آخرین مطالب
پربازدیدترین مطالب

۲۲ خرداد ۱۳۹۲

دریا روحانی

اجتماع


تجریش در گذر سال‌ها


Tehran_1960_Tajrish_1340_Sareband

تجریش در زمان ناصرالدین شاه پر از درخت انجیر وگیلاس و مزرعه‌های با صفا. اصل این نقاشی در موزه صاحبقرانیه موجود است.
هزار سال پیش تجریش، طجرشت خوانده می‌شد. چنانکه راوندی مورخ تاریخ در شرح سلطنت طغرل سلجوقی آورده است: «آنگاه سلطان از تبریز به سوی ری رفت تا زفاف به دار الملک باشد. اندک مایه رنج بر وی مستولی شد، به قصران بیرونی، به در ری به دیه طجرشت از جهت خنکی هوا نزول فرمود، چه حرارت هوا بغایت بود. به سال ۴۵۵ ق
جالب اینجاست که طغرل در‌‌‌ همان تجریش وفات یافت و جنازه‌اش برای دفن به ری منتقل شد.
کهنسالان درباره محل قدیمی تجریش اعتقاد دارند که نزدیک پل رومی در جاده قدیم شمیران رو به شمال طرف راست، روی تپه باغی بزرگ به نام «گِلِ باوکان» بود. (ظاهراً محلی که نماز عید فطر سال ۵۶ در آن برگزار شد.) دو دهکده تجریش و دزاشیب سابقاً آنجا بودند. از گل باوکان تاامامزاده قاسم هم باغی دیگر به نام «جنت گلشن» بود. در اراضی اطراف این باغ‌ها گرگ‌های زیادی بودند که باعث زحمت اهالی تجریش می‌شدند… بدین لحاظ اهالی این منطقه دهکده را ترک کردند و به حوالی امامزاده صالح در جنت گلشن منتقل شدند و تجریش فعلی شکل گرفت.

این دهکده کم کم رونقی گرفت و چنان شد که حتی طغرل نیز برای فرار از گرمای منطقه جنوب کوه‌های البرز و ری به آنجا پناه آورد. صد‌ها سال بعد طهران پایتخت قاجاریان شد. این منطقه، به ییلاق اهالی آنجا تبدیل گردید و اشراف این شهر باغ‌های زیادی برای گذراندن تابستان در آنجا احداث کردند.

