آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۲۰ خرداد ۱۳۹۲

مانا پهلوان

سیاست


ده انتخابات و شش رئیس جمهور


ده انتخابات، شش رئیس جمهور

ده انتخابات و شش رئیس جمهور

آنچه پیش رو دارید، نگاهی است اجمالی به آنچه در انتخابات‌های ده گانه ریاست جمهوری گذشته است. شرح کامل انتخابات پرمناقشه دهم را درشماره آینده تابلو خواهید خواند:

ریاست جمهوری اول
یازدهم آذرماه سال ۱۳۵۸ بود که علی اکبر هاشمی رفسنجانی برای اولین بار خبر از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری داد. او که آن روز‌ها در سمت سرپرست وزارت کشور فعالبت می‌کرد، اعلام کرد که تصمیم گرفته شده که انتخابات ریاست جمهوری کشور زود‌تر از انتخابات اولین دوره مجلس شورای اسلامی برگزار شود.
آذر ماه به پابان نرسیده بود که خبر دادند نامزهای ریاست جمهوری می‌توانند آمادگی خود را برای شرکت در انتخابات اعلام کنند. در اولین دوره انتخابات ریاست جمهوری هیچ محدودیتی برای کاندیدا شدن در نظر گرفته نشده بود، اما لیست اسامی کاندیدا‌ها باید به تایید آیت الله خمینی، رهبر انقلاب اسلامی می‌رسید. در این دوره انتخابات ریاست جمهوری ۱۲۴ نامزد شرکت کردند که پس از اعلام انصراف یا استعفای برخی از نامزد‌ها در ‌‌‌نهایت ۹۶ نامزد در روز انتخابات به رقابت با یکدیگر پرداختند.
ابوالحسن بنی صدر، احمد مدنی، داریوش فروهر، صادق قطب‌زاده، حسن ابراهیم حبیبی، کاظم سامی، صادق طباطبایی، صادق خلخالی، محمد مکری، از جمله نامزدهای اولین دوره انتخابات ریاست جمهوری در ایران بودند.
مسعود رجوی رهبر سازمان مجاهدین خلق مشهور‌ترین چهره و یکی از معدود داوطلبانی بود که در این انتخابات امکان رقابت نیافت. دلیل آن را مخالفت و مقید نبودن او به قانون اساسی تصویب شده اعلام شد. جلال الدین فارسی کاندید مورد حمایت حزب جمهوری اسلامی نیز به دلیل انتشار خبر مربوط به ایرانی الاصل نبودن (پدر وی از مهاجرین افغانی – شهر هرات – به ایران بود) از رقابت‌های انتخاباتی کناره گرفت.
این گونه بود که نخستین انتخابات ریاست جمهوری ایران، روز جمعه پنجم بهمن ماه سال ۱۳۵۸ برگزار شد.
پنج روز بعد از برگزاری انتخابات، نتایج قطعی آن اعلام شد که براساس آن ابوالحسن بنی صدر با ۱۰میلیون و ۷۰۹هزار و ۳۳۰ رأی به عنوان اولین رئیس جمهوری اسلامی ایران انتخاب شد. بعد از او، سیداحمد مدنی، دکتر حسن حبیبی، داریوش فروهر، صادق طباطبایی، صادق قطب‌زاده قرار گرفتند.
اختلاف نظر میان انقلابیون آن زمان با بنی صدر پس از ریاست جمهوری او اوج گرفت و کار به آنجا رسید که سرانجام آیت الله خمینی در ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ وی را از فرماندهی نیروهای مسلح برکنار کرد و ۱۳۰ تن ازنمایندگان مجلس شورای اسلامی طرح «عدم کفایت سیاسی رئیس جمهوری» را دردستور کار خود قراردادند و یک روز بعدازآن یعنی در ۳۱ خرداد این طرح با ۱۷۷ رأی موافق وتن‌ها یک رأی
مخالف و ۱۲ رأی ممتنع به تصویب رسید و در نتیجه ریاست جمهوری او از پس از حدود یک سال و ۳ ماه به پایان رسید.

