، آنهایی که با اینترنت و شبکه‌های اجتماعی سروکار داشتند، با نتایج نظرسنجی‌هایی روبرو می‌شدند که گاهی معلوم نبود چگونه تعیین می‌شود، اما مشخص بود که به چه نتیجه‌ای خواهد رسید. هر وب سایت و شبکه خبری هم برای خود نظرسنجی‌ای ترتیب داده بود و به زعم خود پیش بینی می‌کرد که کدام کاندیدا، رگ خواب مردم را در دست دارد. اما در میان همه این نظر سنجی‌ها، «آی پوز» iPOS شاخص بود. با اینکه براساس این نظرسنجی تا چند روز پیش از برگزاری انتخابات، محمد باقر قالیباف فرد برنده انتخابات بود، اما درست چند روز مانده تا روز موعود، نتایج این نظرسنجی تغییر کرد و با چرخشی سریع دست حسن روحانی را به عنوان برنده بالا و بالا‌تر برد. اینکه در انتخابات تقلب شد یا نشد و یا حتی چرا تقلب نشد؟ بحث دیگری است. موضوع گفت‌و‌گوی تابلو با حسین قاضیان از طراحان این نظرسنجی، شیوه پیش بینی دقیق آن از نتیجه نهایی انتخابات است.حسین قاضیان، جامعه شناس و ساکن واشنگتن است


آیا این اولین نظرسنجی در مورد انتخابات ایران، از خارج از کشور بوده است؟
تا جایی که من خبر دارم، بله این اولین نظرسنجی انتخاباتی خارج از کشور به شیوه پی‌درپی (تراکینگ) و چرخشی (رولینگ) بوده است.

در بیشتر نظرسنجی‌هایی که در ایران انجام می‌شود، شائبه طراحی هدفمند سوالات و حتی انتشار هدفمند نتایج نظرسنجی وجود دارد، شما چگونه توانستید در این نظرسنجی بر این پیش فرض‌ها و شائبه‌ها غلبه کنید؟

به یک عبارت در همهٔ نظرسنجی‌ها، طرح سوالات هدفمند است چرا که تحقیق بدون هدف معنایی ندارد. مشکل از جایی شروع می‌شود که عده‌ای می‌خواهند با کنارگذاشتن روش‌های علمی و ظرائف آن، یا با شکنجه کردن اعداد و ارقام به دست آمده از تحقیق، نظر قبلی خود را به جای نتایج نظرسنجی جا بزنند. در این موارد، هدف‌های سیاسی جای هدف‌های علمی را می‌گیرد و نظرسنجی‌ها را از اعتبار می‌اندازد.
البته باید اعتراف کنم که کار ما هم واقعا «مغرضانه» بود! یعنی غرض مشخص و معینی داشتیم که عبارت بود از انجام یک نظرسنجی با رعایت موازین علمی، صرف نظر از هر نتیجه‌ای که به دست می‌آید. بنابراین، ما مسوول نتایج حاصل شده نبودیم. درست است که هر کدام از افراد دخیل در این نظرسنجی ترجیحات سیاسی خودشان را داشتند، اما تا جایی که پای کار علمی و فنی در میان است، برای ما مهم نبود که در این نظرسنجی‌ها آقای الف بالا‌تر باشد یا آقای ب.
معیار ما در این کار، پیروی از نتایج به دست آمده و رعایت موازین درست و فنی بود، هر چند این نتایج می‌توانست با تمایلات و ترجیحات سیاسی ما سازگار نباشد. تعهد به رعایت موازین علمی و فنی هم «افتخار» ی نیست که بخواهیم به آن ببالیم، بلکه اولین «وظیفه» هر کسی است که می‌خواهد درست کار کند. همین تضمین کافی به دست می‌داد تا از آن شائبه‌هایی که شما اشاره کردید، دوری کنیم.