تجریش قدیم دارای سه محله بود:
۱٫ محله بالا ۲٫ محله پائین ۳٫ محله قلعه نو و حومه آنکه به نام‌های زیر خوانده می‌شد: زعفرانیه، محمودیه، ناودانک، جعفرآباد و …
محله بالا شامل: باغ فردوس، چهار راه حسابی، زعفرانیه، الهیه.
و محله پائین شامل: ظهیرالدوله، سه راه دزاشیب، سه راه قیطریه، اسدی و فردوسی بود..
کم کم کوچ مردم از سایر مناطق کشور به طهران و حومه آن افزایش یافت به طوری که تعدادی از آنان در تجریش سکنی گزیدند. در آمارگیری نفوس سال ۱۳۳۵ اهالی آنجا و تیره‌های مهاجر از افراد زیر تشکیل شده بود: بومی‌ها، ترقی‌ها، نائینی‌ها، اصفهانی‌ها، خراسانی‌ها، شیرازی‌ها، یزدی‌ها، طالقانی‌ها و لر‌ها.
می‌دان تجریش
ساختمان‌های تجریش قدیم مانند روستای تاریخی ماسوله بود، یعنی ساختمان‌های روستا طوری بود که مردم از روی بام‌های یک دیگر طی مسیر می‌کردند.. جمعیت در تجریش قدیم در دو محله به صد و پنجاه خانواده می‌رسید. از محله بالا حدود بیست خانوار تابستان‌ها بر سر باغ‌های خود می‌رفتند و زمستان‌ها به ده باز می‌گشتند. کوچه‌ها و معابر بسیار تنگ و پر پیچ و خم بود. شاید نمونه‌ای که بتوان با آن قیاس کرد روستای فعلی پس قلعه در دربند باشد. خانه‌های خشت و گلی یا چینه‌ای تجریش، در زیر دست و سمت شرق پل تجریش تا زیر دست ایستگاه جاده قدیم بنا شده بود.
پل تجریش و خانه‌های اطراف آن – دوره پهلوی
مرکز تجریش امامزاده صالح بود. این امامزاده مرکزیت معنوی این ناحیه بود. بازار شکل گرفته در حاشیه آن کانون اقتصادی این محل است. حسن ملقب به صالح از نوادگان امام موسی کاظم علیه السلام است درباره امامزاده صالح می‌گویند که وی تحت تعقیب حسن نامی از پل کَرَخ یا کرج امروزی بود.
تعقیب کننده بالأخره وی را در باغ جنت گلشن زیر چنار بزرگ نزدیک چشمه ساری گرفتار کرده وی را شهید می‌کند. اهالی محل به احترام انتساب وی به ائمه برای وی مرقد و بارگاهی می‌سازند که در طول زمان منشأ خیر و برکت برای اهالی این منطقه گردید. بنای اصلی این مرقد را هلاگو میرزا فرزند فتحعلی شاه به سال ۱۲۱۰ ق بنا کرده است.
«تجریش» در گذر سال‌ها + تصاویر
بارگاه امامزاده صالح و درخت چنار معروف آن – دوره پهلوی
چنار امامزاده صالح کهنسال‌ترین چناری است که تاکنون دیده شده است. این چنار حتی اعجاب مسافرین خارجی را نیز بر می‌انگیخته است. چنانکه دیالافوا در سفرنامه‌اش در ایران به سال ۱۸۸۱م دربارۀ این درخت می‌نویسد:
در مسجد (بقعۀ امامزاده صالح) تجریش چنار عجیب و غریبی است که کمتر نظیر آن در دنیا پیدا می‌شود.. قطر فوق العاده آن را نمی‌توان دقیقاً با رقم معین کرد. تقریباً محیط آن به پانزده متــر می‌رسد. هریک از شاخه‌های آن مانند تنه درخت کهنسالی در بالای بنای مسجد و سایر اطراف سر به آسمان کشیده است. این درخت عده کثیری را در سایه خود پناه می‌دهد. مؤمنین در زیر آن نماز می‌خوانند.. مکتب دار اطفال را در آنجا جمع کرده درس می‌دهد. قهوه چی سماور و استکان و لوازم خود را در درون آن قرار داده است. سقا هم کوزه‌های پر آب خود را در گوشه‌ای از تنه گذارده است.

چنار کهنسال امامزاده صالح که چند سال قبل قطع شد
این چنار عظیم تا سالیانی پیش نیز در حیاط امامزاده به چشم می‌خورد ولی به علت‌های مختلف چه طبیعی و چه تخریب انسانی از آن چیزی باقی نمانده است.
سال‌ها پس از این دیدار دیولافوا از تهران، منطقه تجریش و سر پل آن به محل تفرجگاه تهرانیان فراری از گرما تبدیل شد. این محل که سال‌ها محل سکنای اشراف قاجاری و ییلاق سفارتخانه‌های خارجی در تهران بود از دوره رضا شاه رو به گسترش رفت. جاده قدیم آن (دکتر شریعتی)، آباد شد و سنگفرش گردید و راه‌های دسترسی آسان شد. ماشین‌های کرایه افزایش یافت. بسیاری از باغ‌های آباد و معمور آن تبدیل به ویلا شد و در سال‌های اخیر این ویلا‌ها نیز به حامیان آن وفا نکرد. ویلا‌ها تخریب شد و باغچه‌های آن تبدیل به برج‌های بلند گردید. این روز‌ها تقریباً از محله تجریش چیزی باقی نمانده بجز ساختمان‌های سر به فلک کشیده که به جای چنارهای بلند سر برآورده‌اند. تتمه آن دربند و ارتفاعات تهران است که باز مجالی برای تنفس تهرانیان فراهم می‌کند.*********************************