ریاست جمهوری دوم
خروج بنی صدر از ایران با آغاز درگیری‌های مسلحانه، تنش‌ها وآشوب‌های داخلی، انفجار حزب جمهوری اسلامی در هفتم تیر ماه و ترور آیت الله خامنه‌ای هم زمان بود. با این همه جهانگیرسلیمانی، مدیرکل انتخابات وزارت کشور، اعلام کرد که انتخابات دیگر ریاست جمهوری در دوم مرداد‌‌‌ همان سال برگزار خواهد شد.
در تیر ماه سال ۶۰ تایید صلاحیت داوطلبان ریاست جمهوری به طور رسمی به شورای نگهبان سپرده شد و این شورا با رد صلاحیت ۶۷ نفر، تنها صلاحیت چهار نفر را تایید کرد.
در این دوره جامعه روحانیت مبارز تهران از «محمدعلی رجایی» نخست وزیر دولت بنی صدر، به عنوان بهترین و صالح‌ترین نامزد این دوره یاد کرد و او را به عنوان کاندیدای جامعه روحانیت مبارز اعلام نمود. سه تن از چهره‌های معروف سیاسی آن روزگار، یعنی عباس شیبانی، علی اکبر پرورش و حبیب الله عسکر اولادی مسلمان، نیز از رقبای محمدعلی رجایی بودند.
تن‌ها یک روز بعد از برگزاری انتخابات، رسانه‌ها اعلام کردند که محمد علی رجایی، اکثریت آرا را کسب کرده است. به این ترتیب، دومین رئیس جمهوری ایران نیز برگزیده شد اما از زمان تنفیذ حکم او توسط آیت الله خمینی در روز نهم مرداد ۱۳۶۰ تا روز ۸ شهریور‌‌‌ همان سال که او به همراه نخست وزیرش، دکتر باهنر در انفجار ساختمان نخست وزیری کشته شد، تنها یک ماه رئیس جمهور بود.

ریاست جمهوری سوم
روزهای سخت سال ۶۰ برای جمهوری اسلامی همچنان ادامه داشت. روز ۲۱ شهریور‌‌‌ همان سال، محمدحسین سروالدین، معاون سیاسی وزارت کشور اعلام کرد که برای دومین بار در سال ۶۰، روز جمعه دهم مهرماه انتخابات ریاست جمهوری برگزار می‌شود. در مدت قانونی تعیین شده ۴۶ داوطلب پست ریاست جمهوری در ساختمان وزارت کشور ثبت نام کردند که باز هم ۴۱ نفر رد صلاحیت شدند. نامزدهای تایید صلاحیت شده عبارت بودند از سیدعلی اکبر پرورش، سید علی خامنه‌ای، سیدرضا زواره‌ای، حسن غفوری فرد و احمدرضا مهدوی کنی
سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، دفتر تحکیم وحدت، انجمن‌های اسلامی و سازمان‌های دانشجویان مسلمان و دانشگاه‌ها، جامعه روحانیت مبارز، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، حزب جمهوری اسلامی، سازمان فجر اسلام، انجمن اسلامی معلمان، انجمن اسلامی بازاریان از حامیان آقای خامنه‌ای بودند.
این بار چهار روز پس از برگزاری انتخابات، اعلام شد که از مجموع آراء به صندوق ریخته شده- ۱۶ میلیون و ۸۴۷ هزار و ۷۱۷ رای- ۱۶ میلیون و ۸ هزار و ۵۷۹ رأی آن به حجت الاسلام خامنه‌ای اختصاص داشته است.

ریاست جمهوری چهارم
در چهارمین دوره انتخابات ریاست جمهوری، با اینکه به نظر می‌رسید آرامش نسبی به کشور بازگشته است اما باز هم شورای نگهبان از میان ۵۰ نامزد انتخابات ریاست جمهوری تنها صلاحیت سه نفر را برای شرکت در انتخابات تایید کرد: سید علی خامنه‌ای، حبیب الله عسکراولادی مسلمان و دکتر سید محمود کاشانی.
این بار نیز جامعه روحانیت تهران، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و دیگر احزاب و گروه‌ها از آقای خامنه‌ای حمایت کردند و روز جمعه ۲۵ مرداد سال ۶۴ انتخابات چهارم برگزار شد. این بار نیز معادل ۸۵ درصد کل آرا به سید علی خامنه‌ای اختصاص یافت. سید علی خامنه‌ای دومین دوره از ریاست جمهوری خود را با ادامه نخست وزیری مهندس موسوی و کابینه جدید او در ابتدای مهرماه سال ۶۴ شروع کرد.

ریاست جمهوری پنجم
هنوز کلید آغاز انتخابات ریاست جمهوری در سال ۶۸ نخورده بود که ۱۴ خرداد، خبر مرگ آیت الله خمینی منتشر شد. علی اکبر محتشمی که آن روز‌ها وزیر کشور کابینه میر حسین موسوی بود، در اطلاعیه‌ای که روز ۲۹ خرداد در مطبوعات به چاپ رسید، انتخابات دوره پنجم ریاست جمهوری را کلید زد.
او به طور رسمی به خبرنگاران گفت که در شرایط پس از ارتحال بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران و به دلیل انتخاب آیت الله خامنه‌ای به عنوان رهبر انقلاب، این انتخابات ۳ هفته زود‌تر از موعد برگزار خواهد شد.
این بار غیر از علی اکبر هاشمی رفسنجانی، ۱۶۹ تن دیگر برای شرکت در انتخابات ثبت نام کردند اما از آن میان تنها اسمی ۸۰ نفر از داوطلبان به شورای نگهبان ارسال شد. یک هفته بعد، سخنگوی ستاد انتخابات کشور به خبرنگاران گفت: از ۸۰ داوطلب نامزدی ریاست جمهوری دوره پنجم، تنها صلاحیت علی اکبر اکبر هاشمی رفسنجانی و عباس شیبانی مورد تأیید قرار گرفته است.
عباس شیبانی اما حتی عکس و پوس‌تر هم چاپ نکرد و تنها تبلیغاتش مصاحبه‌های رادیو و تلویزیونی بود.
چهار روز بعد از برگزاری انتخابات دوره پنجم ریاست جمهوری، علی اکبر هاشمی رفسنجانی با کسب ۵۱/۹۴ درصد آرا ریخته شده به صندوق‌ها، پنجمین رئیس جمهوری ایران شد. تعداد آرای عباس شیبانی نیز پنج هزار و ۸۲۲ رأی اعلام شد.