در مطلبی که در رادیو فردا منتشر کرده‌اید نوشته‌اید که اصلاح طلبان با استناد بر نظرسنجی‌ به حمایت از روحانی برخواستند، آیا اصلاح‌طلبان از نتایج نظرسنجی شما استفاده کردند؟

تا جایی که من مطلع شدم تقریبا در ستاد همه نامزدهای اصلی نظرسنجی‌های iPOS مورد توجه قرار گرفته بود. چون بر خلاف نظرسنجی‌های دیگر که اگر در مورد درستیشان هم شبهه نشده بود، به صورت روزانه انجام نمی‌شد و نمی‌توانست تحولات را به صورت روزانه منعکس کند، کار ما به صورت روزانه انجام و منتشر می‌شد. در نتیجه، به صورت ابزار هوا‌شناسی عمل می‌کرد که می‌شد وضعیت هوای انتخابات را سنجید و دید باد از کدام سو به سود چه کسی می‌وزد و دمای اقبال به کدام نامزد در حال بالارفتن است و در مورد کدام نامزد در حال پایین آمدن. بنابراین اصلاح طلبان هم می‌توانستند از این نظرسنجی‌ها استفاده کنند تا بینند کدام یک از دو نامزد موجود (عارف و روحانی) رو به رشد هستند، و تا جایی که من می‌دانم استفاده کرده‌اند.
20120209001-L
آیا این روند توانست در افزایش اقبال مردم به آقای روحانی هم موثر باشد؟
دقیقا، با آغاز رشد آرای آقای روحانی و شدت گرفتنش در روزهای آخر، افراد بیشتری به مرور به این باور رسیدند که پیروزی آقای روحانی محتمل است. به این ترتیب، با افزایش امید به تاثیر و تغییر، این عده هم عملا و به تدریج به جرگه رای دهندگان با اقای روحانی پیوستند، رای دهندگانی که تا روزهای آخر چندان پرتعداد به نظر نمی‌رسیدند، و نهایتا پیروزی آقای روحانی را در‌‌ همان دور اول رقم زدند.

تماس تلفنی از خارج از کشور، برای مخاطب ایرانی‌اش پرهزینه است. خبرهای زیادی از دریافت اس‌ام اس تهدید از سوی وزارت اطلاعات و حتی احضار و بازداشت کسانی که با شبکه‌های ماهواره‌ای خارج از کشور در تماسند منتشر شده است. شما چگونه می‌توانید ثابت کنید که مخاطبان شما پاسخ پرسش‌ها را بدون واهمه و بدون خود سانسوری داده‌اند؟
بله، بیشتر مخاطبان ایرانی اگر فکر کنند که از خارج از کشور با آن‌ها تماس گرفته‌اند ومی خواهند سوالات مرتبط با سیاست بپرسند، محتاط می‌شوند. اما این موضوع در همه زمان‌ها و در مورد همه نوع سوالی به یک اندازه صادق نیست. ما هم از این تفاوت زمان و سوال، برای جلب اعتماد مخاطب استفاده می‌کنیم. به علاوه از تکنیک‌هایی برای ساخت دادن به پرسش نامه و ساخت دادن به پرسش‌ها استفاده می‌کنیم که به افزایش اعتماد مخاطب می‌انجامد.

یعنی شما می‌گویید که مخاطبان کاملا به شما اعتماد کرده‌اند؟
هیچ تضمینی وجود ندارد که مخاطب اعتماد مطلق پیدا کند. این اعتماد نسبی است و بهترین راه سنجش میزان اعتماد مخاطب در شرایطی که همه ما از آن با خبریم، یا به تعبیر شما دلیل ثابت شدن امکان عملی چنین کاری، خودِ نتایج نظرسنجی هاست.
نتیجه نظرسنجی‌هایی که ما در آخرین روز اعلام کردیم نشان می‌داد که آقای روحانی یا در دور اول بیش از ۵۰ درصد آراء را به دست می‌آورد و پیروز می‌شود یا همراه آقای قالیباف به دور دوم می‌رود. این «یا» ی تردید آمیز هم کاملا با واقعیت تطبیق داشت. به این معنی که آرای آقای روحانی برای پیروز شدن در مرحله اول آن قدر لب مرزی بود که تا آخرین سری نتایج اعلام نشده بود نمی‌شد با اطمینان گفت که ایشان در دور اول پیروز می‌شوند یا با آقای قالیباف به دور دوم می‌روند. این خود گواه درجه اولی بر درستی نسبی نتایج بود و بنابراین نشانی از قابل اعتماد بودن رفتار پاسخگویان حتی با وجود تماس تلفنی از خارج وطرح سوال سیاسی.

