آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۲۱ خرداد ۱۳۹۲

محمد جبرانی

اجتماع


یک کتاب، افسانه تولد «ایران مدرن»


یک کتاب

ایرانیان همواره به جایگاه افسانه‌ای خود در تاریخ کهن فخر می‌فروختند وهمیشه در اوج آشفتگی، همین غرور تاریخی است که آن‌ها را سرپا نگه داشته است. ملتی که عجیب‌ترین تاریخ آوارگی را تجربه کرده وهر بار به مثابه ققنوس تولدی تازه یافته، در قرن جدید یکی از پیچیده‌ترین معادلات مردم‌شناسی را برای غرب سرد مزاج و دیرباور بوجود آورده است. ملتی که به اشاره «یرواند آبراهامیان» در کتاب «تاریخ ایران مدرن» با «گاو و خیش به قرن بیستم پای نهاد و با کارخانه‌های فولاد، یکی از بالا‌ترین آمار مرگ و میر در تصادفات جاده‌ای و یک برنامه هسته‌ای بلند پروازانه از آن خارج شد».

«پروفسور آبراهامیان» استاد ممتاز تاریخ در کالج باروک دانشگاه شهر نیویورک و یکی از ممتاز‌ترین تاریخ نویسان ایران کنونی به شمار می‌رود. او در کتاب «تاریخ ایران مدرن» سعی دارد علاوه بر ارزیابی ریشه‌ای تاریخ ایران معاصر، به بررسی موضوعاتی نظیر اکتشاف نفت، دخالت‌های خارجی، نقش سلسله پهلوی در تحولات ایران مدرن، انقلاب ۵۷ و زایش جمهوری اسلامی بپردازد. کتاب سعی دارد از منظری تاریخی میزان انعطاف پذیری این ملت را به مخاطب نشان دهد، ملتی که بعد از یک دوره پرآشوب انقلاب و جنگ، هنوز به بقای خود ادامه می‌دهد و به آینده امیدوار است. نویسنده معتقد است «جغرافیا و هویت ایرانیان در این تغییرات بطور قابل توجهی ثابت مانده و آن‌ها هنوز در مرزهایی زندگی می‌کنند که گذشتگانشان زیست می‌کردند» او تغییر واقعی در سبک زیستی ایرانیان را آغاز قرن بیستم می‌داند. قرنی که با دو انقلاب مشروطه و اسلامی نشان از روزهایی پرحادثه‌ای داشت. مولف جایگاه دولت‌ها را دراین فراز و نشیب‌ها تاثیرگذار می‌داند، دولت‌هایی که هم جامعه را تحت فشار قرار می‌دهند و هم در جریان جنبش‌های اجتماعی که منجر به انقلاب یا اصلاح شده‌اند، از جامعه متاثر می‌شوند.
او معتقد است شکل گیری دولت مدرن با آغاز سلسله پهلوی در ایران همراه است و سلسله قاجاریه را فاقد یک نظام کشورداری به سبک مدرن می‌داند. اعمال حاکمیت در آن دوره بیشتر از طریق اعیان محلی، خان‌ها، اربابان، تجار، مجتهدین بود. مولف در ادامه نشان می‌دهد چگونه در روند مدرنیزاسیون شکل گرفته توسط خاندان پهلوی بیشتر کانون‌های سنتی قدرت در ایران از بین رفتند و یا تغییر هویت دادند و از میان آن‌ها تنها طبقه «روحانیت» باقی ماند. در زمستان ۱۳۵۷ آخرین طبقه سنتی بجا مانده از مدرنیزاسیون تحمیلی سلسله پهلوی در ایران به قدرت رسید. دوران جدید را می‌توان نوعی رجعت ایرانیان به سنت‌های مذهبی دانست، سنت‌هایی که حکومت پیشین سعی در تعدیل آن داشت ولی از جانب تندروهای اسلامی این رفتار‌ها تعبیر به حذف و نابودی شد. در این دوره ایران یکی از طولانی‌ترین جنگ‌های منطقه‌ای را؛ با همسایه‌اش عراق؛ در قرن بیستم تجربه کرد و برای اولین بار طی دویست سال اخیر توانست تمام خاک خود را حفظ کند.
کتاب «تاریخ ایران مدرن» ویژه دانشجویان وعلاقمندان به تاریخ ایران معاصر نوشته شده است و زبان اصلی آن انگلیسی است که توسط «محمد ابراهیم فتاحی» ترجمه و «نشرنی» آن را چاپ و توزیع کرده است.