ریاست جمهوری ششم
در ششمین دور انتخابات ریاست جمهوری؛ شورای نگهبان فضای بیشتری برای رقابت ایجاد کرده بود و از میان ۱۲۷ داوطلب کاندیداتوری، باز هم تنها چهار نفر اجازه یافتند تا به میدان بیایند.
در رقابت انتخاباتی خرداد ۷۱، محمد جاسبی، احمد توکلی، رجبعلی طاهری و علی اکبر هاشمی رفسنجانی شرکت داشتند. بازار رقابت اما این بار داغ‌تر بود. در شرایطی که محدودیت‌های اجتماعی رو ز به روز بیشتر می‌شد، کاندیدا‌ها وعده تغییر فضای جامعه می‌دادند. از جمله احمد توکلی در یکی از سخنرانی‌های خود، به جوانان کشور قول داد که اگر رئیس جمهوری بشود، پوشیدن پیراهن آستین کوتاه را برای جوانان آزاد خواهدکرد. جاسبی اما وعده می‌داد که ساختمان‌های بلااستفاده دولتی را در اختیار مردم می‌گذارد.
سرانجام روز ۲۱ خرداد سال ۱۳۷۲ آقای هاشمی رفسنجانی توانست با کسب ۱۰ میلیون و ۵۶۶ هزار و ۴۹۹ رأی و بیش از ۶۳ درصد کل آرا، برمسند ششمین دوره انتخابات ریاست جمهوری تکیه زند.

ریاست جمهوری هفتم
در سال ۷۶ نیز از میان ۲۳۸ تنی که برای انتخابات ریاست جمهوری کاندیدا شده بودند؛ شورای نگهبان تنها صلاحیت چهار تن را تایید کرد: علی اکبر ناطق نوری، سید محمد خاتمی، محمدی ری شهری و سید رضا زواره‌ای. با این همه اکثر بحث‌ها متوجه ناطق نوری و سیدمحمد خاتمی و رقابت این دو با یکدیگر بود.
در این انتخابات برای اولین بار نظر آیت الله خامنه‌ای به عنوان رهبر جمهوری اسلامی مطرح شد. روز ۳۱ اردیبهشت ماه نیز آیت الله مهدوی کنی در مصاحبه با روزنامه ابرار گفت: «حدس می‌زنیم که نظر مقام معظم رهبری به آقای ناطق نوری است.»
سه روز بعد از برگزاری انتخابات در دوم خرداد ۷۶، نتایج آرا این گونه اعلام شد: سید محمد خاتمی با اکتساب ۲۰ میلیون و ۸۸ هزار و ۳۳۸ رأی، معادل ۱/۶۹ درصد کل آرا، به عنوان رئیس جمهور هفتم برگزیده شد.

ریاست جمهوری هشتم
انتخابات هشتم با تب و تاب آمدن یا نیامدن خاتمی آغاز شد. روز هشتم فروردین سال ۸۰ که سید عباس احمدی، مدیرکل انتخابات وزارت کشور روز دوازدهم اردیبهشت را آغاز ثبت نام برای داوطلبان اعلام کرد. خاتمی اما در آخرن ساعات ثبت نام به وزارت کشور رفت و رسانه‌های عمومی مستقر در وزارت کشور، چشمان اشکبار او را هنگام ثبت نام دیدند. خاتمی از میان ۸۱۴ داوطلب شرکت در رقابت‌ها، با کسانی چون دریادار شمخانی، جاسبی، فلاحیان، هاشمی طبا، احمد توکلی، سید منصور رضوی، شهاب الدین صدر، حسن غفوری فرد و سید محمود کاشانی به رقابت پرداخت و نتیجه این شد که خاتمی این دوره نیز ۵۹/۶۶ درصد آرا را به خود اختصاص داد و با کسب ۲۱ میلیون و ۵۹۴ هزار و ۱۲۲ رأی مجدداً رئیس جمهور ایران شد.
دو انتخابات نهم و دهم، مناقشه برانگیز‌ترین انتخابات در تاریخ جمهوری اسلای بودند همه چیز درباره این دو را در شماره ششم تابلو خواهید خواند.