ipos
در کنار نظرسنجی‌ها شما کار دیگری هم با عنوان من‌گزین انجام دادید. فرق من‌گزین با کار آی‌پز در چیست؟
از دیدگاه حرفه‌ای، آی‌پز یک کار خصوصی بود که ما با وام شخصی شروع کردیم و انجام دادیم. وبگذارید همین جا فاش کنم که چون پولمان در روزهای آخر رو به اتمام بود، اگر انتخابات به دور دوم می‌کشید نمی‌توانستیم به کار ادامه دهیم. اما من‌گزین کاری بود که با حمایت مالی رادیوزمانه انجام شد، هر جند با بودجه بسیار محدود.
از نظر نوع کار هم تفاوت اصلی در این است که آن‌چه آی‌پز در مورد انتخابات انجام داد نظرسنجی بود، یعنی به دست آوردن برآوردی از نظر حدود ۵۰ میلیون رای دهنده بالقوه از طریق مصاحبه با حدود ۱۰۰۰ نفر. بنابراین در کار نظرسنجی‌ها می‌خواستیم تخمینی از نظر کل جامعه داشته باشم. اما در من‌گزین، ما کار نظرسنجی انجام نمی‌دهیم.

پس من‌گزین دقیقا چه کاری انجام می‌دهد؟
من‌گزین یک نوع ابزار خودسنجی است. یک آزمون سنجش گرایش‌ها و گزینش‌ها برای هر فرد است. یعنی هر فرد می‌تواند با مراجعه به سایت من‌گزین (mangozin.com) یک آزمون ۳۰ سوالی انجام دهد تا ببیند از نظر گرایش‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی چه وضعیتی دارد. یعنی چقدر ممکن است از نظر سیاسی – اقتصادی به چپ یا راست تمایل داشته باشد و از نظر فرهنگی – اجتماعی تا چه حد ممکن است محافظه کار یا لیبرال باشد. همین طور می‌تواند تصوری را که از میزان چپ یا راست بودن یا از میزان محافظه کار و لیبرال بودن خود دارد مقایسه کند با سنجشی که من‌گزین انجام می‌دهد تا ببیند بین تصور خودش از گرایش‌هایش و سنجش من‌گزین از گرایش‌های او چقدر فاصله وجود دارد.

من‌گزین چه ارتباطی با انتخابات دارد؟
من‌گزین، اقتباسی از کارهایی است که در آمریکای شمالی و اروپا انجام می‌شود و گرایش‌ها و گزینش‌های هر فرد را در زمان انتخابات در باره موضوعات مورد بحث در انتخابات و نیز نامزد‌ها و احزاب رقیب در هر انتخابات می‌سنجد. ما هم در زمان انتخابات ریاست جمهوری این امکان را در اختیار کاربران قرار داده بودیم که علاوه بر شرکت در آزمون سنجش گرایش خودشان بتوانند نزدیکی و دوریشان را از نامزدهای انتخاباتی بسنجند. حالا که انتخابات تمام شده این قسمت دیگر در دسترس نیست. اما هنوز کاربران می‌توانند هم با ۳۰ مساله مهم جامعه ایرانی سرو کله بزنند تا ببیند در هر مورد چه نظری دارند.
اگر پشتیبانی مالی این کار ادامه پیدا کند، من‌گزین در آینده تغییراتی خواهند کرد، سوالات تازه‌ای به آن اضافه می‌شود و برخی سوال‌های کنونی حذف یا تعدیل می‌شوند. به علاوه کاربران علاوه بر سنجش گرایش‌های خود و سنجش تصورشان از گرایش‌های خود، امکان می‌یابند تصور خودشان از گرایش دیگر کاربران را هم با مجموع گرایش کاربران مقایسه کنند. به این معنا، من‌گزین تعطیل بردار نیست، مگر اینکه از نظر مالی امکان ادامه کار نباشد.